Η Μονή Σπηλαίου στη Σαρακινίστα Αργυροκάστρου, η οποία είναι αφιερωμένη στο Γενέθλιο της Θεοτόκου και είναι χαρακτηρισμένη ως πολιτιστικό μνημείο στην Αλβανία, δεν έχει διακριβωθεί πότε ακριβώς χτίστηκε. Ωστόσο από κάποιες σωζόμενες επιγραφές μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι ιδρύθηκε ή το 1613 ή το 1634.
Αυτή την περίοδο πραγματοποιούνται από το Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς Αλβανίας παρεμβάσεις συντήρησης των αγιογραφιών του καθολικού της Μονής, ένα έργο που χρηματοδοτείται από το αλβανικό υπουργείο Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού.
Οι παρεμβάσεις έχουν να κάνουν κυρίως με τα προπαρασκευαστικά στρώματα και την εδραίωσή τους, με την κάλυψη ρωγμών και με τον καθαρισμό των εικονογραφικών επιφανειών.
Οι αγιογραφίες είναι έργο του διακεκριμένου αγιογράφου κατά τον 17ο αι. Μιχάλη Λινοτόπη και εμφανίζουν ιδιαίτερη αξία. Μεταξύ άλλων είναι αγιογραφημένοι ολόσωμοι οι προφήτες Ησαΐας, Αββακού, Δαανιήλ, Μωυσής, Σολομών, Ιεζεκιήλ και Ιερεμίας που κρατούν ειλητάρια με αποσπάσματα από τις προφητείες τους.
Από το 1647, οπότε της απονεμήθηκε ο τίτλος από τον Πατριάρχη Κύριλλο, και μέχρι το 1927 υπήρξε Σταυροπηγιακή Μονή. Η περιουσία της αποτελούνταν από ζώα, κτήματα και δύο υδρόμυλους. Περί το 1900 και ενδεχομένως νωρίτερα, Τουρκοαλβανοί μπέηδες καταπάτησαν μεγάλο μέρος της περιουσίας της Μονής και κυρίως χωράφια της και τους υδρόμυλους.
Και άλλοι ναοί και άλλες μονές ακόμη στην Αλβανία χρειάζονται ανακαίνιση και συντήρηση, παρά το τεράστιο έργο που έκανε και στον τομέα αυτό ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος. Και ειδικότερα χρήζουν αποκαταστάσεως αγιογραφίες που έχουν φθαρεί κυρίως από την εγκατάλειψη και την αλλοίωση στα χρόνια του αθεϊσμού.
Από πνευματική άποψη οι αγιογραφίες σε ορθόδοξους ναούς που διασώθηκαν στη γειτονική Αλβανία, είναι μια ακόμη απόδειξη του θριάμβου της πίστης. Θρίαμβος που στηρίχθηκε στους αγώνες για την επικράτηση της αλήθειας του Χριστού, στους αγώνες για την επικράτηση της χριστιανικής ζωής.
Και οι αγώνες της χριστιανικής ζωής, βασίζονται πάνω στην καθαρή καρδιά και στην αγνότητα των προθέσεων. Όμως οι αγιογραφίες και οι εικόνες είναι και μια δίοδος να δούμε από πιο κοντά τον Κύριό μας, να δοκιμάσουμε την ειρήνη που Αυτός χαρίζει, τη χαρά, που Αυτός δίνει.
π. Ηλίας Μάκος
