Από τον ΙΑΣΟΝΑ ΤΣΟΛΗ*
Την έντονη ανησυχία τους για το σοβαρό πρόβλημα της έλλειψης κληρικών εκφράσουν μέσω της «Ορθόδοξης Αλήθειας» οι Μητροπολίτες Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ. Ιερώνυμος και Καρπενησίου κ. Γεώργιος, καθώς ολοένα και λιγότεροι είναι κάθε χρόνο οι ιερείς που λειτουργούν στην ελληνική περιφέρεια, σε ορεινά χωριά, νησιά και ακριτικές περιοχές, ενορίες που άλλοτε ήταν γεμάτες με πιστούς και λειτουργούσαν, η καθεμία, με τον δικό της εφημέριο.
Οι δύο Ιεράρχες εξηγούν τη σκληρή πραγματικότητα που καταγράφεται στις επαρχίες τους και προτείνουν τρόπους για την προσέγγιση νέων υποψηφίων κληρικών στους κόλπους της Εκκλησίας.
Κάποτε, η καμπάνα ήταν το ρολόι του χωριού και υπενθύμιζε καθημερινά πως, ακόμη και στα πιο απομονωμένα βουνά της Ελλάδας, υπήρχε μια κοινότητα ζωντανή. Σήμερα, σε ολοένα και περισσότερα ορεινά χωριά, η καμπάνα έχει σιγήσει. Όχι γιατί οι εκκλησίες έκλεισαν, αλλά γιατί δεν υπάρχουν πλέον αρκετοί ιερείς για να τις λειτουργήσουν. Οι άλλοτε ζωντανές ενορίες, με τον δικό τους εφημέριο -σχεδόν πάντα ντόπιο- και δεκάδες πιστούς, βυθίζονται σταδιακά στη σιωπή. Ιερείς καλούνται να καλύψουν τεράστιες αποστάσεις, μετακινούμενοι από χωριό σε χωριό, προκειμένου να ανοίξουν τον ναό για μια τοπική πανήγυρη, να τελέσουν μια λειτουργία ή μια κηδεία. Πιο σπάνια, έναν γάμο ή μια βάπτιση. Έτσι, η ενορία, που για δεκαετίες αποτελούσε σημείο αναφοράς, θύλακα ζωής στην ελληνική ύπαιθρο και ένα από τα τελευταία κύτταρα κοινωνικής συνοχής, κινδυνεύει να μείνει χωρίς φωνή.
ΔΗΜΟΣΙΑ ΑΝΗΣΥΧΙΑ
Σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει τους πιστούς ότι, τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου, καταβάλλεται προσπάθεια ώστε η λειτουργική ζωή των μικρών χωριών να μη σβήσει, ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ. Ιερώνυμος είναι ο πρώτος Ιεράρχης που εξέφρασε δημόσια την ανησυχία του για την απουσία κληρικών από τα μικρά -κυρίως ορεινά- χωριά, προειδοποιώντας για την επερχόμενη ερημοποίηση των περιοχών αυτών.
«Ιδιαίτερα σε χωριά που άλλοτε έσφυζαν από ζωή και σήμερα αριθμούν λίγους μόνιμους κατοίκους, η παρουσία του ιερέως τούς υπενθυμίζει έμπρακτα ότι η Εκκλησία μεριμνά για τις πνευματικές τους ανάγκες, βρίσκεται κοντά τους και συμμερίζεται τον καθημερινό τους αγώνα. Αυτός είναι και ο ουσιαστικότερος λόγος για τον οποίον επιθυμούμε να υπάρχει λειτουργική ζωή και στα πιο απομακρυσμένα χωριά της Επαρχίας μας. Ο Ιερός Ναός αποτελεί το κέντρο αυτής της ζωής και ο Ιερέας είναι εκείνος που, με την ευλογία του Επισκόπου, αναλαμβάνει να διακονήσει τους πιστούς. Όταν τελείται η Θεία Λειτουργία σε έναν μικρό Ναό των Καλαβρύτων, ακόμη και με λίγους χριστιανούς, η σύναξη αυτή έχει την ίδια εκκλησιολογική πληρότητα με τη σύναξη μιας μεγάλης ενορίας, διότι κέντρο της είναι ο ίδιος ο Χριστός», επισημαίνει ο κ. Ιερώνυμος, μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια».
Στην επαρχία των μαρτυρικών Καλαβρύτων, με την μακραίωνη ιστορία και την πλούσια εκκλησιαστική παράδοση που διαμορφώθηκε μέσα στα ιστορικά μοναστήρια και προσκυνήματα της περιοχής (Μέγα Σπήλαιο, Αγία Λαύρα), η ορθόδοξη θρησκευτική παρακαταθήκη κλονίζεται λόγω έλλειψης κληρικών.
Οπως εξηγεί ο Σεβασμιώτατος «πρόκειται για μία μεγάλη και κατεξοχήν ορεινή περιοχή, με πολλά χωριά και δύσκολες, ιδίως κατά τους χειμερινούς μήνες, συνθήκες μετακίνησης. Χωριά που κατά το παρελθόν αριθμούσαν εκατοντάδες κατοίκων και αποτελούσαν ακμαίες ενορίες, σήμερα έχουν περιορισμένο μόνιμο πληθυσμό, χωρίς όμως να έχουν παύσει να υφίστανται οι πνευματικές και λειτουργικές ανάγκες των ανθρώπων που εξακολουθούν να κατοικούν εκεί. Στην Αρχιερατική Περιφέρεια Καλαβρύτων έχουμε 39 Ιερούς Ναούς και υπηρετούν 15 κληρικοί, στην Αρχιερατική Περιφέρεια Κλειτορίας έχουμε 19 Ιερούς Ναούς και 6 κληρικούς, ενώ στην Αρχιερατική Περιφέρεια Αροανίας έχουμε 24 Ιερούς Ναούς και 9 κληρικούς. Συνολικά, δηλαδή, στην Επαρχία Καλαβρύτων 30 κληρικοί καλούνται να καλύψουν τις λειτουργικές ανάγκες 82 Ιερών Ναών. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι αρκετοί ιερείς έχουν υπό την ευθύνη τους περισσότερα του ενός χωριά και καλούνται να διανύουν σημαντικές αποστάσεις, για να ανταποκριθούν στις ποιμαντικές ανάγκες των κατοίκων. Πίσω από αυτούς τους αριθμούς υπάρχει μία μεγάλη και συχνά αθόρυβη προσπάθεια των κληρικών μας, τους οποίους οφείλω να ευχαριστήσω και δημόσια. Ιδιαίτερα κατά τις μεγάλες εορτολογικές περιόδους, όπως αυτές τις ημέρες του Δεκαπενταυγούστου, η προσπάθεια γίνεται ακόμη δυσκολότερη, καθώς εύλογα κάθε χωριό επιθυμεί να λειτουργηθεί ο Ναός του και να εορτάσει την πάνσεπτη Κοίμηση της Παναγίας μας». Όπως επισημαίνει: «οι ιερείς μας μετακινούνται από χωριό σε χωριό και πολλές φορές αναλαμβάνουν πολύ μεγαλύτερο βάρος από εκείνο που αντιστοιχεί σε μία συνηθισμένη ενορία, ώστε να παραμένει ζωντανή η λατρευτική ζωή σε όσο το δυνατόν περισσότερες περιοχές. Αυτό ακριβώς αποτελεί και τη δική μας μεγάλη αγωνία για τα επόμενα χρόνια».
Καλαβρύτων: «Να γίνουμε ζωντανό παράδειγμα και πηγή έμπνευσης για τους νέους»
Οντας από εκείνους τους Ιεράρχες που είναι γέννημα – θρέμμα της ποιμαντορικής τους περιφέρειας, καθώς γεννήθηκε, μεγάλωσε και εκάρη μοναχός στην Αιγιάλεια, ένας ποιμενάρχης που δεν εγκατέλειψε ποτέ τον τόπο του, ο κ. Ιερώνυμος ίσως γνωρίζει την απάντηση στο ερώτημα γιατί ολοένα και λιγότεροι νέοι εκφράζουν την επιθυμία να γίνουν κληρικοί.
«Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες σήμερα είναι ότι πολλές φορές απουσιάζει από τη ζωή των περισσοτέρων νέων το κατάλληλο περιβάλλον και υπόβαθρο που θα τους βοηθήσει να γνωρίσουν ουσιαστικά την Εκκλησία και να ανακαλύψουν μέσα σε αυτήν τη δική τους κλίση. Εδώ βρίσκεται μία από τις βαθύτερες αντιφάσεις της εποχής μας: ζητούμε Ιερείς για τις ενορίες μας, επιθυμούμε να υπάρχει κληρικός στο χωριό μας, αλλά ως κοινωνία έχουμε σε σημαντικό βαθμό σταματήσει να θεωρούμε μεγάλη ευλογία το να αφιερώσει ένας νέος τη ζωή του στον Θεό. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει όλους. Πώς υποδεχόμαστε την επιθυμία ενός νέου να γίνει ιερέας; Πώς την αντιμετωπίζει η οικογένειά του και το ευρύτερο περιβάλλον του; Και εμείς οι ίδιοι οι κληρικοί παρουσιάζουμε μέσα από το παράδειγμά μας την Ιερωσύνη ως μεγάλη δωρεά και ευλογία Θεού που είναι στην πραγματικότητα;» διερωτάται ο Ιεράρχης. Οπως τονίζει: «Η Εκκλησία προσφέρει πολλούς τρόπους μέσα από τους οποίους μπορεί να καλλιεργηθεί αυτή η κλίση από τα παιδικά και νεανικά χρόνια. Οι Ενορίες μας, τα Κατηχητικά Σχολεία, οι Εκκλησιαστικές Κατασκηνώσεις, η συμμετοχή των παιδιών στη λατρευτική ζωή και ιδιαίτερα η διακονία τους μέσα στο Ιερό Βήμα δημιουργούν μία βιωματική σχέση με την Εκκλησία, όπου μπορούν να γεννηθούν και να ωριμάσουν ιερατικές κλίσεις».
Παράλληλα, ο κ. Ιερώνυμος επισημαίνει: «Χρειάζεται να θέσουμε ένα ερώτημα και στους εαυτούς μας, εμείς οι κληρικοί: βιώνουμε την Ιερωσύνη κατά τέτοιον τρόπο, ώστε ένας νέος που μας παρατηρεί να μπορεί να εμπνευστεί από αυτήν; Ένας Ιερέας που λειτουργεί με ευλάβεια, που αγαπά το ποίμνιό του, που έχει πνευματική ζωή, που διακονεί με συνέπεια και αισθάνεται την Ιερωσύνη του ως δωρεά και ευθύνη, γίνεται ένα ζωντανό παράδειγμα. Καμία οργανωμένη προσπάθεια για την καλλιέργεια των ιερατικών κλίσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μαρτυρία ενός καλού ιερέως. Γι’ αυτό και η προσπάθεια αρχίζει και από την ποιότητα της δικής μας ιερατικής ζωής».
Καρπενησίου: «Οι ενορίες μας φυτοζωούν και τα χωριά μας αδειάζουν επικίνδυνα πια»
Ακόμη πιο δραματική είναι η κατάσταση στη Μητρόπολη Καρπενησίου, στην περιοχή όπου -σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής- «γερνάει» περισσότερο από κάθε άλλη στην Ελλάδα, την Ευρυτανία. «Τα χωριά μας αδειάζουν επικίνδυνα πια, τα περισσότερα σχολεία έχουν κλείσει. Οι ενορίες μας πλέον φυτοζωούν», δηλώνει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Μητροπολίτης Καρπενησίου κ. Γεώργιος.
«Τον χειμώνα οι περισσότερες από τις ενορίες μας έχουν, όχι διψήφιο, αλλά μονοψήφιο αριθμό κατοίκων. Τους καλοκαιρινούς μήνες, φυσικά, υπάρχει το αντίθετο πρόβλημα. Συγκεντρώνεται κόσμος και οι ιερείς μας δεν επαρκούν. Ερχονται Ευρυτάνες από κάθε γωνιά της Ελλάδας και από το εξωτερικό και είναι λογικό να θέλουν να εκκλησιαστούν, ειδικά τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου» αναφέρει.
Εχοντας συμπληρώσει ήδη δέκα χρόνια ποιμαντορικής διακονίας στην Ευρυτανία, ο σεβασμιώτατος δεν κρύβει την ανησυχία του, καθώς χρόνο με τον χρόνο το πρόβλημα οξύνεται. «Το πρόβλημα είναι μεγάλο και το ερώτημα που τίθεται είναι πώς μπορούμε να πορευτούμε με αυτήν την κατάσταση, ώστε ο κόσμος να στηρίζεται, να οικονομείται και να μπορεί -έστω και λίγο- να νιώθει μια παρηγοριά από την Εκκλησία. Εάν κάποιος δεν έχει αγάπη για την ιεροσύνη, δεν μπορεί να σταθεί σε τέτοιες συνθήκες. Ο χειμώνας εδώ για εμάς είναι δύσκολος. Το κόστος λειτουργίας των ενοριών και διαβίωσης είναι μεγάλο. Απαιτείται πετρέλαιο από τον Οκτώβριο μέχρι τον Απρίλιο. Υπάρχουν ακόμη χωριά που είναι προσβάσιμα μόνο με χωματόδρομο. Το φορτίο είναι δυσβάσταχτο για κάθε νέο κληρικό που θα ήθελε να αφοσιωθεί στην Εκκλησία μας», επισημαίνει ο Ιεράρχης.
Παρά τα μελανά χρώματα με τα οποία σκιαγραφεί την κατάσταση, ο Μητροπολίτης Καρπενησίου εκφράζει την αισιοδοξία του ότι η έλλειψη νέων κληρικών είναι ένα παροδικό φαινόμενο. «Βλέπαμε περιόδους που δεν υπήρχε όντως ενδιαφέρον και αυτές οι περίοδοι αντικαθίστανται από περιόδους που εκδηλώνεται ενδιαφέρον από νέα παιδιά, γιατί πάντα δημιουργείται ένα όραμα», επισημαίνει ο κ. Γεώργιος.
ΤΡΟΧΟΠΕΔΗ
Τα συγκεκριμένα εκπαιδευτικά προσόντα που θέτουν οι διατάξεις του άρθρου 140, του Ν. 4823/2021, για τον διορισμό σε κενές οργανικές θέσεις εφημεριών «βλέπει» ως τροχοπέδη για την εκδήλωση ενδιαφέροντος από νέους κληρικούς, ο π. Θωμάς Ανδρέου, Διευθυντής της Σχολής Μαθητείας Υποψηφίων Κληρικών Βελλάς και Πρωτοσύγκελος της Ιεράς Μητροπόλεως Ιωαννίνων.
«Οι υποψήφιοι κληρικοί έχουν μειωθεί δραματικά. Οι οργανικές θέσεις πλέον δεν καλύπτονται από τους υποψήφιους που προσέρχονται κάθε χρόνο για να χειροτονηθούν. Πλέον, προβλέπεται ότι από 1η Ιανουαρίου 2027, δεν μπορούν να διοριστούν ως εφημέριοι (σ.σ. σε οργανική θέση, δηλ. έμμισθη) όσοι δεν έχουν πτυχίο Α.Ε.Ι. ή της Σχολής Μαθητείας. Με απλό απολυτήριο λυκείου δεν θα μπορεί κάποιος πλέον να διοριστεί. Με αυτούς τους ρυθμούς, τα ήδη δημιουργηθέντα κενά, κυρίως στις επαρχιακές Μητροπόλεις – και ακόμη χειρότερα στις νησιωτικές και ακριτικές Μητροπόλεις – θα καταστούν μη πληρωθέντα», αναφέρει. Πώς η εκκλησία μπορεί να ενθαρρύνει νέους, να ακολουθήσουν τα βήματα της ιερωσύνης; «Η Εκκλησία πρέπει πλέον να βρει τρόπους για να μπορέσει να εφελκύσει νέους κληρικούς στη διακονία της. Πρέπει να εμπνέουμε εμείς, με τη ζωή μας και το παράδειγμα μας, όπως εμπνευστήκαμε και εμείς από κάποιους άλλους κληρικούς παλαιότερα», επισημαίνει ο π. Θωμάς Ανδρέου.
«ΜΠΡΟΣΤΑΡΗΣ» Ο ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ
Διαρκή μέριμνα του Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου αποτελεί η δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων, ώστε νέοι άνθρωποι να ακολουθήσουν τον δρόμο της ιεροσύνης. Στηρίζει τις προσπάθειες των ΣΜΥΚ και έχει επανειλημμένως εκφράσει την αγωνία του για την ανάγκη να υπάρξουν νέοι κληρικοί, καλά καταρτισμένοι και έτοιμοι να ανταποκριθούν στις σύγχρονες ποιμαντικές ανάγκες. Κάθε φορά που συναντά τους υποψηφίους, είτε κατά τους Αγιασμούς για την έναρξη της νέας εκπαιδευτικής χρονιάς είτε στις συναντήσεις που πραγματοποιεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους μαζί τους, τους μεταφέρει την πατρική του στήριξη και το προσωπικό του ενδιαφέρον. Παράλληλα, έχει επανειλημμένως διαβεβαιώσει τους υποψηφίους ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του θα βρίσκονται διαρκώς στο πλευρό τους, προσφέροντας στήριξη, καθοδήγηση και κάθε δυνατή βοήθεια σε κάθε βήμα της πορείας τους προς την ιεροσύνη.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
