Εργαλεία παραδοσιακών επαγγελμάτων και εργαστήρια άλλων εποχών, υφαντά, κεραμικά, είδη οικιακής χρήσης, χάρτες, νομίσματα, παλαιά εκκλησιαστικά βιβλία και ιερές εικόνες, περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων στις συλλογές
Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ*
Αντικείμενα μεγάλης ιστορικής αξίας αλλά και εκθέματα που διασώζουν πτυχές του τρόπου ζωής από παλαιότερες εποχές, στολίζουν τις προθήκες του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας στη Σαλαμίνα. Οι απαρχές του σημερινού μουσείου βρίσκονται στη χρονιά του 1958, όταν μια μικρή ομάδα νέων ανθρώπων από τη Σαλαμίνα, με αγάπη για την τέχνη και την παράδοση του τόπου, προχώρησαν στην ίδρυση του Εξωραϊστικού Εκπολιτιστικού Συλλόγου: «Ο Ευριπίδης». Τα μέλη του συλλόγου από την πρώτη στιγμή δραστηριοποιήθηκαν για τη συγκέντρωση ιστορικού και λαογραφικού υλικού με σκοπό τη δημιουργία βιβλιοθήκης και λαογραφικού μουσείου, θέλοντας με αυτή την πρωτοβουλία να συμβάλουν στο να γνωρίσουν οι επόμενες γενιές την ιστορία του νησιού. Η προσπάθεια αυτή κράτησε πολλά χρόνια και απέφερε γόνιμους καρπούς, ενώ από το 1998 οι συλλογές του τότε Λαογραφικού Μουσείου μεταφέρθηκαν σε δύο αίθουσες του νέου κτιρίου, όπου στεγάζεται σήμερα το Δημαρχείο Σαλαμίνας, και μετονομάστηκε σε Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Ιστορίας Δήμου Σαλαμίνας «Πέτρου Φουρίκη» προς τιμήν του εκ της Σαλαμίνας καταγόμενου φιλολόγου, λαογράφου και ερευνητή.
Οι συλλογές του μουσείου περιλαμβάνουν εκθέματα εκ των οποίων τα παλαιότερα προέρχονται από τον 17ο αιώνα και τα νεότερα από τα μέσα του 20ου αιώνα. Στις προθήκες του οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν μεγάλο αριθμό από εργαλεία παραδοσιακών επαγγελμάτων -τα περισσότερα εκ των οποίων τείνουν σήμερα να εξαφανιστούν- ενώ σε κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους οι υπεύθυνοι του μουσείου εγκατέστησαν στην αυθεντική τους μορφή εργαστήρια και μαγαζιά παλιότερων εποχών: π.χ τσαγκάρικο, υφαντουργείο, σιδηρουργείο, κουρείο κ.α. Την τιμητική της έχει και ο τομέας της γεωργίας αφού συναντούμε επίσης αντικείμενα σχετικά με την αμπελουργία, την γεωργία αλλά και τη δραστηριότητα των μελισσοκόμων. Το ενδιαφέρον του κόσμου προσελκύουν επίσης οι αργαλειοί, οι μηχανές ραπτικής, τα προϊόντα υφαντικής όπως π.χ χράμια, φλοκάτες και χαλιά, αντικείμενα κεραμικής τέχνης, έπιπλα αλλά και είδη οικιακής χρήσης όπως π.χ ζυγαριές, πιάτα, πορσελάνες, κεραμικά κ.α. Πλούσια είναι και η συλλογή η οποία αποτελείται από χάρτες, νομίσματα και χαρτονομίσματα με τα παλαιότερα να ξεκινούν από το 1928 και να φθάνουν έως τις ημέρες μας.
ΤΑ ΣΠΑΝΙΑ ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΡΓΥΡΟ ΚΟΥΜΠΙ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ
Την προσοχή του κοινού αποσπούν βεβαίως και τα εκκλησιαστικά εκθέματα. Και όχι αδίκως αφού σε ξεχωριστό χώρο έχουν λάβει την θέση που τους αρμόζει ιερές εικόνες του 17ου και του 18ου αιώνα, παλαιά εκκλησιαστικά βιβλία, δισκοπότηρα, δισκάρια, αγιαστούρες, αρτοφόρια, αστερίσκοι, ξύλινες σφραγίδες, ζώνες, πόρπες κ.α. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι και το ότι στη βιβλιοθήκη του μουσείου φιλοξενούνται 2.500 τίτλοι εκκλησιαστικών βιβλίων όπως και συγγράμματα τα οποία προσφέρθηκαν από τον αείμνηστο βυζαντινολόγο-αρχαιολόγο Δημήτριο Πάλλα. «Πρόκειται ασφαλώς για μια σημαίνουσα προσωπικότητα με καταγωγή από τη Σαλαμίνα. Ο Πάλλας ήταν μια από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες του νησιού και με σημαντικό ανασκαφικό έργο» τονίζει η κυρία Χριστίνα Δρίβα, υπεύθυνη του μουσείου, η οποία μιλά στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» προσθέτοντας και τα εξής: «Στις ανασκαφές που είχε διενεργήσει συμπεριλαμβάνονταν και εκείνες που έκανε για την ανάδειξη των μυκηναϊκών ανακτόρων στο νότιο μέρος του νησιού. Αξίζει επίσης να αναφέρουμε ότι τόσο ο παππούς του όσο και ο πατέρας του ήταν ιερείς στο ναό του Αγίου Δημητρίου, όπου εκεί είναι θαμμένος ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Εξάλλου στο μουσείο μας υπάρχει το αργυρό κουμπί από την φέρμελη (σ.σ γιλέκο με χρυσό διάκοσμο) του Καραϊσκάκη».
ΤΑ ΟΠΛΑ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΤΟΥ 1821
Οι άνδρες όπως και τα παιδιά δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση στη συλλογή με όπλα των αγωνιστών του 1821, οι οποίοι είχαν γεννηθεί στη Σαλαμίνα. Εντυπωσιάζουν οι εμπροσθογεμείς πιστόλες, τα γιαταγάνια, τα καριοφίλια και τα ξίφη των Οθωμανών, τα οποία είχαν περιέλθει στην κατοχή ενός αγωνιστή που ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Ως γνωστόν στη Σαλαμίνα είχε αναπτύξει δράση οργανωμένο δίκτυο Φιλικών, το οποίο χρησιμοποιούσε ως χώρο συνάντησης το Μοναστήρι της Φανερωμένης. Ανάμεσα στα άλλα εκθέματα υπάρχει και οπλισμός του τουρκικού στρατού από την περίοδο 1832-1862, όπλα από τον Α’ και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και από την πλέον οδυνηρή για την πατρίδα μας περίοδο του Εμφύλιου Πόλεμου. Το 2012 δημιουργήθηκε μια νέα αίθουσα όπου εκεί τοποθετήθηκαν αντικείμενα από τον χώρο της ναυτιλίας όπως π.χ. εξάντες, πυξίδες πολεμικών πλοίων, σηματωροί, φανάρια, τηλεσκόπια, τιμόνια, ομοιώματα πλοίων, ενώ οι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν και το πώς ήταν διαμορφωμένη η γέφυρα ενός πλοίου τον 19ο αιώνα.
ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ, ΤΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΟΤΥΠΗ ΚΑΛΠΗ
Πέραν των παραπάνω το μουσείο διαθέτει συλλογή με σπάνια δημόσια έγγραφα και προικοσύμφωνα αλλά και ιματιοθήκη με πλήρεις τοπικές φορεσιές-ανδρικές και γυναικείες-όπως και μια μεγάλη συλλογή από εικαστικά έργα πολλών ζωγράφων-με πιο γνωστό από αυτούς τον ζωγράφο Αριστείδη Γλύκα με καταγωγή από την Χίο: « Στους πίνακες του Γλύκα απεικονίζονται πλοία του 18ου και 19ου αιώνα-τα περίφημα «κουλουριώτικα σκαριά»-τα οποία πιστοποιούν την εποχή κατά την οποία η Σαλαμίνα κατέγραφε ραγδαία ανάπτυξη στο τομέα της ναυτιλίας» σημειώνει η κ. Δρίβα και συμπληρώνει: « Από τα έργα του Γλύκα αντλούμε πολλές πληροφορίες για την ναυτική ιστορία της περιοχής. Σύμφωνα με την συνήθεια εκείνων των εποχών οι πλοιοκτήτες φρόντιζαν να απεικονίζουν ζωγραφικά τόσο τα εμπορικά πλοία τους αλλά και τα αλιευτικά όπως π.χ τρεχαντήρια και τράτες. Ας μην ξεχνάμε πως το κάθε πλοίο συνδεόταν με την ιστορία του νησιού».
Ερωτώμενη η κυρία Δρίβα για το ποια είναι εκείνα τα εκθέματα που κερδίζουν τον θαυμασμό του κοινού τονίζει, ότι οι πιο πολλοί δείχνουν την προτίμησή τους στις ενδυμασίες, στα όπλα αλλά και τις οι δύο κάλπες που χρησιμοποιήθηκαν για τις εκλογές του 1864 και οι οποίες βρίσκονταν στο κτίριο του παλαιού δημαρχείου της Σαλαμίνας. «Είναι κατασκευασμένες από σίδερο και στο πάνω μέρος τους -εκεί που είναι το καπάκι- είναι τοποθετημένος ένας σωλήνας» επεξηγεί η ίδια και συνεχίζει: «Οι ψηφοφόροι εκείνης της εποχής έβαζαν το χέρι τους στο σωλήνα και έριχναν χωρίς να γίνονται εξωτερικά αντιληπτοί είτε από τη δεξιά είτε από την αριστερή πλευρά το σφαιρίδιο. ‘Η αλλιώς το ‘βόλι’ όπως χαρακτηριστικά έλεγαν τότε, όταν πήγαιναν να ψηφίσουν. Το εσωτερικό της κάλπης ήταν χωρισμένο σε δύο μέρη. Στο κάτω μέρος της πρόσοψης υπάρχει η ένδειξη ΟΧΙ με μαύρα γράμματα και το ΝΑΙ με άσπρα γράμματα. Επέλεγαν ένα από τα δύο μέρη και άφηναν εκεί το σφαιρίδιο» σημειώνει η κ. Δρίβα μιλώντας για αυτή την τόσο πρωτότυπη κάλπη.
ΠΟΛΟΣ ΕΛΞΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ
Το μουσείο δεν έχει σταματήσει να δέχεται νέες προσφορές από ιδιώτες εμπλουτίζοντας έτσι τις συλλογές του. Τελευταίο απόκτημά του είναι ένας χειροκίνητος παλαιού τύπου μύλος, που χρησιμοποιείτο παλαιότερα για το άλεσμα του καφέ. Συγχρόνως, οι εγκαταστάσεις του μουσείου όπως και η βιβλιοθήκη δεν έχουν πάψει στιγμή να αποτελούν πόλο έλξης για τους μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Επισκεπτόμενοι τον χώρο έχουν την ευκαιρία μαζί με την ξενάγηση να παρακολουθήσουν και κάποια εκπαιδευτικά προγράμματα διευρύνοντας έτσι τις γνώσεις τους: «Η βιβλιοθήκη προσελκύει και φοιτητές από όλη την Ελλάδα, οι οποίοι την επισκέπτονται προκειμένου να αντλήσουν υλικό-χρήσιμο για την ολοκλήρωση των μεταπτυχιακών τους εργασιών» αναφέρει η κυρία Δρίβα και καταλήγει λέγοντας τα εξής: «Στις δραστηριότητες του μουσείου συμπεριλαμβάνονται επίσης ξεναγήσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, τα οποία αναφέρονται στην ιστορία και την παράδοση της Σαλαμίνας. Στόχος μας είναι οι μαθητές να ευαισθητοποιηθούν σε θέματα της πολιτιστικής κληρονομιάς και να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου μας».
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
