Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Με τις 31 του ημέρες να ξεδιπλώνονται στην καρδιά του καλοκαιριού ο Ιούλιος δεν είναι απλώς μια εποχή του χρόνου, αλλά μια περίοδος βαθιά ριζωμένη στην ιστορία, στη φύση και στις παραδόσεις του λαού. Το όνομά του το οφείλει στον Ιούλιο Καίσαρα, τον Ρωμαίο στρατηλάτη και πολιτικό, ο οποίος γεννήθηκε στις 7 του μήνα. Ο Μάρκος Αντώνιος, στενός του σύμμαχος και φίλος, θέλοντας να τον τιμήσει, έδωσε το όνομά του στον μήνα Quintilis όπως λεγόταν προηγουμένως, καθώς ήταν ο πέμπτος μήνας στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο. Έτσι, ο Ιούλιος έγινε αιώνιος, όχι μόνο στην ιστορία αλλά και στο ημερολόγιο.
«Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, ο Ιούλιος είναι γνωστός και με το εύγλωττο παρατσούκλι «Θεριστής». Κι όχι άδικα. Είναι ο μήνας κατά τον οποίο η φύση φτάνει στην ακμή της, προσφέροντας στους ανθρώπους τον καρπό των κόπων τους. Ο θερισμός λαμβάνει χώρα αυτές τις μέρες, μετατρέποντας τα χωράφια σε απέραντες χρυσαφένιες θάλασσες από στάχυα» αναφέρει στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» η κυρία Αθανασία Πετράκη, πρόεδρος του Πολιτιστικού Λαογραφικού Χορευτικού Συλλόγου «ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΠΑΙΑΝΙΕΥΣ» και συμπληρώνει ότι «πρώτα θερίζονται τα κριθάρια, έπειτα οι βρίζες (είδος σκληρού σιτηρού που χρησιμοποιούνταν για ζωοτροφή ή ψωμί στις φτωχές περιοχές), και στο τέλος τα σιτάρια, ο βασιλιάς των σιτηρών, το οποίο δίνει το ψωμί, τον «άρτο τον επιούσιο». Ο θερισμός δεν ήταν ποτέ απλώς μια αγροτική εργασία. Ηταν γιορτή, συλλογική προσπάθεια, ευκαιρία για ανταλλαγή ιστοριών, τραγούδια κάτω από τον ήλιο και φιλέματα στο τέλος μιας κουραστικής μέρας».
ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ: Ο Ιούλιος είναι, επίσης, γεμάτος από λαϊκές γιορτές και πανηγύρια, κυρίως αφιερωμένα σε αγίους. Η αυλαία του Ιουλίου ανοίγει με τη γιορτή των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού, των γιατρών «χωρίς αμοιβή». Ονομάστηκαν Ανάργυροι, γιατί ποτέ δεν δέχτηκαν χρήματα για τις θεραπείες τους. Η φράση που αποδίδεται στην αποστολική τους αποστολή, «Δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε ημίν», παραμένει διαχρονικό μήνυμα ανιδιοτέλειας και αγάπης. Στα χωριά, οι νοικοκυρές άναβαν κερί στο εικονοστάσι και ζητούσαν υγεία για τους δικούς τους. Σε κάποιες περιοχές, πίστευαν ότι αν τη μέρα αυτή κανείς φτιάξει βάμμα από ρίγανη, τούτο θα έχει μεγαλύτερη ιαματική δύναμη.
«ΚΑΨΟΔΕΜΑΤΟΥΣΑ»
Την επόμενη μέρα, στις 2 Ιουλίου, τιμάται η Κατάθεση της Τιμίας Εσθήτας της Θεοτόκου. Στη λαϊκή παράδοση, είναι γνωστή ως «Καψοδεματούσα», και συνοδεύεται από αυστηρές απαγορεύσεις. Οι παλαιότεροι λένε πως εκείνη τη μέρα δεν επιτρέπεται να αλωνίζεις, γιατί θεωρείται «ημέρα ιερή». Επικρατεί η παράδοση του «παπά με τα χερόβολα», που πήγε να αλωνίσει κι έπιασε φωτιά το δεμάτι στο χέρι του.
ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ: Η γιορτή της Αγίας Κυριακής, στις 7 Ιουλίου, διατηρεί πλούσια εθιμική παράδοση σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ιδιαίτερα στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη. Οι τοπικές κοινότητες τηρούν αυστηρούς περιορισμούς στις γεωργικές και οικιακές εργασίες, θεωρώντας την ημέρα αυτή αφιερωμένη στην Αγία και προστατευτική για τις σοδειές τους. Σύμφωνα με το έθιμο, οι γεωργοί αποφεύγουν οποιαδήποτε εργασία στα χωράφια την ημέρα της Αγίας Κυριακής. Οι γυναίκες δεν χρησιμοποιούν αλεύρι, δεν ζυμώνουν ψωμί και δεν αγγίζουν κόσκινα, ενώ οι άνδρες αποφεύγουν τον θερισμό και το αλώνισμα. Δεν αλωνίζουν, επίσης, κατά τη γιορτή της Αγίας Κυριακής διότι το ψωμί γίνεται μαύρο.
ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ: Η Αγία Μαρίνα, της οποίας η μνήμη τιμάται κάθε χρόνο στις 17 Ιουλίου, δεν είναι μονάχα μια μάρτυρας της πρώιμης χριστιανοσύνης, είναι μια μορφή-σύμβολο για τη λαϊκή πίστη, τη μητρότητα, την προστασία από το κακό και τη δύναμη της καρτερίας. Έζησε τον 3ο αιώνα μ.Χ. και μαρτύρησε νεότατη στην Αντιόχεια, αλλά η φήμη και η χάρη της απλώθηκαν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας κι ακόμα παραπέρα. Η κυρία Πετράκη σημειώνει ότι η παρετυμολογική σύνδεση του ονόματός της Αγίας με το ρήμα «μαραίνω» γέννησε και την παροιμία: «Αγιά Μαρίνα μάρανε, μάνα και θυγατέρα», μια φράση που εκφράζει τη δύναμη της αγίας να τιμωρεί όσους την αψηφούν, μα και να προστατεύει όσους την τιμούν.
