Φορητές εικόνες πολλών αιώνων, σταυροί, και χειρόγραφα βιβλία όχι μόνο διασώζονται, αλλά είναι προσβάσιμα μέσω διαδικτύου σε κάθε ενδιαφερόμενο μελετητή
Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ
Είκοσι επτά χιλιάδες πεντακόσια κειμήλια της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών έχουν ψηφιοποιηθεί και έχουν καταγραφεί με σκοπό όχι μόνο την διάσωσή τους, αλλά και την μελέτη τους από κάθε ενδιαφερόμενο. Εικόνες πολλών αιώνων, σταυροί, αλλά και χειρόγραφα βιβλία είναι κάποια από τα σημαντικά ψηφιοποιημένα κειμήλια. Την Παρασκευή 29 Νοεμβρίου 2024, πραγματοποιήθηκε στον χώρο του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Αθηνών, η παρουσίαση στους ιερείς της Αρχιεπισκοπής του πρωτοποριακού έργου του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης: «Ψηφιοποίηση Ιερών Κειμηλίων Ενοριακών Ναών της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών» και επίδοση των κωδικών, ώστε να έχουν πλήρη πρόσβαση.
Είναι γεγονός ότι η ψηφιοποίηση ιερών κειμηλίων είναι εξαιρετικά σημαντική για πολλούς λόγους, που αφορούν την προστασία, την αποθήκευση, την πρόσβαση και τη διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Κατ’ αρχάς το έργο αυτό συμβάλλει στη διατήρηση των αντικειμένων για το μέλλον, αλλά και διευκολύνει την πρόσβαση στο υλικό από ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Ειδικά για τα ιερά κειμήλια που μπορεί να είναι δύσκολα προσβάσιμα λόγω γεωγραφικών ή άλλων περιορισμών, η ψηφιοποίηση επιτρέπει στους μελετητές, τους πιστούς και το κοινό να τα προσεγγίσουν εύκολα μέσω του διαδικτύου. Αυτό ενισχύει τη διάδοση και τη μελέτη της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς.
ΠΛΟΥΤΟΣ
Ο Αρχιμανδρίτης Θεολόγος Αλεξανδράκης, Διευθυντής του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης (Ι.Π.Ε.), μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» αναφέρει ότι «καταγράφηκε και ψηφιοποιήθηκε όλος ο πλούτος της κληρονομιάς της Αθήνας. Σήμερα έχουμε πάνω από 457.000 ψηφιοποιημένες σελίδες ιστορικών και λειτουργικών βιβλίων. Ακόμη κι αν κάποιο βιβλίο χαθεί ο προϊστάμενος της ενορίας θα έχει τη δυνατότητα να βρει το αρχείο. Επίσης, 27.500 κειμήλια και εκκλησιαστικά αντικείμενα τεκμηριώθηκαν, φωτογραφήθηκαν και ιστορικοποιήθηκαν, ενώ δόθηκε σειριακός αριθμός σε κάθε κειμήλιο, για να μπορέσει να κατηγοριοποιηθεί. Εξάλλου, με αυτήν την καταγραφή γνωρίζουμε πλέον πόσα από αυτά χρειάζονται συντήρηση. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε περιμετρική λήψη 360° σε 800 αντικείμενα και 184 τρισδιάστατες απεικονίσεις».
Για παράδειγμα, έχουν ψηφιοποιηθεί φορητές εικόνες, πολλές φορές με τις αργυρές επενδύσεις τους, ιερά λείψανα αγίων φυλαγμένα σε κατάλληλες περίτεχνες θήκες, ξυλόγλυπτα και μαρμαρόγλυπτα τέμπλα, αντιμήνσια, αφιερώματα πλειάδος συντεχνιών που κουβαλούν τις ελπίδες για αίσια έκβαση εργατικών κόπων και προσπαθειών, ωρολόγια κάθε τύπου που συνεχίζουν ακόμα να σημαίνουν την ώρα, εκατό και διακόσια χρόνια μετά το εναρκτήριο λάκτισμά τους, καθώς και προσφυγικά κειμήλια. Πλέον αυτών χιλιάδες ήδη ψηφιοποιημένες σελίδες βιβλίων Βαπτίσεων, Γάμων και Κηδειών παρουσιάζουν την νεότερη Ιστορία της πατρίδος μας, όχι όπως καταγράφεται στις επισήμους της Δέλτους, αλλά κατονομαζόμενη από ανθρώπους που δημιούργησαν νέες ενοριακές εστίες ερχόμενοι από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, επώνυμα θύματα της πείνας κατά τη μελανή δεκαετία του 1940 αλλά και ήρωες της Μεγάλης Ιδέας. Αποτυπώνεται στις σελίδες των ιερών αυτών βίβλων της ζωής η ακμή και η άνθιση του πολιτισμού και της οικονομίας, η επέκταση των πόλεων κατά τη δεκαετία του 1930, όπως διαγράφεται αντίστοιχα και το φαινόμενο της αστυφιλίας.
«Οι ενορίες γνωρίζουν τον πλούτο της κληρονομιάς τους και διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα αντικείμενα αξίας»
Ιερές εικόνες του 18ου αιώνα, αντιμήνσια, τέμπλα, ιερά ποτήρια, αλλά και χρυσοκέντητα καλύμματα του περασμένου αιώνα που έφτασαν στη χώρα μας μαζί με τους ξεριζωμένους Έλληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου
Αποτελούν ζωντανές μαρτυρίες της πίστης, της τέχνης και της κοινωνικής ζωής των προηγούμενων γενεών
Ο π. Θεολόγος σημειώνει ακόμη ότι «η πλήρης αποτύπωση των ιερών κειμηλίων επιτρέπει στις ενορίες να γνωρίζουν τον πλούτο της κληρονομιάς τους και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα αντικείμενα αξίας που βρίσκονται στη φύλαξή τους και συμβάλλει στην αποτροπή της φθοράς και της απώλειας των κειμηλίων, εξασφαλίζοντας τη μακροχρόνια διατήρησή τους».
Ακόμη, επισημαίνει ότι μελετητές και ιστορικοί έχουν την δυνατότητα -λαμβάνοντας πάντοτε τη σχετική άδεια- να μελετήσουν όλα αυτά τα αντικείμενα. Εντούτοις ορισμένα είναι ήδη αναρτημένα στην επίσημη ιστοσελίδα του διαδικτυακού μουσείου (https://mouseio.ipe.gr/el). Στην εν λόγω ιστοσελίδα παρουσιάζονται χιλιάδες από αυτά τα κειμήλια, στα οποία υπάρχει αναλυτική περιγραφή (χρονολογία, πληροφορίες για την υλοποίηση, το υλικό και τον δημιουργό) και τρισδιάστατη απεικόνιση. Βέβαια για λόγους ασφαλείας αναφέρεται ότι ανήκουν στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών, αλλά δεν υπάρχει η ακριβής τοποθεσία που φυλάσσονται.
Ιερές εικόνες του 18ου αιώνα, αντιμήνσια, τέμπλα, ιερά ποτήρια, αλλά και χρυσοκέντητα καλύμματα του περασμένου αιώνα που έφτασαν στη χώρα μας μαζί με τους ξεριζωμένους Ελληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου είναι ορισμένα μόνο από τα κειμήλια που παρουσιάζονται σε αυτόν τον διαδικτυακό τόπο. Όλα αυτά αποτελούν προϊόντα των ιστορικών συνθηκών και αποτελούν αναμφισβήτητα τη γέφυρά μας με το παρελθόν, με τις ρίζες μας, τους ανθρώπους που τα δημιούργησαν.
ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ
Ο π. Θεολόγος κάνει σαφές ότι αυτά τα αντικείμενα έχουν συνείδηση του χαρακτήρα τους ως κοινοτική, και όχι ιδιωτική, προσφορά, καθώς κάθε ιδιωτική προσφορά στη λατρεία του Θεού ενσωματώνεται και γίνεται μέρος της συλλογικής συνείδησης. Μέσω αυτών των -ανεκτίμητης ιστορικής και συναισθηματικής αξίας- αντικειμένων αναδεικνύεται η αλληλεγγύη και η συνεργασία των ανθρώπων, που προσέφεραν το έργο τους για το κοινό καλό και την πνευματική ανάπτυξη της κοινότητας. Αλλωστε, τα κειμήλια δεν είναι μόνο πολιτιστικά και ιστορικά σύμβολα, αλλά και ζωντανές μαρτυρίες της πίστης, της τέχνης και της κοινωνικής ζωής των προηγούμενων γενεών.
Οπως τονίζει ο π. Θεολόγος: «Η Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και το Ιδρυμα Ποιμαντικής Επιμορφώσεως, έχοντας σταθερά το βλέμμα στην εντός ολίγου συμπλήρωση δύο χιλιάδων ετών από την ίδρυση της Εκκλησίας μας αλλά και στα νέα δεδομένα που διαμορφώνουν με αλματώδεις ρυθμούς την καθημερινότητά μας, παραδίδουν το πολύτιμο προϊόν της καταγραφής και ψηφιοποίησης των ιερών κειμηλίων στο μέλλον, στους επιστήμονες, στους ειδικούς, στους φιλαγίους και φιλίστορες του τόπου τούτου με σκοπό να προαχθούν οι αθηναϊκές, εκκλησιαστικές και όχι μόνο, σπουδές».
Επιπροσθέτως, τονίζει ότι στόχος του έργου είναι η ανάδειξη, διατήρηση και εκπαιδευτική αξιοποίηση του κειμηλιακού υλικού, η αποφυγή καταστροφής και απώλειας, η διευκόλυνση του ενδεχόμενου μελετητικού έργου, η σαφής γνώση του όγκου, του είδους, της αξίας και της γεωγραφικής κατανομής των κειμηλίων, η ασφαλής και σωστή διαφύλαξή τους και ο έγκαιρος εντοπισμός τους, μετά από κάποιο κρούσμα διαρπαγής. Αλλά ο κύριος στόχος είναι να λειτουργήσει ως όχημα για να μεταλαμπαδευτεί η γνώση και η εμπειρία του παρελθόντος μας στα παιδιά μας, με τρόπους και εργαλεία που εκείνα μετέρχονται, εξασφαλίζοντας την είσοδο της παράδοσής μας στο μέλλον.
Κατά την παρουσίαση του έργου ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος τόνισε πως πρόκειται για μια αποκατάσταση της ιστορίας των κειμηλίων υπογραμμίζοντας την αξία της ψηφιακής καταγραφής για την προστασία και ανάδειξη της εκκλησιαστικής κληρονομιάς. Επιπροσθέτως, υπογράμμισε ότι το έργο αποτελεί έναν σταθμό στην ιστορία της Εκκλησίας, η οποία με την διαφύλαξη των θησαυρών του παρελθόντος πορεύεται στο μέλλον. Παρότρυνε όλους τους ιερείς να μεριμνούν για τους ναούς τους γιατί όλοι οι ναοί έχουν την ιστορία τους και με τα κειμήλια τους συνομιλούν με τους πιστούς και τους στηρίζουν πνευματικά.
Η ΠΡΟΣΟΨΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΝΑΣ ΘΗΣΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ Ε. ΤΣΙΛΛΕΡ
Ένα πραγματικά πολύ ενδιαφέρον κειμήλιο που μπορεί κάποιος να δει διαδικτυακά είναι το Σχέδιο της προσόψεως του Ι. Ναού Αγίας Μαρίνας Θησείου, τμήμα της πρότασης του Ερνέστου Τσίλλερ (1837-1923) για την ανοικοδόμηση του νέου Ναού (0,34Χ0,38 μ., Ι. Ν. Αγίας Μαρίνας Θησείου). Τελικά, ο Ναός ανοικοδομήθηκε (1924-1927) σύμφωνα με τα σχέδια του αρχιτέκτονα Αχιλλέα Γεωργιάδη. Είναι ένα από τα τελευταία σχέδια του Τσίλλερ και η αισθητική ωρίμανση με την παράλληλη επίδραση της αρχιτεκτονικής παράδοσης της Ανατολής είναι εμφανής σε αυτήν την πρόταση, που δεν υλοποιήθηκε τελικά.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Ορθόδοξη Αλήθεια»
