Μία έκδοση – μαρτυρία για την αυτοθυσία και το ήθος των αγωνιστών, αλλά και για τις πολλές δυσκολίες που αντιμετώπισαν. Ένας από τους πρώτους που μυήθηκαν στον απελευθερωτικό αγώνα ήταν ο π. Κωνσταντίνος Λευκωσιάτης
Την περίοδο κατά την οποία ήταν έγκλειστος στην Κοκκινοτριμιθιά ο ιερέας φρόντιζε να καταγράφει λεπτομερώς για 37 συνεχείς ημέρες (από την 1/11 έως τις 7.12 του 1956) όλα όσα βίωσαν εκείνη την περίοδο τόσο ο ίδιος όσο και οι συγκρατούμενοί του
Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ
Συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια από την έναρξη του ηρωϊκού αγώνα της ΕΟΚΑ για την απελευθέρωση της Κύπρου από τον ζυγό της Μεγάλης Βρετανίας και στα πλαίσια αυτής της επετείου το Κέντρο Μελετών της Ιεράς Μονής Κύκκου κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του κ. Kωστή Kοκκινόφτα «Το Ημερολόγιο των Κρατητηρίων του Αρχιμανδρίτη Κωνσταντίνου Λευκωσιάτη (1 Νοεμβρίου – 7 Δεκεμβρίου 1956)». Πρόκειται για μία σημαντική έκδοση – μαρτυρία που παρέχει σημαντικές πληροφορίες για την πατριωτική δράση της ΕΟΚΑ, το ήθος και την αυτοθυσία των αγωνιστών, αλλά και τις πολλές δυσκολίες που κλήθηκαν πολλές φορές να αντιμετωπίσουν κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού πολέμου οι άνδρες της ΕΟΚΑ. Η έκδοση αυτή έρχεται να προστεθεί στα λιγοστά ημερολόγια των αγωνιστών της περιόδου 1955-59, τα οποία έχουν δει το φως της δημοσιότητας έως και σήμερα. Τόσο αυτό του π. Κωνσταντίνου Λευκωσιάτη όσο και τα υπόλοιπα αποτελούν σπουδαία πρωτογενή πηγή, έτσι ώστε να μελετηθούν επαρκώς και να εξαχθούν τεκμηριωμένα συμπεράσματα για τα όσα διαδραματίστηκαν στα χρόνια της κυπριακής εξέγερσης.
Ο π. Κωνσταντίνος Λευκωσιάτης ήταν από τους πρώτους που μυήθηκε στον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ, κατά την διάρκεια του οποίου έδρασε έχοντας αρχικά τα ψευδώνυμα «Γούναρης» και «Τσέλιγκας», ενώ στη συνέχεια ήτσαν γνωστούς στους κύκλους των αγωνιστών με τα συνωμοτικά ψευδώνυμα «Δάμων» και «Ευγένιος». Εξαιτίας της δράσης του συνελήφθη από τις βρετανικές δυνάμεις κατοχής στις 13 Ιουνίου 1956, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί αρχικώς και να τεθεί υπό κράτηση στα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς, από όπου μεταφέρθηκε στις Κεντρικές Φυλακές στις 30 Οκτωβρίου 1957.
Την περίοδο κατά την οποία ο π. Κωνσταντίνος ήταν έγκλειστος στα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς φρόντιζε να διατηρεί για 37 συνεχείς ημέρες ημερολόγιο -από την 1η Νοεμβρίου έως τις 7 Δεκεμβρίου 1956- στο οποίο κατέγραψε λεπτομερώς τα όσα βίωσε κατά την περίοδο αυτή. Στο ημερολόγιό του ο π. Κωνσταντίνος παρέθεσε πολλές λεπτομέρειες για τη ζωή των κρατουμένων και περιέγραψε τον χαρακτήρα και τους οραματισμούς τους για την απελευθέρωση της Κύπρου από τα δεσμά των αποικιοκρατών. Αναφέρεται επίσης και στις πολλές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν στα κρατητήρια, ενώ επικεντρώνεται στην περιγραφή των λεπτομερειών της καθημερινής ζωής των κρατουμένων αλλά και της αποφασιστικότητάς τους να συνεχίσουν να αγωνίζονται για την κατάκτηση της ελευθερίας της Κύπρου. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι την έκδοση συμπληρώνει αναφορά σε βιβλιογραφία και αρχειακές πηγές.
Ο π. Κωνσταντίνος γεννήθηκε στη Λάρνακα, στις 20 Ιουλίου 1920, και ήταν το όγδοο και τελευταίο παιδί των Στυλιανού Λευκωσιάτη και Πολυξένης Μαυρονικόλα. Αρχικά φοίτησε στην Αστική Σχολή Καλογερά και ακολούθως στο τότε πεντατάξιο Εμπορικό Λύκειο Λάρνακας, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές του, το 1937. Στη συνέχεια παρακολούθησε οικονομικά μαθήματα διά αλληλογραφίας στο πανεπιστημιακό κολλέγιο της Οξφόρδης Wolsley Hall. Συγχρόνως με τις παραπάνω ενασχολήσεις δραστηριοποιήθηκε και στον τομέα διάδοσης του Ευαγγελίου και ανέπτυξε σημαντική πνευματική και κοινωνική δράση υπηρετώντας-ανάμεσα στα άλλα-και ως γραμματέας της Ορθόδοξης Χριστιανικής Αδελφότητας Λάρνακας «Άγιος Παύλος». Ενα χρόνο μετά τη λήξη του πολέμου, τον Οκτώβριο του 1946, αναχώρησε για την Αθήνα όπου εκεί ξεκίνησε σπουδές στη Θεολογική Σχολή της Αθήνας, τις οποίες ολοκλήρωσε τον Οκτώβριο του 1950. Επέστρεψε στην Κύπρο την ίδια χρονιά και διορίστηκε στην Ιερατική Σχολή «Απόστολος Βαρνάβας», στην οποία πρόσφερε τις υπηρεσίες τους ως διευθυντής έως και το 1973.
Με το που ξέσπασε ο απελευθερωτικός αγώνας των Κυπρίων το 1955 ο π. Κωνσταντίνος δραστηριοποιήθηκε ως οργανωτικός της υπαίθρου έχοντας την ευθύνη για την μύηση μελών και τη στελέχωση ομάδων δράσης. Η συμβολή του στον τομέα αυτό υπήρξε καθοριστική, λόγω του γεγονότος ότι ήταν διευθυντής της Ιερατικής Σχολής και με αυτή την ιδιότητα μπορούσε να προσεγγίσει ευκολότερα τους ιερείς των χωριών, από τους οποίους αντλούσε πολύτιμες πληροφορίες για την επιλογή των καταλλήλων στελεχών της Οργάνωσης. Επίσης, ο π. Κωνσταντίνος ήταν υπεύθυνος για την εκτύπωση και την κυκλοφορία των προκηρύξεων της ΕΟΚΑ κατά την πρώτη περίοδο της δράσης της. Επρόκειτο για μία επικίνδυνη αποστολή, αφού κάθε φορά έπρεπε να εκδοθούν χιλιάδες φυλλάδια, τα οποία συσκευάζονταν σε δέματα και προωθούνταν για διανομή. Σε πιθανή, μάλιστα, αιφνιδιαστική έρευνα των βρετανικών αρχών ήταν αδύνατο να αποκρυβούν -γεγονός που ενείχε τον κίνδυνο της άμεσης σύλληψης όλων όσοι συμμετείχαν στο ανωτέρω εγχείρημα. Ο π. Κωνσταντίνος ήταν υπεύθυνος για την εκτύπωση και την κυκλοφορία των προκηρύξεων της ΕΟΚΑ, κατά την πρώτη περίοδο της δράσης της.
Φρόντιζε ακόμη ο π. Κωνσταντίνος ώστε να βρίσκουν καταφύγιο στην Ιερατική Σχολή αγωνιστές της ΕΟΚΑ, τους οποίους έστελλε στη συνέχεια σε ασφαλέστερες περιοχές, όπως π.χ τον ήρωα Κώστα Λοΐζου στη Μονή Κύκκου και τον Χαράλαμπο Τερκουράφη στο χωριό Αυλώνα. Από άλλες πηγές είναι γνωστό επίσης, ότι όρκισε στην Οργάνωση και ορισμένους αγωνιστές, όπως τον Ρένο Λυσιώτη. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Γεώργιου Γρίβα-Διγενή, αρχηγού της ΕΟΚΑ, ο π. Κωνσταντίνος είχε αναλάβει και τον σχεδιασμό της αφαίρεσης των κυνηγετικών όπλων από τους κατοίκους σε παγκύπρια κλίμακα, στις 21-22 Ιανουαρίου 1956, έτσι ώστε για να χρησιμοποιηθούν αυτά για τον εξοπλισμό των ανταρτικών ομάδων.
Η καθοριστική συμβολή του ιερέα στον αγώνα, οι συλλήψεις και οι ανακρίσεις
Στα πρώτα στάδια του απελευθερωτικού αγώνα ο π. Κωνσταντίνος διατηρούσε εργαστήριο για την κατασκευή εκρηκτικής ύλης-καθώς και κέντρο συνδέσμων για μικρό χρονικό διάστημα -από τις 2 Μαΐου έως τις 13 Ιουνίου 1956, οπότε συνελήφθη. Με βάση τα στοιχεία του Γεώργιου Γρίβα ο π. Κωνσταντίνος είχε επίσης υποδείξει τον μάγειρα της Ιερατικής Σχολής, Ματθαίο Κυπριανού, ως τον πλέον έμπιστο για να αναλάβει τα καθήκοντα του κεντρικού αποθηκάριου της ΕΟΚΑ και τη φύλαξη όπλων και εφοδίων σε μικρή τάφρο σε παρακείμενο χώρο της Ιερατικής Σχολής. Εξίσου σημαντική ήταν και η βοήθεια που παρείχε για την ασφαλή και έγκαιρη μεταφορά των γραπτών οδηγιών του Γρίβα από την Μονή Κύκκου προς τους τομεάρχες της οργάνωσης στη Λευκωσία, ώστε να δημιουργηθεί αντιπερισπασμός και να αμβλυνθεί η πίεση από τον βρετανικό στρατό στις ορεινές ομάδες της ΕΟΚΑ. Ο π. Κωνσταντίνος συνάντησε τον αρχηγό της ΕΟΚΑ στο λημέρι του στη Μονή Κύκκου ακόμη μία φορά, τον Ιανουάριο του 1956, όπου εκεί συζήτησαν και το θέμα της συλλογής των κυνηγετικών όπλων.
Η δράση του π. Κωνσταντίνου δεν άργησε να γίνει αντιληπτή από τις κατοχικές αρχές. Για πρώτη φορά συνελήφθηκε από τους Βρετανούς στις 11 Μαΐου 1956, οπότε κρατήθηκε για ένα εικοσιτετράωρο στο Κεντρικό Αστυνομικό Σταθμό Λευκωσίας και στη συνέχεια στον Αστυνομικό Σταθμό Αγίου Δομετίου. Αφέθηκε ελεύθερος, όμως, επειδή δεν προέκυψαν ενοχοποιητικά στοιχεία σε βάρος του, αφού ο Γραμματέας της Σχολής, Ιωάννης Κασίνης, πρόλαβε και έκαψε εγκαίρως την αλληλογραφία της Οργάνωσης. Ακολούθως, ο π. Κωνσταντίνος συνελήφθηκε ξανά, στις 13 Ιουνίου 1956, οπότε οδηγήθηκε για ανάκριση στην Ομορφίτα και από εκεί, δέκα μέρες αργότερα στις 23 Ιουνίου, εστάλη στα Κρατητήρια Κοκκινοτριμιθιάς, από όπου στις 30 Οκτωβρίου 1957 έγινε η μεταγωγή του στις Κεντρικές Φυλακές. Στη συνέχεια, την 1η Φεβρουαρίου 1959, οδηγήθηκε ξανά στην Κοκκινοτριμιθιά, όπου παρέμεινε μέχρι τη λήξη του Αγώνα και την απελευθέρωση των κρατουμένων, στις 22 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους.
ΟΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΕΛΙΑ, ΤΑ ΚΑΤΑΓΓΕΛΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟ ΕΡΓΟ
Κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας (1957-1959) δημοσίευσε άρθρα και μελέτες στον ημερήσιο Τύπο, τα οποία περιέλαβε αργότερα στο βιβλίο του «Η Κυπριακή Βαστίλη». Όπως μάλιστα αναφέρει στον πρόλογο αμέσως μετά τη φυλάκισή του κατάφερε και εξασφάλισε άδεια από τις Αρχές, προκειμένου να επισκέπτεται τα κελιά των καταδίκων με τις ιδιότητες του ιεροκήρυκα και του εξομολόγου. Τότε διαπίστωσε ότι οι κρατούμενοι ζούσαν κάτω από άθλιες συνθήκες, με τα ανθρώπινα δικαιώματά τους να καταπατούνται, ενώ βίωναν κάθε είδους εξευτελισμό όπως π.χ. σωματική κακοποίηση και ύβρεις. Γι’ αυτό σε συνεργασία με τον αδελφό του Παντελή και άλλους επισκέπτες απέστελλε εκτός των Φυλακών καταγγελτικά κείμενα, τα οποία ήταν καλά κρυμμένα στο κιβώτιο με τα ρούχα που παρέδιδε προς πλύσιμο, τα οποία στη συνέχεια δημοσιεύονταν στον ημερήσιο τύπο. Μερικά από αυτά δημοσιεύτηκαν με το ψευδώνυμο «Σέργιος Ιωσήφ» στην εφημερίδα «Ελευθερία», ενώ ορισμένα άλλα με ποικίλα ψευδώνυμα όπως π.χ. «Πολιτικοί Κρατούμενοι», «Πολιτικός Κρατούμενος Κεντρικών Φυλακών» ή «Πολιτικοί Κρατούμενοι και Κατάδικοι Κεντρικών Φυλακών», είτε στην ίδια εφημερίδα είτε σε άλλες.
ΟΙ ΑΠΟΡΟΙ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ
Όπως προκύπτει από τη μελέτη του ημερολογίου, ο π. Κωνσταντίνος αντιμετώπισε τη φυλάκισή του ως μία ευκαιρία για να συμπαρασταθεί στους συγκρατουμένους του και να τους στηρίξει πνευματικά. Για τον λόγο αυτό αμέσως μετά τη μεταφορά του στα κρατητήρια δραστηριοποιήθηκε στην υλοποίηση των όσων θεωρούσε ότι απέρρεαν από το ιερατικό του λειτούργημα, όπως το κήρυγμα κατά τη θεία λειτουργία, με το οποίο καλούσε τους ακροατές του να υιοθετήσουν στην καθημερινή τους ζωή τα διδάγματα του Ευαγγελίου, καθώς και με την καθιέρωση εβδομαδιαίων ομιλιών και κύκλων μελέτης Αγίας Γραφής κάθε Πέμπτη στην εκκλησία των Κρατητηρίων. Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά την ανακήρυξη του ανεξάρτητου κράτους της Κύπρου ο π. Κωνσταντίνος δραστηριοποιήθηκε κυρίως στον τομέα της φιλανθρωπίας -και ειδικότερα στην περίθαλψη και στήριξη απόρων ατόμων τρίτης ηλικίας-με την ίδρυση, τον Ιούνιο του 1969, του Ιδρύματος «Άγιος Νεκτάριος» και τον Ιούνιο του 1973 της γυναικείας Αδελφότητας «Φιλοθέη». Απεβίωσε στις 14 Φεβρουαρίου 1981 και ετάφη στο κοιμητήριο των Aγίων Κωνσταντίνου και Eλένης στη Λευκωσία.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
