Από γιαταγάνια σκαλιστά με διαμάντια από την Περσία, σπαθιά και πάλες, κουμπούρες και καριοφίλια με φυτίλι ή καψούλι, μέχρι σφεντόνες περιλαμβάνει η συλλογή του Σπύρου Κατσίρα, προέδρου του συλλόγου «Ελληνομνήμονες»
Αντικείμενα της συλλογής εκτίθενται στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας, 25-29 Μαρτίου
Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ
Μια πρώτης τάξης ευκαιρία για να γνωρίσουμε την ιστορία και τα ηρωϊκά κατορθώματα των Ελλήνων αποτελεί η εντυπωσιακή συλλογή του κ. Σπύρου Κατσίρα, η οποία αποτελείται από 3000 αντικείμενα και συμπεριλαμβάνει όπλα, φορεσιές αλλά και είδη καθημερινής χρήσης. Ο κ. Κατσίρας είναι πρόεδρος του συλλόγου «Ελληνομνήμονες» τον οποίον ίδρυσε το 2010 και έχει ως σκοπό την διάσωση της παράδοσης και την μεταλαμπάδευσή της στις επόμενες γενιές.
Ο κ. Κατσίρας γεννήθηκε και κατοικεί στην Καλαμάτα, ενώ από μικρή ηλικία καλλιέργησε συστηματικά τόσο την αγάπη για την ιστορική μνήμη αλλά και το συλλεκτικό ενδιαφέρον. Σε ταξίδια που έκανε σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας μαζί με τους γονείς του αναζητούσε και συγκέντρωνε σπάνια και μεγάλης ιστορικής αξίας κειμήλια όπως π.χ εμπροσθογεμή όπλα, σπαθιά, χάλκινα καζάνια κ.α. Τα αντικείμενα της συλλογής του καλύπτουν μια περίοδο που ξεκινά από το 1650 και καταλήγει στη χρονιά του 1850.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η συλλογή αυτή εμπλουτίζεται συνεχώς με επιλεγμένες αγορές και δωρεές από ανθρώπους, οι οποίοι μοιράζονται το ίδιο πάθος και αγάπη για την ιστορία της πατρίδας μας.
«Ένα από τα παράδοξα που ίσχυαν κατά την προεπαναστατική εποχή ήταν πως δεν υπήρχαν όπλα ελληνικής κατασκευής και όσα βρισκόντουσαν στην κατοχή των Ελλήνων αγωνιστών προερχόντουσαν αποκλειστικά από τα λάφυρα» τονίζει χαρακτηριστικά ο κ. Κατσίρας μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» και συνεχίζει: «Μεγάλη ήταν και η συμβολή των μοναστηριών στην προετοιμασία του Αγώνα αφού είχαν προβεί στις κατάλληλες ενέργειες και είχαν φροντίσει να παραλάβουν μεγάλες ποσότητες όπλων πολύ πριν από το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στο πεδίο αυτό είχε διαπρέψει η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα έχοντας αναλάβει την μεταφορά όπλων από την Αίγυπτο και το Μαρόκο. Εισαγωγή οπλισμού γινόταν και από την Ινδία. Τείνουμε σήμερα να ξεχνάμε ότι οι σκλαβωμένοι Έλληνες υπέφεραν τα πάνδεινα και ζούσαν πολύ φτωχικά στην περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μεταξύ άλλων απαγορευόταν να ιππεύουν άλογα, ενώ επίσης δεν τους επέτρεπαν να αφήνουν μακριά τα μαλλιά τους. Ήταν σε τέτοιο βαθμό δύσκολη η ζωή τους, που δεν είχαν καν παπούτσια να φορέσουν και αναγκαζόντουσαν να χρησιμοποιούν γουρνοτσάρουχα για τις καθημερινές τους δραστηριότητες».
Απαριθμώντας τα όπλα που κοσμούν την συλλογή του ο κ. Κατσίρας ξεκινά την αναφορά του από τα γιαταγάνια, τα οποία αποτελούν αδιάψευστη μαρτυρία αγώνων και αυτοθυσίας. «Αξίζει να πούμε για τα γιαταγάνια ότι αυτά είχαν κατασκευασθεί στην Περσία, ήταν σκαλιστά και πάνω σε αυτά είχαν τοποθετήσει διαμάντια. Ήταν εξίσου όμορφα τόσο τα γιαταγάνια των αξιωματικών όσο και των απλών στρατιωτών. Στη συλλογή των σπαθιών υπάρχουν και οι πάλες, τα κυρτά δηλαδή σπαθιά, τα οποία τοποθετούνταν μέσα σε θήκες όπως και τα γιαταγάνια» τονίζει ο κ. Κατσίρας και συνεχίζει: «Από πιο ονομαστά όπλα των αγωνιστών του 1821 είναι και οι λεγόμενες κουμπούρες. Οι κουμπούρες που ήταν ευρωπαϊκής και ασιατικής προέλευσης αποτελούσαν το βασικό μέσο επίθεσης των ελληνικών δυνάμεων. Εξίσου σημαντικά με τα παραπάνω είναι και τα καριοφίλια με φυτίλι, τα καριοφίλια που πυροδοτούνταν με την τσακμακόπετρα, όπως και εκείνα τα καριοφίλια που λειτουργούσαν με το καψούλι. Στη συλλογή επίσης βρίσκονται και σφεντόνες, που και αυτές είχαν την σημασία τους ως πολεμικό όπλο».
ΛΑΦΥΡΑ
Όπως αναφέρει ο κ. Κατσίρας «όλα τα παραπάνω έμειναν στην Ελλάδα ως λάφυρα μετά από τις νικηφόρες μάχες που διεξήγαγαν οι Έλληνες εναντίον των Τούρκων. Το ότι ηγείτο του ελληνικού στρατόπεδου ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, αυτό ήταν ένα μεγάλο πλεονέκτημα για την πατρίδα μας. Λάμβανε τις σωστές αποφάσεις με βάση τις ικανότητες του στρατεύματος. Ρωτούσε π.χ πόσοι από τους άνδρες του ήξεραν καλό σημάδι και κατόπιν αποφάσιζε ότι μόνο δέκα πολεμιστές θα πυροβολούν, ενώ όλοι οι υπόλοιποι θα έπρεπε να γεμίζουν τα όπλα».
ΤΟ ΙΝΔΙΚΟ ΚΑΡΙΟΦΙΛΙ ΤΟΥ 1670 «ΤΟ ΠΑΤΗΜΑ ΤΟΥ ΑΛΟΓΟΥ», ΤΟ ΟΠΛΟ-ΚΛΕΙΔΙ ΤΟΥ 1737, Η ΜΑΓΚΟΥΡΑ ΠΙΣΤΟΛΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΔΟΠΑΙΔΕΣ
«Τα φυλάω ως κόρη οφθαλμού τα όπλα που χρησιμοποιήθηκαν στην Επανάσταση του 1821» επισημαίνει ο κ. Κατσίρας καθώς ένα προς ένα απαριθμεί τα πιο σημαντικά κειμήλια στην κατηγορία των όπλων. «Εχω στην συλλογή μου ένα καριοφίλι ινδικής κατασκευής του 1670. Οι Ελληνες αποκαλούσαν αυτό τον τύπου του όπλου: ”Το πάτημα του αλόγου”. Επειδή το κοντάκι του μοιάζει με πόδι αλόγου! Από τα πιο σημαντικά είναι και ένα όπλο-κλειδί του 1737, που άλλο όπως αυτό δεν υπάρχει στην Ελλάδα. Επρόκειτο για ένα είδος μυστικού όπλου το οποίο εκτός από μέσο για την αντιμετώπιση των αντιπάλων στις μάχες, χρησιμοποιείτο και για το άνοιγμα της πύλης στις καστροπολιτείες της Πελοποννήσου.
Έχω διασώσει επίσης και μία μαγκούρα του 1825, η οποία συγχρόνως λειτουργούσε και ως πιστόλι. Και αυτό είναι δυσεύρετο πλέον στη χώρα μας όπως και τα χρυσοκέντητα σελάχια, που κοσμούσαν τη μέση πολεμιστών και στα οποία στήριζαν τον οπλισμό τους. Στη συλλογή αυτή μπορεί ακόμη ο κόσμος να δει τις περίφημες ποδοπαίδες, με τις οποίες δενόντουσαν τα πόδια των φυλακισμένων. Οταν βρέθηκε νεκρός ο Οδυσσέας Ανδρούτσος -ο οποίος ήταν φυλακισμένος στην Ακρόπολη- φορούσε ποδοπαίδες. Από τις φορεσιές ξεχωρίζω εκείνες που φορούσαν οι εύζωνες το 1890, τις ολόσωμες θρακιώτικες του 18ου αιώνα, από τα Γιάννενα, τα ρούχα των Σαρακατσάνων και εκείνες που χρησιμοποιούσαν στην Αλαγονία (πρώην Σίτσοβα), στην περιοχή του Ταϋγέτου στη Μεσσηνία».
«ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΜΟΥ ΝΑ ΠΑΡΑΔΩΣΩ ΤΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ ΣΤΙΣ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΓΕΝΙΕΣ»
Σταθερή επιθυμία του κ. Σπύρου Κατσίρα εδώ και πολλά χρόνια είναι να βρεθεί ένας κατάλληλος χώρος για να στεγαστούν όλα αυτά τα ξεχωριστά εκθέματα με ασφάλεια. Ένας χώρος που θα είναι ανοιχτός στο ευρύ κοινό και θα τον χαίρονται μέσα από τις ξεναγήσεις τόσο οι κάτοικοι όσο και οι επισκέπτες της Καλαμάτας. «Τα κειμήλια αυτά έχουν την δική τους προσωπικότητα. Είναι των παππούδων μας, αφού χωρίς αυτά δεν θα υπήρχε σήμερα η Ελλάδα!» τονίζει γεμάτος υπερηφάνεια ο κ. Κατσίρας και καταλήγει λέγοντας τα εξής: «Τα κειμήλια αυτά δεν είναι δικά μου, ανήκουν στα παιδιά μας. Είναι υποχρέωσή μου η συλλογή αυτή να διατηρηθεί σε καλή κατάσταση και να παραδοθεί στις νεότερες γενιές. Ένα νέο παιδί θα τα συντηρήσει ακόμη καλύτερα από εμένα. Σε όσες περιοχές της Ελλάδας μου έχουν ζητήσει να γίνει μια έκθεση με αντικείμενα από την συλλογή μου, δέχομαι αμέσως με όλη μου την καρδιά και τα παραχωρώ αφιλοκερδώς προκειμένου να τα θαυμάσει ο κόσμος. Και όσον αφορά στους κατοίκους της Αθήνας, αυτοί θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν τα αντικείμενα από την συγκεκριμένη συλλογή στην έκθεση, η οποία θα παρουσιαστεί στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας από τις 25 έως τις 29 Μαρτίου».
Τα τελευταία 12 χρόνια, τα μέλη του συλλόγου «Ελληνομνήμονες» όπως και ο κ. Κατσίρας έχουν συμμετάσχει σε πολυάριθμες εκδηλώσεις ιστορικού χαρακτήρα και παρελάσεις σε όλη την Ελλάδα. Επίσης έχουν λάβει μέρος σε φωτογραφίσεις, σε κινηματογραφικά και τηλεοπτικά γυρίσματα, ενώ τα αντικείμενα προσφέρονται συχνά σε εταιρείες παραγωγής αφιλοκερδώς. Τον Αύγουστο του 2021, επιλεγμένα εκθέματα φιλοξενήθηκαν για έναν μήνα στην Καρδαμύλη, στον Πύργο του Μούρτζινου. Η ανάθεση έγινε από το «ΜΟΡΙΑΣ 21», το πρόγραμμα των επετειακών εκδηλώσεων του Ιδρύματος Κωνσταντακόπουλου για το 1821.
*Αναδημοσίευση από “Ορθόδοξη Αλήθεια”
