Η ιστορική Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Ραγίου Φιλιατών Θεσπρωτίας την τελευταία περίοδο αρχίζει να συντηρείται και να αναδεικνύεται με πολλαπλές παρεμβάσεις, χάρις στο ενδιαφέρον του Μητροπολίτη Παραμυθίας Σεραπίωνα και στην πρωτοβουλία των δύο αρχιμανδριτών που έχουν εγκατασταθεί εκεί.
Μια από τις παρεμβάσεις είναι και η αποκατάσταση των αγιογραφιών, πυο έχουν υποστεί αλλοιώσεις από τη φθορά του χρόνου. Ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 297.600 και θα καλυφθεί από το LEADER της Αναπτυξιακής Ηπείρου, σύμφωνα με την προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Δήμου Φιλιατών, του Υπουργείου Πολιτισμού και της Ιεράς Μητροπόλεως Παραμυθίας.
Οι τοιχογραφίες της Ιεράς Μονής Ραγίου, που ανήκουν στη μεταβυζαντινή περίοδο, χρονολογούνται κατά το α΄ μισό του 17ου αι. και είναι έργα του ζωγράφου Μιχαήλ από το Λινοτόπι της Καστοριάς.
Οι εικονογραφήσεις, που έχουν καλλιτεχνική αξία, απεικονίζουν αγίους, αλλά και ευαγγελικές παραστάσεις.
Η μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ράγιο Θεσπρωτίας, πάνω σε δασωμένο λόφο, κατά την παράδοση μάλλον ανήκει στον 11ο αιώνα. Μια ημερομηνία 1703 σε χειρόγραφο, αναφέρεται στα σύνορα του μοναστηριού.
Η μονή υπέστη πολλές επιδρομές και καταστροφές. Αναφέρεται ότι το 1864 ο καλόγερος Ναθαναήλ την ανοικοδόμησε. Ήταν πλούσια μονή, με εκατόν πενήντα μοναχούς στην ακμή της και συντηρούσε πολλά σχολεία της περιοχής.
Έγινε σταυροπηγιακή το 1909 και διαλύθηκε το 1924. Ο ναός της μονής αποτελείται από νάρθηκα, καθολικό και ιερό. Είναι θολωτός με καμάρα και ασυνήθιστο τρούλο.
Ο τρούλος είναι πολύπλευρος με ανοίγματα για φωτισμό στο εσωτερικό. Στην κυριότητά της ανήκει το μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής Αγιονησίου (προσκηνυματικός ναός στην είσοδο του κόλπου της Ηγουμενίτσας).
Μεταξὺ των κειμηλίων της Μονής υπάρχουν μέρος απὸ τα λείψανα της αγίας Παρασκευής, αγίας Άννας, αγίου αποστόλου Ανδρέα και αγίου Παντελεήμονος.
π. Ηλίας Μάκος
