Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Χρονιά επετειακών εκδηλώσεων διανύει το Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής στην Πάρο, καθώς φέτος συμπληρώνονται 1700 χρόνια από την ίδρυση και τη συνεχή λειτουργική του παρουσία, σηματοδοτώντας ένα μοναδικό ιστορικό και πνευματικό ορόσημο για την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό. Με αφορμή την επέτειο, προγραμματίζεται ένα ευρύ φάσμα λατρευτικών και πολιτιστικών δράσεων, που αναδεικνύουν τη διαχρονική σημασία του μνημείου και τον ζωντανό του ρόλο ως κέντρου πίστης, ιστορίας και πολιτισμού.
Μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος αναφέρει ότι «η ιστορική διαδρομή του Ιερού Προσκυνήματος της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής και ιδιαίτερα του Ιερού Ναού που κυριαρχεί σε αυτό αποτελεί μια ζωντανή και αδιάψευστη μαρτυρία της χριστιανικής πίστεως ανά τους αιώνες. Η ίδρυση του Ιερού Ναού ανάγεται στον 4ο αιώνα, μια εποχή ορόσημο για την εδραίωση του Χριστιανισμού στην Οικουμένη. Σύμφωνα με την Ιερά Παράδοση, η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού της προς τους Αγίους Τόπους για την ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, αναγκάστηκε λόγω σφοδρής θαλασσοταραχής να αποβιβαστεί στην Πάρο. Εκεί, βρήκε καταφύγιο σε ένα μικρό χριστιανικό Ναό που προϋπήρχε στην τοποθεσία αυτή και προσευχήθηκε θερμά στην Υπεραγία Θεοτόκο για την επιτυχία της αποστολής της. Υποσχέθηκε δε ότι, αν αξιωνόταν να βρει τον Τίμιο Σταυρό, θα οικοδομούσε στη θέση εκείνη έναν μεγαλοπρεπή Ναό αφιερωμένο στην Κοίμησή Της. Η Αγία Ελένη δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το έργο εν ζωή, όμως ο υιός της, ο Αυτοκράτορας και Άγιος της Εκκλησίας μας Μέγας Κωνσταντίνος, τιμώντας την επιθυμία της μητέρας του, ανήγειρε την αρχική τρίκλιτη βασιλική. Δύο αιώνες αργότερα, ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός, στο πλαίσιο ενός μεγαλόπνοου οικοδομικού του προγράμματος σε όλη της Αυτοκρατορία, ανακαίνισε ριζικά το οικοδόμημα. Υπό την επίβλεψη του αρχιτέκτονα Ιγνατίου, ο οποίος υπήρξε μαθητής του Ανθεμίου αρχιτέκτονα της Αγιά Σοφιάς, ο Ναός έλαβε τη σημερινή του επιβλητική μορφή, ενσωματώνοντας τον τρούλο και δημιουργώντας ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα που συνδέει την Πάρο απευθείας με το μεγαλείο της Κωνσταντινούπολης και τη βυζαντινή αίγλη και μεγαλοπρέπεια.
ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΥΛΟΓΙΑ
Επίσης, ο Σεβασμιώτατος σημειώνει ότι «η αξία του Ιερού Ναού της Εκατονταπυλιανής ως προσκυνηματικού κέντρου υπερβαίνει τα όρια της Πάρου και εκτείνεται σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο. Καταρχάς, η παλαιότητά του τον καθιστά ένα από τα αρχαιότερα χριστιανικά μνημεία που παραμένουν σε αδιάκοπη και συνεχή λειτουργία για 1700 χρόνια, γεγονός που προκαλεί δέος και κατάνυξη σε κάθε επισκέπτη. Η σύνδεση του Ιερού Ναού με την Αγία Ελένη και τον Μέγα Κωνσταντίνο προσδίδει μια ιδιαίτερη ευλογία, καθιστώντας τον έναν συνδετικό κρίκο με την εποχή των μεγάλων πατέρων της Εκκλησίας και των Οικουμενικών Συνόδων. Επιπλέον, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής, που χρονολογείται από τον 17ο αιώνα και είναι έργο υψηλής τέχνης, αποτελεί τον πόλο έλξης χιλιάδων πιστών που αναζητούν παρηγοριά, ίαση και πνευματική καθοδήγηση. Η ακτινοβολία του Ναού ενισχύεται από τη λαμπρή πανήγυρη του Δεκαπενταυγούστου, η οποία αποτελεί το «Πάσχα του Καλοκαιριού», συγκεντρώνοντας πιστούς από κάθε γωνιά της Ελλάδας αλλά και ολοκλήρου της γης, οι οποίοι ομολογούν ότι στην Εκατονταπυλιανή η πίστη γίνεται βίωμα και το ιστορικό παρελθόν μεταμορφώνεται σε παρόν».
Η ΑΘΕΑΤΗ ΠΥΛΗ, ΤΑ ΤΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ
Παράλληλα, ο Μητροπολίτης υπογραμμίζει ότι «η ύπαρξη της Εκατονταπυλιανής είναι άρρηκτα συνυφασμένη με πλήθος παραδόσεων και θαυμαστών γεγονότων που τροφοδοτούν την ευσέβεια του λαού μας. Η πλέον διαδεδομένη παράδοση είναι αυτή που αφορά το όνομά της και τις «εκατό πύλες». Λέγεται ότι ο ναός έχει ενενήντα εννέα φανερές πόρτες και παράθυρα, ενώ η εκατοστή παραμένει κλειστή και αθέατη, και θα ανοίξει μόνο όταν η Κωνσταντινούπολη επιστρέψει στα χέρια των Ελλήνων. Αυτός ο θρύλος συνδέει το προσκύνημα με τους εθνικούς πόθους και τη μνήμη της Βασιλεύουσας. Πέρα από τους θρύλους, υπάρχουν αναρίθμητες μαρτυρίες πιστών για θαυματουργικές ιάσεις και επεμβάσεις της Παναγίας. Ιδιαίτερη θέση κατέχει η Οσία Θεοκτίστη, η οποία καταγόταν από τη Λέσβο και έζησε ασκητικά στον Ναό. Η μνήμη της τιμάται με ευλάβεια, καθώς το πνευματικό της αποτύπωμα παραμένει ζωντανό. Οι πιστοί προσέρχονται συνεχώς καθ΄ όλη την διάρκεια του έτους στη Χάρη της Παναγίας, αφήνοντας τάματα και απευθύνοντας προσευχές, και πολλοί διηγούνται πώς η Παναγία τους καθοδήγησε και τους βοήθησε σε δύσκολες στιγμές της ζωής τους. Αυτά τα «θαύματα της καθημερινότητας» κρατούν τη φλόγα του προσκυνήματος άσβεστη».
Αναφορικά με την επέτειο των 1700 ετών ο Σεβασμιώτατος επισημαίνει ότι «συμβολίζουν τη νίκη της αιωνιότητας έναντι της φθοράς. Σε ένα κόσμο όπου διαχρονικά οι αυτοκρατορίες καταρρέουν, τα πολιτικά συστήματα αλλάζουν και οι ανθρώπινες ιδέες και φιλοσοφίες μεταβάλλονται συνεχώς, η Εκατονταπυλιανή παραμένει ένας αμετακίνητος βράχος πίστεως. Η συνεχής τέλεση της Θείας Ευχαριστίας στον ίδιο ιερό χώρο για δεκαεπτά αιώνες σημαίνει ότι η προσευχή των πατέρων μας είναι ακόμη παρούσα και ενώνεται με τη δική μας. Είναι ένας συμβολισμός διαχρονικής ενότητας της Εκκλησίας η οποία δεν είναι ένα απολιθωμένο παρελθόν, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από τη Θεία Λατρεία. Τα 1700 χρόνια μαρτυρούν επίσης την ζωντανή παρουσία του Θεού και την αγάπη και αφοσίωση του ανθρώπου προς τη Θεοτόκο. Κάθε αιώνας πρόσθεσε ένα λιθαράκι στην ιστορία αυτού του Ναού, μετατρέποντάς τον σε μια «κιβωτό» που διαφύλαξε την πνευματική μας ταυτότητα σε καιρούς δύσκολους. Συμβολίζουν την αντοχή του Ελληνικού πνεύματος και της Ορθόδοξης παράδοσης, που ξέρουν να επιβιώνουν και να μεγαλουργούν ακόμα και μέσα από τις στάχτες. Για τον σύγχρονο άνθρωπο, αυτή η μακραίωνη παρουσία του Ιερού αυτού Ναού είναι μια υπενθύμιση ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από το εφήμερο, μια συνέχεια που μας συνδέει με τις ρίζες μας και μας δείχνει τον δρόμο προς το μέλλον και την αιωνιότητα που χαρίζει η πίστη στον Θεό. Η συμπλήρωση 1700 ετών από την ανέγερση του Ιερού Ναού της Παναγίας Εκατονταπυλιανής αποτελεί γεγονός πανορθόδοξης και εθνικής εμβέλειας, προσδίδοντας ιδιαίτερη τιμή στην Εκκλησία της Ελλάδος. Για τον λόγο αυτό, κατόπιν σχετικού αιτήματός μας, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έθεσε όλες τις λατρευτικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν υπό την αιγίδα της».
Επιπροσθέτως, ο Σεβασμιώτατος κάνει γνωστό ότι «ο εορτασμός των 1700 ετών έχει σχεδιαστεί με τη δέουσα μεγαλοπρέπεια αλλά και την πνευματική κατάνυξη που αρμόζει στον ιερό αυτό χώρο. Το επίκεντρο των εκδηλώσεων είναι, φυσικά, η λατρευτική ζωή. Όλο το χρόνο τελούνται άπασες οι προβλεπόμενες Ιερές Ακολουθίες και Θείες Λειτουργίες και προγραμματίζονται και έκτακτες, οι οποίες θα ανακοινώνονται μέσα στη διάρκεια του έτους. Ιδιαίτερη έμφαση φυσικά θα δοθεί στην πανήγυρη του Ιερού Προσκυνήματος τον Δεκαπενταύγουστο με την πραγματοποίηση των πανηγυρικών λατρευτικών και άλλων εκδηλώσεων που θα την πλαισιώσουν. Επίσης, πανηγυρικά θα εορταστούν οι μνήμες των προσώπων και των γεγονότων που συνδέονται με το τάμα της Αγίας Ελένης για την ανέγερση μεγαλοπρεπούς Ναού και συγκεκριμένα η μνήμη των Αγίων Θεοστέπτων Βασιλέων και Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης στις 21 Μαΐου, καθώς και η εορτή της Υψώσεως του Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου.
ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΑ ΣΥΛΛΕΙΤΟΥΡΓΑ
Και στις δύο περιπτώσεις θα τελεσθούν Αρχιερατικά συλλείτουργα στα οποία θα εκπροσωπηθεί η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος. Παράλληλα με τις Ιερές Ακολουθίες, διοργανώνονται και άλλες επετειακές εκδηλώσεις, οι οποίες επίσης θα ανακοινώνονται καθ΄ όλη την διάρκεια του έτους, με γενικό θέμα «Παναγία Εκατονταπυλιανή Πάρου, 1700 χρόνια αδιάλειπτης λατρείας του Θεού και διακονίας του ανθρώπου».
Συγκεκριμένα προγραμματίζεται η σύγκλιση θεολογικού – επιστημονικού συνεδρίου, η πραγματοποίηση εκδηλώσεων βυζαντινής, κλασικής και παραδοσιακής μουσικής, η προκήρυξη μαθητικού διαγωνισμού συγγραφής εκθέσεων ιδεών, η τέλεση Μνημοσύνου των κτητόρων και μεγάλων ευεργετών κ.α. Μια πολύ σημαντική πτυχή είναι η έκθεση Εκκλησιαστικών κειμηλίων του Ιερού Προσκυνήματος τα οποία είναι θησαυρισμένα στο σχετικό Μουσείο που βρίσκεται εντός του κτηριακού συγκροτήματός του.
ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ
Ολες οι εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν δεν έχουν χαρακτήρα απλού θεάματος, αλλά αποσκοπούν στη συμμετοχή του λαού του Θεού στη χαρά της τοπικής μας Εκκλησίας και στην ενδυνάμωση του θρησκευτικού συναισθήματος, καθιστώντας την επέτειο μια αφορμή πνευματικής αναψυχής για όλους τους προσκυνητές. Η ανταπόκριση του κόσμου είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Οι πιστοί προσέρχονται με μια αίσθηση ιερού καθήκοντος, επιθυμώντας να γίνουν μέτοχοι αυτής της ιστορικής στιγμής. Είναι πολύ ελπιδοφόρο το γεγονός ότι βλέπουμε πολλούς νέους ανθρώπους, οι οποίοι δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον Ιερό Ναό, θέτουν ερωτήματα για την ιστορία του και συμμετέχουν ενεργά στις Ιερές Ακολουθίες. Παράλληλα, η τοπική κοινωνία της Πάρου συμμετέχει ενεργά στην ιστορική αυτή επέτειο. Ο Δήμος Πάρου, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου καθώς και οι διάφοροι Πολιτιστικοί Σύλλογοι του νησιού συμμετέχουν ενεργά στην διοργάνωση και πραγματοποίηση των επετειακών εκδηλώσεων. Αυτή η συνεργασία αναδεικνύει την κοινωνική συνοχή που προσφέρει η Εκκλησία».
ΠΗΓΗ ΔΥΝΑΜΗΣ Η ΤΙΜΗ ΣΤΗ ΘΕΟΤΟΚΟ
Καταλήγοντας ο Μητροπολίτης τονίζει ότι «το μήνυμα που στέλνει η επέτειος 1700 χρόνων του Ιερού Ναού της Εκατονταπυλιανής προς τη σύγχρονη κοινωνία είναι ένα μήνυμα ελπίδας, σταθερότητας και πνευματικής ανασυγκρότησης. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από την ταχύτητα της πληροφορίας, την ρευστότητα των αξιών και την ανασφάλεια για το μέλλον, η Εκατονταπυλιανή στέκεται εκεί για να μας θυμίσει ότι υπάρχει το «Αιώνιο». Μας διδάσκει ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη από βαθιές ρίζες για να αντέξει στις καταιγίδες της ζωής. Το μήνυμα είναι ότι η πίστη στον Θεό και η τιμή στη Θεοτόκο δεν είναι αναχρονισμοί, αλλά πηγές δύναμης που έχουν δοκιμαστεί στο καμίνι δεκαεπτά αιώνων και βγήκαν νικήτριες».
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
