Στις 22 Ιανουαρίου 2026, ενόψει της εορτής του Αγίου Σάββα, στην κρύπτη του ναού–τάματος του σερβικού λαού στο Βράτσαρ πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του θεματικού επιστημονικού τόμου «Άγιος Σάββας 1175–2025», μιας σημαντικής νέας έκδοσης του Μουσείο της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Την ίδια ημέρα, στον Ενοριακό Οίκο του Βράτσαρ εγκαινιάστηκε η έκθεση «Ο Ναός του Αγίου Σάββα: Από την ιδέα στον τρούλο», η οποία αποτυπώνει τη μακρά πορεία από το όραμα έως την ολοκλήρωση του εμβληματικού ναού.
Ο τόμος εκδόθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση 850 ετών από τη γέννηση του Άγιου Σάββα, καθώς και 790 ετών από την κοίμησή του. Πρόκειται για μια έκδοση 500 σελίδων που περιλαμβάνει μελέτες δεκατριών διακεκριμένων επιστημόνων από διαφορετικά γνωστικά πεδία, όπως η ιστορία, η εκκλησιαστική ιστορία, το κανονικό δίκαιο, η θεολογία, η φιλολογία, η υμνογραφία, η ιστορία της τέχνης και της αρχιτεκτονικής. Το έργο συνδυάζει τη σύνθεση της έως σήμερα έρευνας με νέες επιστημονικές προσεγγίσεις γύρω από το πρόσωπο και την παρακαταθήκη του Αγίου Σάββα.
Απευθυνόμενος στο ακροατήριο, ο Πατριάρχης Πορφύριος υπογράμμισε ότι ο Άγιος Σάββας έθεσε διαχρονικά θεμέλια για την ταυτότητα του σερβικού λαού. Αναφέρθηκε σε μια χαρακτηριστική φράση του 1981, όταν ο τότε Επίσκοπος Δανιήλ Κρστιτς είχε περιγράψει τον ημιτελή τότε ναό «όχι ως ερείπια, αλλά ως άφθαρτα θεμέλια… όχι ως τείχος θρήνου, αλλά ως τείχος ελπίδας». Όπως σημείωσε ο Πατριάρχης, τα λόγια αυτά επαληθεύτηκαν, καθώς σήμερα ο εορτασμός πραγματοποιείται «κάτω από τους θόλους του ολοκληρωμένου και καλλωπισμένου μεγαλοπρεπούς ναού» που φέρει το όνομα του Αγίου Σάββα. Χαρακτήρισε δε τον νέο τόμο «πρόσκληση για περαιτέρω, ολοκληρωμένη μελέτη» και ταυτόχρονα ασπίδα απέναντι στη λήθη.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη συμβολή των πολιτιστικών και επιστημονικών φορέων της Σερβίας. Ο Υπουργός Πολιτισμού Νίκολα Σελάκοβιτς τόνισε ότι η έκδοση δεν αποτελεί μόνο ακαδημαϊκό έργο, αλλά ζωντανή μαρτυρία πως η κληρονομιά του Αγίου Σάββα παραμένει ενεργή δύναμη πνευματικού, πολιτιστικού και κοινωνικού προβληματισμού. Περιέγραψε τον Άγιο Σάββα ως «ζωντανή πηγή έμπνευσης για προσωπική μεταμόρφωση και για κοινότητες που βασίζονται στην αγάπη και την ευθύνη».
Η ημέρα ολοκληρώθηκε με τα εγκαίνια της έκθεσης «Ο Ναός του Αγίου Σάββα: Από την ιδέα στον τρούλο», η οποία καλύπτει την περίοδο 1895–1989 και παρουσιάζει, μέσα από αρχειακό υλικό, τη σταδιακή πορεία της ανέγερσης του Ναός του Αγίου Σάββα. Κηρύσσοντας την έναρξη της έκθεσης, ο Πατριάρχης Πορφύριος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Σήμερα όλοι είμαστε ευλογημένοι… αισθανόμαστε την ευλογία του Αγίου Σάββα», προσθέτοντας ότι κάθε γενιά ανακαλύπτει εκ νέου τον εαυτό της μέσα από το πρόσωπό του και εκφράζοντας ευγνωμοσύνη προς όλους όσοι συνέβαλαν στην ολοκλήρωση και τον καλλωπισμό του ναού τα τελευταία χρόνια.
Πηγή: Πατριαρχείο Σερβίας
