Τα κάλαντα, το πλέξιμο των βαγιών για να γίνουν φυλαχτό, οι λαζαρίνες με τα ολάνθιστα καλαθάκια τους, η αναπαράσταση, η μαργαρίτα στην κουτάλα και τα ποντιακά κερκέλια
Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ
Η Ανάσταση του Λαζάρου είναι μία από τις πιο σημαντικές και συγκινητικές γιορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς αποτελεί τον προάγγελο της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης του Χριστού.
Τιμάται με ξεχωριστή ευλάβεια το Σάββατο πριν την Κυριακή των Βαΐων και έχει βαθύ θεολογικό αλλά και ανθρώπινο συμβολισμό. Θεωρείται ημέρα ελπίδας και θριάμβου της ζωής επί του θανάτου, αφού μέσα από το θαύμα της ανάστασης του φίλου Του, ο Χριστός προαναγγέλλει τη δική Του Ανάσταση και τη νίκη επί της φθοράς και του θανάτου.
Η ημέρα αυτή δεν είναι μόνο θρησκευτικά φορτισμένη, αλλά και βαθιά ριζωμένη στην παράδοση του λαού. Από άκρη σε άκρη στην Ελλάδα, το Σάββατο του Λαζάρου συνοδεύεται από ιδιαίτερα έθιμα και λαϊκές δοξασίες. Σε διάφορα μέρη της χώρας παιδιά ντυμένα με παραδοσιακές στολές γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τα κάλαντα του Λαζάρου, κρατώντας στολισμένα καλαθάκια και λουλούδια της άνοιξης. Σε πολλά σπίτια, οι νοικοκυρές ζυμώνουν τα «λαζαράκια» – μικρά ψωμάκια σε σχήμα ανθρώπου, που θυμίζουν τον Λάζαρο τυλιγμένο στα σάβανά του, σύμβολα πίστης και καλής τύχης.
ΖΑΚΥΝΘΟΣ: Στη Ζάκυνθο, το Σάββατο του Λαζάρου αποκτά έναν ιδιαίτερο τοπικό χαρακτήρα. Σε όλα τα καμπαναριά του νησιού κρεμούν το «βαγί», φτιαγμένο από φύλλα φοίνικα. Οι ντόπιοι πλέκουν με μαεστρία σταυρούς σε διάφορα σχέδια, ήλιους, ακόμα και μικρά αλογάκια, δημιουργώντας μοναδικά στολίδια που κοσμούν τις εκκλησίες. Στο τέλος της λειτουργίας, οι πιστοί παίρνουν τα ευλογημένα βαγιά και τα τοποθετούν στις εικόνες του σπιτιού τους, ως φυλαχτό και ευλογία για την οικογένεια.
ΦΘΙΩΤΙΔΑ: Τα κάλαντα του Αγίου Λαζάρου στην Υπάτη πραγματοποιούνταν την παραμονή του Λαζάρου, Παρασκευή πρωί και συμμετείχαν αποκλειστικά και μόνο κορίτσια, Οι «Λαζαρίνες», όπως αποκαλούνται σε άλλες περιοχές, κρατώντας ψάθινα καλαθάκια στολισμένα με λουλούδια από τους κήπους των σπιτιών τους επισκέπτονταν φίλους και συγγενείς μεμονωμένα ή σε παρέες. Η «ανταμοιβή» τους διέφερε ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού. Έτσι, άλλοι έδιναν φρέσκα αυγά από τα κοτέτσια τους, άλλοι χρήματα, άλλοι και τα δύο. Τα αυγά που συγκέντρωναν τα κρατούσαν και τα έβαφαν τη Μ. Πέμπτη». Το έθιμο δεν λείπει και σήμερα με τα κορίτσια με τα λουλουδάτα καλαθάκια να τραγουδούν: «Ηρθε ο Λάζαρος γιαγιά, το κοφίνι μου θέλει αυγά, τα χεράκια μου πενταρούλες».
ΣΚΥΡΟΣ: Ενα ακόμη ξεχωριστό έθιμο τελείται στη Σκύρο. Εκεί, οι γυναίκες παίρνουν μια τρυπητή κουτάλα και τοποθετούν σε κάθε τρύπα της μια άσπρη μαργαρίτα. Προσθέτουν ένα κόκκινο γαρύφαλλο στο κέντρο, που σχηματίζει το στόμα, ώστε να απεικονίζεται το πρόσωπο του Λαζάρου. Παλαιότερα, τα κορίτσια της οικογένειας έντυναν την κουτάλα με σεντόνι, σαν να ήταν ο ίδιος ο Λάζαρος, και την περιέφεραν από σπίτι σε σπίτι, τραγουδώντας. Οι νοικοκυραίοι τις καλωσόριζαν και τους προσέφεραν αυγά, χρήματα ή γλυκίσματα – ένα έθιμο που συνδύαζε την παιδική αθωότητα με τη θρησκευτική συγκίνηση της ημέρας.
ΚΩΣ: Επιπροσθέτως, στην Κω συναντάμε το έθιμο της αναπαράστασης. Ενα παιδί ντύνεται με κίτρινα λουλούδια, τόσα, ώστε να καλύπτεται ακόμη και το πρόσωπό του. Συνοδευόμενο από μία ομάδα παιδιών επισκέπτονται τα σπίτια της γειτονιάς και όταν τα άλλα παιδιά αρχίζουν να τραγουδούν, εκείνο ξαπλώνει και υποκρίνεται το νεκρό, μέχρι το σημείο που θα αναφωνήσουν όλα μαζί: «Λάζαρε δεύρο έξω» και σηκώνεται και συνεχίζει το τραγούδι με τους υπόλοιπους.
ΠΟΝΤΟΣ: Στον Πόντο, -μία συνήθεια που έφεραν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες- οι νοικοκυρές ζύμωναν τα παραδοσιακά «κερκέλια» -κουλούρια σε σχήμα κεφαλαίου ωμέγα (Ω)-, τα οποία έψηναν πάνω στο σάτσι, τη μεταλλική πλάκα που τοποθετούνταν πάνω στη φωτιά. Στη συνέχεια, τα μοίραζαν στα γειτονικά σπίτια, δείχνοντας την αξία της φιλοξενίας, της προσφοράς και της κοινότητας.
Παράλληλα, σε διάφορα μέρη υπήρχαν παραδόσεις που ήθελαν τους άντρες να μην κουβαλούν τη σοδειά στο σπίτι εκείνη την ημέρα, γιατί πίστευαν πως αυτό θα έφερνε κακοτυχία ή ακόμη και τον θάνατο στο σπιτικό τους. Ετσι, το Σάββατο του Λαζάρου είχε και μια πνευματική αλλά και μαγική χροιά, όπου πίστη και λαϊκή σοφία ενώνονταν σε ένα αρμονικό σύνολο.
ΠΩΣ ΝΑ ΦΤΙΑΞΕΤΕ ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΛΑΖΑΡΑΚΙΑ
Σε όλη την Ελλάδα, το Σάββατο του Λαζάρου ζυμώνονται τα παραδοσιακά λαζαράκια, μικρά ψωμάκια ή γλυκίσματα που αναπαριστούν τον Λάζαρο τυλιγμένο στο σάβανό του και προσφέρονται σε παιδιά, συγγενείς και γείτονες με ευχές για υγεία και ευλογία.
Υλικά:
προζύμι
4 φλιτζάνια αλεύρι για όλες τις χρήσεις
2 φλιτζάνια σταρένιο αλεύρι
1 φλιτζάνι ζάχαρη
1 φλιτζάνι ελαιόλαδο
1 με 1 ½ φλιτζάνι χλιαρό νερό
½ φλιτζάνι ταχίνι
γαρύφαλλα ολόκληρα για τα ματάκια
Για τη γέμιση:
2 κ.γ. κανέλα σε σκόνη
2 κούπες καρύδια
2 κούπες σταφίδες
Εκτέλεση:
Σε μια λεκανίτσα μαλακώνουμε το προζύμι με λίγο χλιαρό νερό, προσθέτουμε λίγο αλεύρι και ζυμώνουμε ένα μικρό ζυμαράκι. Το σκεπάζουμε και το αφήνουμε να φουσκώσει για περίπου 2 ώρες. Σε καθαρή λεκάνη βάζουμε το υπόλοιπο αλεύρι, κάνουμε μια λακκούβα, προσθέτουμε το φουσκωμένο προζύμι και τα υπόλοιπα υλικά. Ζυμώνουμε μέχρι η ζύμη να γίνει απαλή -αν χρειαστεί, προσθέτουμε λίγο νερό. Την αφήνουμε να φουσκώσει για 1 ώρα, σκεπασμένη. Για τη γέμιση, βάζουμε τις σταφίδες σε νερό από το προηγούμενο βράδυ. Την επόμενη, τις σουρώνουμε και τις αλέθουμε μαζί με τα καρύδια.
Προσθέτουμε κανέλα, ανακατεύουμε και διατηρούμε τη γέμιση στο ψυγείο. Οταν η ζύμη είναι έτοιμη, τη χωρίζουμε σε μπαλάκια 50 γρ. για το σώμα και 10 γρ. για τα χέρια. Τα σκεπάζουμε με καθαρή πετσέτα. Πιέζουμε κάθε μπαλάκι σε μακρόστενο σχήμα, βάζουμε 2 κουταλάκια γέμιση, το κλείνουμε προσεκτικά και λειαίνουμε τις άκρες. Για τα χέρια, πλάθουμε λεπτό κορδόνι, το περνάμε χιαστί από πίσω και σχηματίζουμε “Χ” μπροστά. Στολίζουμε με γαρύφαλλα για μάτια και μύτη. Ψήνουμε στους 160°C για περίπου 20 λεπτά, μέχρι να ροδίσουν.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
