Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Την ευκαιρία να προσκυνήσουν τον ιστορικό Σταυρό του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ θα έχουν οι πιστοί κατά τις εορταστικές εκδηλώσεις της Εξόδου, την παραμονή και ανήμερα της Κυριακής των Βαΐων, οπότε και τίθεται σε προσκύνηση στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος, μετά τη λιτανευτική του πομπή μαζί με την ιερά εικόνα της Εξόδου.
Ο Σταυρός του Επισκόπου Εξόδου Ρωγών Ιωσήφ δεν αποτελεί απλώς ένα πολύτιμο εκκλησιαστικό κειμήλιο, αλλά ένα σιωπηλό σύμβολο πίστης, αυτοθυσίας και εθνικής αξιοπρέπειας. Άρρηκτα συνδεδεμένος με τα δραματικά γεγονότα της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου και την κορυφαία στιγμή της ηρωικής Εξόδου, ο Σταυρός αυτός συνοψίζει το πνευματικό ήθος και το μαρτυρικό φρόνημα των υπερασπιστών της Ιεράς Πόλεως. Στα χέρια του Ιεράρχη Ιωσήφ Ρωγών, ο Σταυρός λειτούργησε όχι μόνο ως ιερό αντικείμενο λατρείας, αλλά και ως ηθικό ανάχωμα απέναντι στην απόγνωση, την απανθρωπιά και τον φόβο, καθιστώντας τον διαχρονικό μάρτυρα της σύζευξης πίστης και αγώνα που χαρακτήρισε τον Αγώνα της Ελευθερίας.
«Οι ιστορικές πληροφορίες που διαθέτουμε για τον Σταυρό του Επισκόπου Ρωγών Ιωσήφ εστιάζουν κυρίως στις δραματικές ώρες της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου και ιδίως στη δεύτερη φάση αυτής, η οποία εκτείνεται χρονικά από τον Δεκέμβριο του 1825 έως τον Απρίλιο του 1826. Κατά το διάστημα αυτό, η Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου βρισκόταν υπό ασφυκτική πολιορκία από τρεις στρατιές: του Κιουταχή, των Τουρκοαιγυπτίων και των Αλβανών» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Θεολόγος Πρωτοπρεσβύτερος π. Ανδρέας Καππές και σημειώνει ότι «η απόφαση της ηρωικής Εξόδου συγκροτήθηκε από τους καπεταναίους, τους οπλαρχηγούς και τον Επίσκοπο Ρωγών Ιωσήφ, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της τελικής απόφασης, διατυπώνοντάς την μάλιστα σε συγκεκριμένα άρθρα. Σε αυτό το σημείο αρχίζει και η δημόσια ιστορία του Σταυρού του Ιωσήφ Ρωγών».
Ο π. Ανδρέας αναφέρει ότι σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, ο Σταυρός αυτός ήταν προσωπικό του κειμήλιο, πνευματική αλλά και υλική περιουσία, την οποία δεν αποχωριζόταν ποτέ. Γι’ αυτό και στην εικονογραφία ο Επίσκοπος Ρωγών απεικονίζεται σχεδόν πάντοτε κρατώντας τον Σταυρό στο χέρι. Οι μαρτυρίες σχετικά με τη μορφή του Σταυρού είναι δύο: η πρώτη αναφέρει ότι επρόκειτο για ξύλινο Σταυρό με ασημένια επένδυση περιμετρικά, ενώ η δεύτερη –και αυτή που αποτυπώνεται στη σημερινή του μορφή– ότι είναι εξ ολοκλήρου μεταλλικός, περιέχοντας στο εσωτερικό του αποτμήματα Τιμίου Ξύλου.
ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ
Ιστορικοί όπως ο Σπύρος Μίλιος, αλλά και αυτόπτες μάρτυρες της Εξόδου, όπως ο Αρτέμιος Μήχος και ο Νικόλαος Κασομούλης, καταγράφουν ένα από τα πιο συγκλονιστικά περιστατικά πριν από την Έξοδο. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές, κάποιοι από τους προκρίτους και τους οπλαρχηγούς είχαν διατυπώσει την αποτρόπαια σκέψη να θανατώσουν τα παιδιά, ώστε να μην προδοθεί το σχέδιο της Εξόδου. Ο μόνος που αντέδρασε σθεναρά ήταν ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ. Τότε, σύμφωνα με την παράδοση, εισήλθε στο παρεκκλήσιο της Αγίας Παρασκευούλας -εκεί όπου φυλασσόταν ο Σταυρός του όσο ήταν ακόμη εν ζωή- τον εναγκάλισε, βγήκε προς τους συγκεντρωμένους κρατώντας τον Σταυρό και, επικαλούμενος το όνομα της Αγίας Τριάδος, τους απείλησε με την κατάρα του Θεού εάν τολμούσαν να πράξουν κάτι τέτοιο. Συγκεκριμένα, τους είπε: «Εν ονόματι της Αγίας Τριάδος, είμαι Αρχιερεύς! Αν τολμήσετε να πράξετε τούτο, πρώτον θυσιάσετε εμένα!». Τους κάλεσε, δηλαδή να θυσιάσουν τον ίδιο αν το επιθυμούν, δηλώνοντας ότι θα μαρτυρήσει ενώπιον του Θεού για τις πράξεις τους. Τα λόγια του συγκλόνισαν τους πάντες και οδήγησαν στην εγκατάλειψη της φρικτής αυτής σκέψης.
Μετά την οριστικοποίηση της απόφασης της Εξόδου, όλοι αισθάνθηκαν την ανάγκη να κοινωνήσουν των Αχράντων Μυστηρίων από τα χέρια του μαρτυρικού Ιεράρχη. Στη συνέχεια, για να μην βεβηλωθούν από τους πολιορκητές, όλα τα ιερά σκεύη των ναών, μαζί και ο Σταυρός του Ιωσήφ Ρωγών, συγκεντρώθηκαν και κρύφτηκαν σε σπίτι ευσεβούς κατοίκου κοντά στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος.
Ο π. Ανδρέας κάνει γνωστό ότι «μετά την επανάκτηση της πόλης, το 1829, οι επιζώντες Μεσολογγίτες, αναζητώντας τα προεπαναστατικά κειμήλια, βρήκαν το σπίτι μισογκρεμισμένο. Μέσα από τα ερείπια ανασύρθηκαν διάφορα ιερά σκεύη και μεταξύ αυτών και ο Σταυρός του Επισκόπου Ρωγών, ο οποίος επανήλθε στην κατοχή της τοπικής Εκκλησίας και κατόπιν παραδόθηκε στην Ιερά Μητρόπολη».
Επίσης, ο π. Ανδρέας σημειώνει ότι ο Σταυρός φυλάχθηκε αρχικά στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος, ενώ περί το 2013, με συμφωνητικό μεταξύ της Εκκλησίας και του Δήμου Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, παραδόθηκε -μαζί με άλλα ιστορικά κειμήλια- στην Πινακοθήκη του Δήμου για λόγους ασφαλείας. Υπάρχει, βέβαια, η συμφωνία, κατά τις εορταστικές εκδηλώσεις της Εξόδου, την παραμονή και ανήμερα της Κυριακής των Βαΐων, ο Σταυρός να παραδίδεται στους κληρικούς. Εξέρχεται, λοιπόν, σε λιτανευτική πομπή μαζί με την εικόνα της Εξόδου και τίθεται σε προσκύνηση στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος.
«Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΜΑΣ ΚΑΛΕΙ ΣΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΜΟΡΦΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ»
Στο πλαίσιo εορτασμού των 200 χρόνων από την Εξοδο του Μεσολογγίου, η ιστορική εικόνα της Παναγίας με την προσωνυμία «Ελευθερώτρια» βρέθηκε τον Μάρτιο στον Ιερό Ναό Αγίας Βαρβάρας, στο Αγρίνιο. «Στην πορεία της Ελληνικής Επανάστασης υπήρξαν στιγμές θυσίας, πίστης και υπέρβασης, όπου η ιστορία αγγίζει το μυστήριο της θείας πρόνοιας. Μία τέτοια πνευματική σφραγίδα του Αγώνα αποτελεί η εικόνα της Παναγίας με την προσωνυμία «Ελευθερώτρια», η ιστορική εικόνα του Ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη -την οποία θεωρούσε ακοίμητο φρουρό του-, που φυλάσσεται έως σήμερα στον Ιερό Ναό Αναλήψεως στον Νέο Κόσμο» αναφέρει ο Αρχιμανδρίτης Βασίλειος Αγγελάκης. Τέλος, σημειώνει: «Σήμερα, 200 χρόνια μετά την Εξοδο του Μεσολογγίου, η Παναγία καλεί και εμάς σε μία άλλη μορφή ελευθερίας: την απελευθέρωση από τον φόβο, την πνευματική κόπωση και την απώλεια νοήματος».
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
