Συνεχίζεται από την εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια» το μεγάλο αφιέρωμα στα 10 έργα «σταθμός» του Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου. Σήμερα παρουσιάζονται οι στέγες αγάπης και οικογενειακής θαλπωρής για τους ηλικιωμένους. Ο Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Ορφανουδάκης μιλά για τον μη κερδοσκοπικό και φιλανθρωπικό οργανισμό της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, ο οποίος μέσα από τις τρεις δομές του παρέχει φροντίδα και στήριξη σε 120 ανθρώπους της τρίτης ηλικίας.
του Απόστολου Σπύρου
«Μπαίνεις μέσα και κάτι σε ξαφνιάζει. Δεν υπάρχει η αίσθηση του ιδρύματος. Υπάρχει η αίσθηση του σπιτιού. Εκεί όπου κάποιος σε σέβεται. Μπαίνεις σε ένα σπίτι που νοιάζεται. Σε έναν χώρο που μυρίζει φροντίδα, ανθρώπινη παρουσία και αξιοπρέπεια». Αυτά τα λόγια συγγενών των τροφίμων δεν είναι φιλοφρόνηση, είναι μαρτυρία. Μαρτυρία για τον τρόπο με τον οποίο οι Στέγες Γερόντων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών έχουν μετατραπεί σε χώρους φροντίδας και ανθρώπινης ζεστασιάς, όπου η τρίτη ηλικία δεν βιώνεται ως αναμονή, αλλά ως ζωή που συνεχίζεται με σεβασμό.
Πίσω από αυτή τη φιλοσοφία βρίσκεται το διαρκές όραμα του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, αλλά και η βαθιά του αγωνία για τους ηλικιωμένους που ζητούν αγάπη, παρουσία και ένα ασφαλές «σπίτι». «Δεν θέλουμε αποθήκες ψυχών», λέει ο Μακαριώτατος, και οι πράξεις του Ιδρύματος το επιβεβαιώνουν καθημερινά.
Η Στέγη Κατακοίτων Γερόντων συγκαταλέγεται στα παλαιότερα και πιο εμβληματικά ιδρύματα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, ιδρυθείσα το 1974 με ΦΕΚ. Χαρακτηριστικό των πρώτων ετών λειτουργίας είναι ότι η φροντίδα των κατακεκλιμένων ηλικιωμένων δεν είχε ακόμη στεγασμένη μορφή. Ενα φορτηγάκι περιόδευε στις γειτονιές της Αθήνας, προσφέροντας κατ’ οίκον βοήθεια σε ανθρώπους που δεν μπορούσαν να μετακινηθούν. Ενα πρότυπο που, δεκαετίες αργότερα, θα βρει αντανάκλαση στο πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» των Δήμων.
Οι δομές αυτές αποτυπώνουν την πατρική πρόνοια των κατά περιόδους Αρχιεπισκόπων Αθηνών για την τρίτη ηλικία. Ιδρύθηκαν από τον Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ, εμπνεύστηκαν από τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Α’, ανακαινίστηκαν υπό τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και έλαβαν άδεια λειτουργίας και πιστοποιήσεις από τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο Β’. Ο Μακαριώτατος έχει μια ιδιαίτερη μέριμνα για την τρίτη ηλικία και επισκέπτεται τακτικά τις δομές, παρά το βεβαρημένο πρόγραμμά του, ενημερώνεται για την πορεία τους και τις ενισχύει με την παρουσία, την προσευχή και την έμπρακτη αρωγή του.
«Το Ιδρυμα με την επωνυμία «Στέγη Κατακοίτων Γερόντων», είναι ένας μη κερδοσκοπικός και φιλανθρωπικός οργανισμός της Εκκλησίας, ο οποίος λειτουργεί σήμερα τρεις δομές, στον Λόφο Σκουζέ, στην οδό Λαοδάμαντος 18, στον Αγιο Παντελεήμονα, στην οδό Φυλής 160, και στην Αγία Παρασκευή, στην οδό Ηπείρου 15» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Διευθυντής της «Στέγης» Αρχιμανδρίτης Φιλόθεος Ορφανουδάκης και εξηγεί ότι «η συνολική δυναμικότητα ανέρχεται στα 120 άτομα: 45 στον Λόφο Σκουζέ, 35 στον Άγιο Παντελεήμονα και 40 στην Αγία Παρασκευή, άνδρες και γυναίκες».
Η νέα δομή της Αγίας Παρασκευής διαφοροποιείται ουσιαστικά από τις δύο του κέντρου της Αθήνας. Εκεί φιλοξενούνται τόσο κατάκοιτοι όσο και ηλικιωμένοι που διατηρούν κινητικότητα, μπορούν να περπατούν ή να μετακινούνται με αναπηρικό αμαξίδιο. Η δομή διαθέτει ευρύχωρους θαλάμους, άνετους κοινόχρηστους χώρους και μεγάλη τραπεζαρία, προσφέροντας τη δυνατότητα στους τροφίμους να συμμετέχουν στην καθημερινότητα και να διατηρούν κοινωνική επαφή.
Προϋπόθεση
Αντιθέτως, στις δύο δομές του κέντρου της Αθήνας, βασική και απαραίτητη προϋπόθεση για τη φιλοξενία αποτελεί η κατάσταση της κατάκλισης. Οι θέσεις φιλοξενίας παραμένουν σταθερά καλυμμένες, γεγονός που αποτυπώνει τόσο το αυξημένο κοινωνικό αίτημα όσο και τη διαχρονική προσπάθεια της διοίκησης.
Καθοριστικής σημασίας υπήρξε η ένταξη του Ιδρύματος στον ΕΟΠΥΥ, πρωτοβουλία που ξεκίνησε από τον τότε Αντιπρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου και νυν Μητροπολίτη Νέας Ιωνίας κ. Γαβριήλ, δίνοντας τη δυνατότητα φιλοξενίας με εξαιρετικά χαμηλή οικονομική συμμετοχή. Οι Μονάδες λειτουργούν με τις απαιτήσεις που ορίζουν οι Ελληνικοί και Ευρωπαϊκοί κανόνες λειτουργίας Ιδρυμάτων που φιλοξενούν γέροντες, έχοντας λάβει τις σχετικές άδειες λειτουργίας, με τακτικούς ελέγχους από τους αρμόδιους φορείς.
Στο Ίδρυμα φιλοξενούνται και άνθρωποι ανασφάλιστοι, χωρίς κανένα οικονομικό έσοδο. Παρά τις πρόσφατες νομοθετικές τροποποιήσεις που επιχειρούν να καλύψουν και τους ανασφάλιστους, εξακολουθούν να υφίστανται γραφειοκρατικές και θεσμικές δυσκολίες, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργούν αδικίες.
Έμειναν δίπλα του μέχρι το τέλος
Ο π. Φιλόθεος μεταφέρει μία χαρακτηριστική περίπτωση ενός ανθρώπου που εντοπίστηκε να ζει μόνος του στον δρόμο, άστεγος και κατάκοιτος. Μεταφέρθηκε στο Ίδρυμα με την ελπίδα ότι θα μπορούσε να ενταχθεί στο καθεστώς φροντίδας ανασφαλίστων. Ωστόσο, αυτό κατέστη αδύνατο λόγω μιας τυπικής -αλλά καθοριστικής- εκκρεμότητας. Ο άνθρωπος αυτός, πριν περιέλθει στην πλήρη ένδεια, διέθετε στο νησί καταγωγής του ένα μικρό κατάστημα, το οποίο ουδέποτε έκλεισε τυπικά. Παρότι δεν είχε καμία πραγματική δραστηριότητα ούτε εισόδημα, το φορολογικό σύστημα τον εμφάνιζε αυτόματα ως δικαιούχο μηνιαίου εισοδήματος, γεγονός που τον κατέτασσε, στα χαρτιά, εκτός της κατηγορίας των ανασφαλίστων.
Έτσι, ενώ στην πραγματικότητα δεν λάμβανε ούτε ένα ευρώ και ζούσε εγκαταλελειμμένος στον δρόμο, δεν μπορούσε να αποδειχθεί θεσμικά η πλήρης οικονομική και ασφαλιστική του αδυναμία. Για τον λόγο αυτό, το Ιδρυμα δεν εισέπραξε καμία απολύτως χρηματοδότηση, ούτε από το κράτος ούτε από οποιονδήποτε άλλο φορέα. Παρά ταύτα, ο άνθρωπος αυτός δεν εγκαταλείφθηκε. Φιλοξενήθηκε και φροντίστηκε με τη συνδρομή της Αρχιεπισκοπής και τη βοήθεια ανθρώπων που στάθηκαν έμπρακτα δίπλα του, μέχρι την ημέρα που έφυγε από τη ζωή.
Εξειδικευμένη φροντίδα από γιατρούς, φυσικοθεραπευτές και νοσηλευτικό προσωπικό
Η λειτουργία των δομών στηρίζεται σε ένα πολυάριθμο και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Σε κάθε μονάδα υπάρχει Γενικός Ιατρός, επιστημονικά υπεύθυνος για τη λειτουργία της δομής, καθώς και ψυχολόγος για την προστασία και υποστήριξη των ωφελουμένων. Παράλληλα, φυσικοθεραπευτές παρέχουν εξειδικευμένη φροντίδα, είτε στο κρεβάτι των κατακοίτων είτε σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους.
Το νοσηλευτικό προσωπικό περιλαμβάνει πτυχιούχους και πρακτικούς νοσηλευτές, ενώ τη διατροφή των ωφελουμένων αναλαμβάνουν μάγειρες και τραπεζοκόμοι. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην υγιεινή και την απολύμανση, με προσωπικό καθαρισμού για χώρους και ιματισμό. Στη διοικητική λειτουργία συμμετέχουν λογιστές, γραμματεία, κλητήρες, οδηγοί, τεχνικός ασφαλείας και συντηρητές. Επιπλέον, οι δομές συνεργάζονται με εξωτερικούς ιατρούς όλων των ειδικοτήτων και υποδέχονται εθελοντές επισκέπτες, ενισχύοντας την καθημερινή φροντίδα και την ανθρώπινη επαφή με τους ωφελούμενους.
Ψυχολογική στήριξη
«Όσο δύσκολο είναι για έναν άνθρωπο να ζει επί 24 ώρες καθηλωμένος, άλλο τόσο -και συχνά περισσότερο- είναι το έργο των ανθρώπων που εργάζονται στις δομές αυτές» επισημαίνει ο π. Φιλόθεος και προσθέτει ότι «η ψυχολογική φθορά των φιλοξενουμένων, η αναμονή ενός «αύριο» που δεν διαφέρει από το «σήμερα» και η αίσθηση ότι ο χρόνος κυλά αργά και επαναλαμβανόμενα, δημιουργούν συχνά εντάσεις και συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές. Οι εργαζόμενοι καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν όχι μόνο τις αυξημένες σωματικές ανάγκες των ηλικιωμένων, αλλά και τη βαρύτητα της ψυχικής τους κατάστασης. Μικρές παρεξηγήσεις ή στιγμές έντασης μπορεί να προκύψουν, ωστόσο παραμένουν σπάνιες και απολύτως ανθρώπινες, αν αναλογιστεί κανείς τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν οι φιλοξενούμενοι.
Η καθημερινότητα μετριέται με πράξεις φροντίδας
Η ημέρα στις δομές ακολουθεί συγκεκριμένο ρυθμό: Το πρωί οι ηλικιωμένοι λαμβάνουν το πρωινό τους στο κρεβάτι, ενώ σταδιακά πραγματοποιούνται τα μπάνια τους, ανάλογα με το προσωπικό και τις ανάγκες κάθε τροφίμου. Το νοσηλευτικό προσωπικό χαρακτηρίζεται ως επαρκές και διαρκώς παρόν, με τη φροντίδα να εκτείνεται σε όλο το εικοσιτετράωρο. Ακολουθούν τα γεύματα της ημέρας -δεκατιανό και μεσημεριανό- ενώ μετά το φαγητό οι περισσότεροι ηλικιωμένοι ξεκουράζονται ή κοιμούνται. Πολλοί από τους φιλοξενούμενους αντιμετωπίζουν μορφές άνοιας, γεγονός που καθιστά τον ύπνο μέρος της καθημερινής τους ανακούφισης.
Η φροντίδα δεν περιορίζεται στις ώρες της ημέρας. Κατά τη διάρκεια της νύχτας υπάρχει συνεχής επιτήρηση, με τους νοσηλευτές να περνούν σε τακτά χρονικά διαστήματα για να διασφαλίσουν την ασφάλεια και την καθαριότητα των τροφίμων, καθώς και την άμεση αντιμετώπιση οποιουδήποτε περιστατικού.
Παράλληλα, τόσο στην πρωινή όσο και στην απογευματινή βάρδια, το επισκεπτήριο είναι πλέον ελεύθερο, καθώς έχουν αρθεί οι υγειονομικοί περιορισμοί που ίσχυαν την περίοδο της πανδημίας. Σε αυτές τις δομές, η καθημερινότητα δεν μετριέται με γεγονότα, αλλά με πράξεις φροντίδας, υπομονής και αξιοπρέπειας τόσο για εκείνους που φιλοξενούνται όσο και για εκείνους που υπηρετούν αθόρυβα τον άνθρωπο στο πιο ευάλωτο στάδιό του».
«Μην εγκαταλείπετε τους δικούς σας»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον ρόλο των συγγενών και των οικείων των φιλοξενουμένων. Ο π. Φιλόθεος απευθύνει έκκληση προς οικογένειες, φίλους και γνωστούς να μη διακόπτουν την επαφή τους με τους ηλικιωμένους, αλλά να συνεχίζουν να τους επισκέπτονται. Η εγκατάλειψη αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους ψυχολογικούς παράγοντες επιβάρυνσης. Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνά σε δύο διακριτά στάδια. Το πρώτο εκδηλώνεται κατά την εισαγωγή του ηλικιωμένου στη δομή, τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι η καθημερινότητά του αλλάζει οριστικά και ότι η ζωή του από εδώ και πέρα θα ακολουθεί έναν διαφορετικό, περιορισμένο ρυθμό. Καταλήγοντας ο π. Φιλόθεος στέλνει το μήνυμα πως πρόκειται για «Στέγες γερόντων, στέγες αγάπης, στέγες φροντίδας». Χώροι όπου δεν διακονούνται απλώς ηλικιωμένοι, αλλά οι ίδιοι μας οι γονείς και, ενδεχομένως, κάποτε ο ίδιος μας ο εαυτός.
«Ήμουν φοβισμένος, μοναχικός – Τώρα φροντίζουν να μην μου λείπει τίποτα
«Όταν πρωτοήρθα εδώ, ήμουν φοβισμένος και μοναχικός. Τώρα νιώθω σαν να έχω ξαναβρεί την οικογένειά μου. Οι νοσηλευτές με φροντίζουν με υπομονή και αγάπη, μου δίνουν το πρωινό μου, με σηκώνουν για μπάνιο και φροντίζουν να μην μου λείπει τίποτα. Ακόμα κι όταν είμαι στο κρεβάτι όλη μέρα, δεν αισθάνομαι μόνος, γιατί κάποιος πάντα περνά να με ρωτήσει πώς είμαι ή να με κάνει να χαμογελάσω» αναφέρει ένας 75χρονος τρόφιμος.
«Δεύτερα σπίτι»
Η συγγενής μίας ηλικιωμένης γυναίκας τονίζει: «Η γιαγιά μου βρήκε εδώ ένα δεύτερο σπίτι. Την επισκεπτόμαστε τακτικά και βλέπουμε ότι είναι ασφαλής, χαρούμενη και περιποιημένη. Οι νοσηλευτές και το προσωπικό την αντιμετωπίζουν με σεβασμό και προσοχή. Αυτό μας ανακουφίζει, γιατί ξέρουμε ότι δεν την έχουν αφήσει μόνη της. Είναι σαν να έχουμε όλοι ένα κομμάτι της οικογένειάς μας μαζί της, και αυτό μας δίνει ηρεμία».
