Περί τα 15 άτομα με ρίζες ελληνικές ανήλθαν στον παπικό θρόνο. Όλοι αυτοί οι πάπες διετέλεσαν διάδοχοι του Απόστολου Πέτρου πριν από το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών το 1054
Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ
Στον απόηχο της εκδημίας του Πάπα Φραγκίσκου -και των συζητήσεων για το ποιος θα είναι ο νέος επικεφαλής της Αγίας Έδρας- αξίζει να αναφερθεί ότι κατά την μακραίωνη ιστορία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας υπήρξαν περί τα 15 άτομα ελληνικής καταγωγής που ανήλθαν στον παπικό θρόνο.
Αυτό διόλου παράξενο δεν φαντάζει δεδομένου ότι κατά τα πρώτα στάδια του χριστιανισμού το περιεχόμενο και οι αξίες της ελληνικής σκέψης διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των εκκλησιαστικών πραγμάτων. Όλοι αυτοί οι ελληνικής καταγωγής πάπες διετέλεσαν διάδοχοι του Απόστολου Πέτρου πριν από το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών το 1054.
ΑΝΑΚΛΗΤΟΣ: Ο πρώτος κατά σειρά Έλληνας ποντίφικας ή αλλιώς επίσκοπος Ρώμης υπήρξε ο Ανάκλητος. Είχε γεννηθεί στην Αθήνα και σύμφωνα με την παράδοση ήταν γιος ενός φιλοσόφου που λεγόταν Αντίοχος. Δεν έχουν διασωθεί ακριβή στοιχεία για την περίοδο κατά την οποία παρέμεινε στον παπικό θρόνο: Θα πρέπει να άσκησε τα καθήκοντά του ή από το 77 έως το 88 ή από το 78 έως το 91. Ο Ανάκλητος μαρτύρησε το 88 και η μνήμη του ως αγίου τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 26 Απριλίου.
ΕΥΑΡΕΣΤΟΣ Ο ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΙΤΗΣ: Ο Ευάρεστος ο Ιεροσολυμίτης παρέμεινε στον επισκοπικό θρόνο της Ρώμης από το 97 έως το 105. Σύμφωνα με το Liber Pontificalis, γεννήθηκε στη Βηθλεέμ από ελληνική οικογένεια και βαπτίστηκε χριστιανός στη Ρώμη. Το Liber Pontificalis αναφέρει επίσης -χωρίς ωστόσο αυτό να έχει αποδειχτεί ιστορικά- ότι ο Ευάριστος χώρισε την Ρώμη σε επτά διακονίες ορίζοντας και έναν κληρικό για την καθεμία, σε τόπους που είχαν αγιοποιηθεί πρώτα λόγω του μαρτυρίου χριστιανών και όπου αργότερα εκεί κτίστηκαν ναοί στη μνήμη τους.
ΤΕΛΕΣΦΟΡΟΣ Ο ΤΑΡΑΝΤΙΝΟΣ: Επόμενος κατά σειρά ήταν ο Τελεσφόρος ο Ταραντίνος, ο οποίος καταγόταν από ελληνική οικογένεια του Τάραντα , την περιοχή της «Μεγάλης Ελλάδας» όπως αποκαλείτο τότε η Νότια Ιταλία. Είχε την φήμη του ενάρετου ιεράρχη και τιμάται ακόμη και σήμερα από τους ιερομόναχους, λόγω της φήμης που είχε ως αναχωρητής. Εισήγαγε τη νηστεία της Σαρακοστής και τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 22 Φεβρουαρίου.
ΣΙΞΤΟΣ Ο Β’: Αθηναίος στην καταγωγή ήταν και ο Σίξτος Β’ ο επονομαζόμενος και Φιλόσοφος, του οποίου η παποσύνη διήρκεσε από το 257 έως το 258, όταν βρήκε μαρτυρικό θάνατο κατά τους διωγμούς του αυτοκράτορα Βαλεριανού. Ως επίσκοπος Ρώμης, ο Σίξτος μερίμνησε για την αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των αφρικανικών και των ανατολικών Ορθόδοξων Εκκλησιών, οι οποίες είχαν διαταραχθεί από τον προκάτοχό του με αφορμή το ζήτημα του αιρετικού βαπτίσματος. Κατά τους διωγμούς του Βαλεριανού, όταν απαγορεύτηκαν οι ταφικές τιμές και δημεύτηκαν τα κοιμητήρια, ο Σίξτος μετέφερε τα λείψανα των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στην κατακόμβη του Αγίου Σεβαστιανού. Τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 10 Αυγούστου.
ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ο Α’: Κομβικής σημασίας γεγονότα για την επιβίωση του Χριστιανισμού συντελέστηκαν κατά τη θητεία του Έλληνα πάπα Θεόδωρου Α’ ή Αγίου Θεοδώρου του Έλληνα. Υπήρξε ο μοναδικός στην Ιστορία πάπας που γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ. Δεν αναγνώρισε τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Παύλο Β’ και επί των ημερών του αυξήθηκε ακόμη περισσότερο η αντιπαλότητα ανάμεσα στα χριστιανικά πατριαρχεία της Δύσης και της Ανατολής, που ως γνωστόν μέσα από την πορεία των ιστορικών γεγονότων οδήγησε στο μικρό Σχίσμα του 867 και στο Σχίσμα του 1054.
ΑΓΑΘΩΝ: Έλληνας από την Σικελία ήταν και ο Αγάθων, που υπήρξε ποντίφικας από το 678 έως το 681. Το μεγαλύτερο γεγονός της παποσύνης του ήταν η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος (680–681), με την οποία τερματίστηκε η αίρεση του Μονοθελητισμού, η οποία είχε γίνει ανεκτή κατά το παρελθόν από διάφορους Πάπες. Σύμφωνα με κάποια εκδοχή-όχι επαρκώς τεκμηριωμένη-ο Αγάθων ήταν ο πρώτος Πάπας, ο οποίος έδωσε κατά την ενθρόνισή του τον παπικό όρκο.
ΙΩΑΝΝΗΣ Ο Ζ’: Αναφορά θα πρέπει να γίνει και για τον επίσης Έλληνα Ιωάννη Ζ’, ο οποίος παρέμεινε στον θρόνο του ποντίφικα από το 705 έως το 707. Υπήρξε ο πρώτος Πάπας που ήταν γιος βυζαντινού αξιωματούχου και ένας από τους τελευταίους που μιλούσαν άπταιστα την ελληνική γλώσσα. Σε αυτόν οφείλεται η κατασκευή μεγάλου αριθμού μνημείων, τα οποία κοσμούν έως και σήμερα την Ρώμη.
ΖΑΧΑΡΙΑΣ: Ο τελευταίος Πάπας του Βυζαντινού Παπισμού υπήρξε ο Ζαχαρίας, που παρέμεινε σε αυτή την θέση από το 741 έως το 752. Γεννήθηκε στην Καλαβρία της «Μεγάλης Ελλάδας» από Έλληνες γονείς. Επί των ημερών του απαγορεύθηκε το εμπόριο των σκλάβων στην Ρώμη, ενώ συνέβαλε στην σύναψη ειρήνης με τους Λομβαρδούς. Οικοδόμησε την περίφημη εκκλησία της Σάντα Μαρία Σόπρα Μινέρβα, ενώ έμεινε γνωστός ως ένας χαρισματικός πολιτικός όπως και ως άριστος διπλωμάτης, σε μια περίοδο εξαιρετικά επικίνδυνη για την Ρώμη.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ο Ε’: Ο τελευταίος Έλληνας Πάπας ήταν ο Αλέξανδρος Ε’ ή Πέτρος της Κάντιας ή αλλιώς Πέτρος Φιλάργης. Γεννήθηκε στις Καρές Μεραμπέλλου, σημερινή Νεάπολη Λασιθίου Κρήτης και διετέλεσε Αντίπαπας κατά τη διάρκεια του δυτικού σχίσματος ως διεκδικητής της έδρας της Πίζας από το 1409 έως το 1410. Το σύντομο χρονικό διάστημα της θητείας του ήρθε σε σύγκρουση τόσο με τον νόμιμο πάπα Γρηγόριο ΙΒ’ όσο και με τον Αντίπαπα της Αβινιόν Βενέδικτο ΙΓ’. Τον 20ο αιώνα η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία άλλαξε άποψη και καθιέρωσε τους Αντίπαπες ως νόμιμους πάπες. Ο Αλέξανδρος Ε΄ επιθυμούσε το τέλος του σχίσματος μεταξύ της Αβινιόν και της Ρώμης, ενώ είχε αναγνωριστεί από πολλές ιταλικές πόλεις, από τη Γαλλία, την Αγγλία και από ένα τμήμα της Γερμανίας. Ο Πέτρος Φιλάργης -κατά το ελληνικόν- έγινε γνωστός και για το τεράστιας σημασίας φιλοσοφικό και θεολογικό του έργο.
