Οι νηστίσιμοι κουραμπιέδες, το άσπρισμα των σπιτιών, τα βαγιοχτυπήματα και τα στεφάνια από βάγια για καλοτυχία και η έναρξη των προετοιμασιών της Μεγάλης Εβδομάδας για τον εορτασμό του Πάσχα
Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ
Το Πάσχα, η κορυφαία γιορτή της Ορθοδοξίας, έχει διαμορφώσει μέσα στους αιώνες μια μοναδική ταυτότητα, συνδυάζοντας τη θρησκευτική κατάνυξη με πλούσια έθιμα και παραδόσεις που αναβιώνουν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Από την εποχή του Βυζαντίου έως την Τουρκοκρατία και μέχρι και σήμερα, οι Έλληνες προετοιμάζονται με θρησκευτική ευλάβεια και πολιτιστική ζωντάνια για τις εορταστικές ημέρες του Πάσχα. Η προετοιμασία δεν περιορίζεται μόνο στην πνευματική διαδικασία, αλλά συνοδεύεται από μια σειρά παραδοσιακών εθίμων, που φέρνουν κοντά τις οικογένειες και τις κοινωνίες.
Τα κυριότερα έθιμα της Πασχαλινής περιόδου εκτυλίσσονται από το Σάββατο του Λαζάρου μέχρι την Κυριακή του Θωμά, με παραδόσεις που αναβιώνουν και προσφέρουν μια αίσθηση νοσταλγίας μιας άλλης εποχής. Αυτές τις δύο εβδομάδες, οι συνήθειες και τα έθιμα του παρελθόντος επιστρέφουν για να προσδώσουν στην καθημερινότητα μια ξεχωριστή ατμόσφαιρα. Σήμερα θα παρακολουθήσουμε τα πρώτα βήματα των πασχαλινών παραδόσεων και θα αναδείξουμε τις συνήθειες που χαρακτηρίζουν τις μέρες μέχρι και τη Μεγάλη Τρίτη.
«Η Μεγάλη Εβδομάδα αποτελεί την πιο ιερή περίοδο του εκκλησιαστικού έτους και συνδέεται με την τήρηση συνηθειών και εθίμων που αποδεικνύουν της θρησκευτικότητα του Γένους μας τα οποία δεν απουσιάζουν ούτε από την περιοχή της Υπάτης» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο κ. Γεράσιμος Βασιλείου, γεν. γραμματέας του Πολιτιστικού Συλλόγου Υπαταίων “Οι Αινιάνες”.
ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΟΣΤΑΣΙ
Ο ίδιος περιγράφει: «Την Κυριακή των Βαΐων είχαμε τη συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία και την μετάδοση από τον ιερέα των κλάδων βάγιας, τα οποία συγκεντρώνουν και πηγαίνουν στην εκκλησία οι νιόπαντροι της προηγούμενης χρονιάς. Τα βάγια αυτά είτε κρατούνται στο εικονοστάσι για ένα έτος είτε χρησιμοποιούνται στο μαγείρεμα, για να ευλογηθούν οι κουζίνες των νοικοκυριών. Στην περιοχή μας, που φημίζεται για τους κουραμπιέδες, αυτές τις ημέρες οι νοικοκυρές έχουν φτιάξει νηστίσιμους με λάδι, καθώς επίσης και νηστίσιμα κουλούρια ενώ για τον εορτασμό της Λαμπρής καθαρίζουν και «ασπρίζουν» τα σπίτια».
Ένα ιδιαίτερο έθιμο που συναντάμε στη Θράκη, όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, είναι τα «βαγιοχτυπήματα». Σύμφωνα με την παράδοση, οι γυναίκες χτυπούν με τα βάγια τις έγκυες, πιστεύοντας ότι αυτό θα βοηθήσει για μια πιο εύκολη γέννα. Το βάγιο, που θεωρείται σύμβολο ζωής και γονιμότητας, αποδίδεται μια γονιμοποιός δύναμη, με τον λαό να το συνδέει με την ευημερία και την αναγέννηση.
Ένα ακόμα χαρακτηριστικό έθιμο στη Θράκη είναι τα στεφάνια από βάγια, που δίνονται από τον παπά στην εκκλησία στις νέες κοπέλες. Τα κορίτσια φτιάχνουν τα στεφάνια και τα ρίχνουν σε ρέματα ή ποτάμια, με την πίστη ότι το στεφάνι που θα φτάσει πρώτο στο νερό φέρνει τύχη. Η κοπέλα του πρώτου στεφανιού φιλοξενεί τις υπόλοιπες στο σπίτι της, και η γιορτή συνεχίζεται με χορούς και τραγούδια, αναδεικνύοντας τη χαρά και τη συλλογικότητα της γιορτής.
Παραδοσιακά, την Κυριακή των Βαΐων, όπως και την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση η κατανάλωση ψαριού, λάδι και κρασιού, παρά το γεγονός ότι βρισκόμαστε στο τέλος της Σαρακοστής και η αυστηρή νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας πλησιάζει. Η ιδιαίτερη αυτή παραχώρηση συνδέεται με τη σπουδαιότητα της γιορτής και την εορτή της εισόδου του Χριστού στην Ιερουσαλήμ, η οποία είναι γεμάτη με θρησκευτική σημασία.
ΕΞΑΙΡΕΣΗ
Οι Πατέρες της Εκκλησίας, σεβόμενοι την ιερότητα της ημέρας, καθιέρωσαν την κατανάλωση ψαριού ως εξαίρεση στη νηστεία, επιτρέποντας στους πιστούς να γιορτάσουν τη χαρά της ημέρας με μια μικρή εκτόνωση από τη συνήθη αυστηρότητα της νηστείας. Έτσι, οι πιστοί μπορούν να απολαύσουν τα παραδοσιακά εδέσματα, όπως το ψάρι και το λάδι, χωρίς να παραβιάζουν την πνευματική προετοιμασία για τη Μεγάλη Εβδομάδα, η οποία αρχίζει την επόμενη ημέρα.
Τη Μεγάλη Δευτέρα, σε όλη την Ελλάδα, αρχίζουν οι ετοιμασίες για τον εορτασμό του Πάσχα. Στα χωριά, ιδιαίτερα, η προετοιμασία παίρνει μια πιο έντονη και παραδοσιακή διάσταση. Οι αυλές των σπιτιών ασπρίζονται με ασβέστη, δίνοντας ένα καθαρό και φρέσκο χρώμα στο περιβάλλον, ενώ οι γλάστρες, σύμφωνα με το έθιμο, βάφονται κόκκινες, ως σύμβολο της Ανάστασης και της ζωής. Η διαδικασία αυτή δεν είναι μόνο καθαριστική, αλλά και συμβολική, σηματοδοτώντας την αρχή των εορταστικών προετοιμασιών και την ένωση της οικογένειας γύρω από τις παραδοσιακές αξίες του Πάσχα.
ΤΟ ΚΑΘΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ, Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ
Η Μεγάλη Τρίτη είναι αφιερωμένη στο καθάρισμα του σπιτιού, μια ημέρα κατά την οποία οι νοικοκυρές προετοιμάζουν το σπίτι για τις επερχόμενες γιορτές του Πάσχα. Στα περισσότερα σπίτια, οι οικογένειες ξεκινούν να καθαρίζουν σε βάθος, να τακτοποιούν και να εξοπλίζουν τον χώρο για να υποδεχθούν τις γιορτές με την αναγκαία τάξη και καθαριότητα. Το καθάρισμα της Μεγάλης Τρίτης έχει και έναν συμβολικό χαρακτήρα, καθώς συνδέεται με την προετοιμασία όχι μόνο του σπιτιού, αλλά και της ψυχής για την Ανάσταση. Επιπροσθέτως, σε πολλές περιοχές, οι νοικοκυρές καθαρίζουν και τα κουζινικά σκεύη που θα χρησιμοποιηθούν για το μαγείρεμα των πασχαλινών εδεσμάτων.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
