Δίστιχον εις μνήμην π. Παντελεήμονος Κορφιωτάκη
«Μήτε δικαιοσύνην τίν’ ακαμπέα, μήτε φρόνησιν αγκυλόεσσαν έχειν. Μέτρον άριστον άπαν»
(Αγ. Γρηγορίου Θεολόγου. Έπη Θεολογικά.
Ποίημα ΛΑ’. Γνωμικά Δίστιχα. P.G.37,913).
Υπό Σεβ. Μητροπολίτου Σμύρνης Βαρθολομαίου,
αδελφού υπάρξαντος της Ι. Μονής Παναγίας Δοβρά Ημαθίας
Παρήλθεν εν έτος από την εκδημίαν του π. Παντελεήμονος Κορφιωτάκη, αδελφού εν Χριστώ τιμιωτάτου, μετά του οποίου επορεύθημεν από κοινού τα πρώτα βήματα εν τη Ιερωσύνη. Καθ’ όλον τούτο το χρονικόν διάστημα πολλάκις εταλαντεύθην εσωτερικώς εάν θα έπρεπε να λάβω τον κάλαμον (το πληκτρολόγιον διά να ακριβολογώ) διά να καταχωρίσω επί χάρτου σκέψεις τινάς περί του προσώπου του αειμνήστου. Και τούτο, διότι πολλάκις ήλθεν εις τον νουν μου το προοίμιον του Επιταφίου του Περικλέους όπως το κείμενον αυτού διασώζεται από τον ιστορικόν Θουκυδίδην:
«Οι περισσότεροι από όσους ως τώρα έχουν μιλήσει από του βήματος τούτου συνηθίζουν να επαινούν εκείνον, ο οποίος προσέθεσε την διάταξιν ταύτην περί επιταφίου λόγου εις τον ενταφιασμόν των πεσόντων εις πολέμους, διότι θεωρούν ότι αξίζει τον κόπον να απονέμεται μίαν τοιαύτην τιμήν εις τους νεκρούς των πολέμων κατά τον ενταφιασμόν τους. Δι’ εμέ θα ήτο προτιμότερον αι απονεμόμεναι εις άνδρας διακριθέντας διά τα έργα των τιμαί, να εκδηλώνωνται και αύται δι’ έργων και μόνον (…). Διότι κατ’ εμέ είναι δύσκολον να ομιλήση κανείς αντικειμενικώς διά κάποιο θέμα, διά το οποίον είναι δύσκολον να εξακριβωθή και αυτή εισέτι η απλή άποψις, ότι τα λεγόμενα είναι αληθινά. Διότι ο ακροατής, ο οποίος γνωρίζει τα πράγματα και είναι ευνοϊκώς διατεθειμένος προς τους πράξαντας, θα εσχημάτιζεν ίσως την ιδέαν ότι αυτά εξετέθησαν κατώτερα από ό,τι αυτός γνωρίζει και επιθυμεί, ενώ αντιθέτως, όποιος τα αγνοεί, θα εσκέπτετο ότι μερικά εξετέθησαν αρκούντως μεγενθυμένα, και τούτο από φθόνον, τον οποίον δοκιμάζει ο άνθρωπος, όταν ακούη κάτι το οποίον υπερβαίνει τας ιδικάς του φυσικάς δυνάμεις. Διότι οι άνθρωποι ανέχονται τους επαίνους που λέγονται δι’ άλλους μόνον εφ’ όσον πιστεύουν ότι και αυτοί είναι ικανοί να πράξουν κάτι από αυτά που ακούν. Ενώ διά κάθε τί, το οποίον είναι ανώτερον των δυνάμεών των, αισθάνονται αμέσως φθόνον και δυσπιστίαν» (πρβλ. Θουκυδίδου, Ιστοριών Β΄, κεφ. 35).
Πόσον εύστοχοι αι σκέψεις του Περικλέους! εσκεπτόμην και εδίσταζον, εις μίαν μάλιστα εποχήν ευκόλων επαίνων εις πάντας τους χώρους, των εντός των ιερών θριγκίων ουδόλως εξαιρουμένων, αλλά κατά παλαιάν συνήθειαν εις τούτο επιδιδομένων. Άλλωστε, ο π. Παντελεήμων δεν χρήζει επαίνων, διότι εις την περίπτωσιν αυτού δύναται να χρησιμοποιηθή ο λόγος του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου εις τον Μέγαν Βασίλειον: «ούτε θάλασσα δέεται των εισρεόντων εις αυτήν ποταμών, καν εισρέωσιν ότι πλείστοι και μέγιστοι, ούτε των εισοισόντων τι προς ευφημίαν ο επαινούμενος» (PG 35,504C). Άλλωστε εκείνος μεταστάς δεδικαίωται, ευρίσκεται δ’ εν χειρί Θεού, απολαύων κατά τα έργα αυτού. Ούτω σκεπτόμενος, δεν ανελάμβανον το εγχείρημα, παρά τας προτροπάς πνευματικών τέκνων του μεταστάντος, συνδεομένων και προς εμέ.
Και η απάντηση εις το δίλημμα, εις τον λογισμόν, ήλθεν εν έτος μετά, όταν η Α. Θ. Παναγιότης, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος ανταποκρινόμενος εις σχετικήν παράκλησιν του Σεβ. Μητροπολίτου Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμονος ώρισε την ελάχιστότητά μου εκπρόσωπον εις το ετήσιον μνημόσυνον του π. Παντελεήμονος, κατά την τέλεσιν του οποίου εκλήθην ίνα προστώ και εκφωνήσω Λόγον Επιμνημόσυνον, ως Πατριαρχικός Εκπρόσωπος, διά τον Ηγούμενον της Ι. Μονής, Μονής της μετανοίας μου.
Επικαλούμενος το λόγιον εκ του εις Ήρωνα τον φιλόσοφον λόγου του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου «ζήλου ο έπαινος πρόξενος· ζήλος δε αρετής· αρετή δε μακαριότητος· η δε το άκρον των αρετών και προς ο τείνει πάσα σπουδαίου κίνησις» (P.G. 35, 1200Α), επιτρέπω εις εαυτόν όπως καταθέση ως κηρόν ανημένον εις την μνήμην του τον Επιμνημόσυνον τούτο Λόγον, ως μία έτι ψηφίδα εις τον υπό της Εκκλησίας εξαγγειλάμενον έπαινον, και όταν λέγω Εκκλησίαν, εννοώ τας δεκάδας των πνευματικών του τέκνων τα οποία κατέκλυσαν την Ιεράν Μονήν Παναγίας Δοβρά Ημαθίας, εν έτει μετά, διά να τιμήσουν την μορφήν εκείνου, ο οποίος επί μακράν σειράν ετών ευηργέτησεν αυτά πνευματικώς, ηθικώς και ποικιλοτρόπως. Και πράττω τούτο, εν δοξολογία του Θεού, ίνα και τοιουτοτρόπως καταδειχθή η δύναμις της Αγίας ημών Εκκλησίας, υπό την σκέπην της οποίας συνεγείρονται οι άνθρωποι, ακόμη και σήμερον εις εποχήν πτώσεως, αποστασίας και εκκοσμικεύσεως, ανταποκρινόμενοι εις το εκκωφαντικώς σιωπηλόν και άγλωττον σάλπισμα των φορέων της Θείας Χάριτος. Τοιουτοτρόπως, πιστεύω ότι και εγώ συμμετέχω εις την έργω τιμήν του μεταστάντος, ομού μετά των δεκάδων πνευματικών του τέκνων, οι οποίοι μετέβημεν εις Δοβράν διά να τιμήσωμεν έργω την μνήμην του. Ούτως εκπληρούται και ο αρχικός μου λογισμός, ο εκ του Θουκυδιδείου ιστορικού κειμένου αρυσθείς: «εμοί δε αρκούν αν εδόκει είναι ανδρών αγαθών έργω γενομένων έργω και δηλούσθαι τας τιμάς».
«ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΝΗΜΟΣΥΝΟΣ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΝ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ ΚΟΡΦΙΩΤΑΚΗΝ
ΗΓΟΥΜΕΝΟΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΔΟΒΡΑ ΗΜΑΘΙΑΣ»
(Σάββατο Τυρίνης, 21 Φεβρουαρίου 2026)
Σεβασμιώτατε Ποιμενάρχα της θεοσώστου ταύτης Επαρχίας, Μητροπολίτα Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κύριε Παντελεήμον,
Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι Άγιοι Αρχιερείς,
Θεοφιλέστατε Επίσκοπε Δομενίκου κύριε Αθηναγόρα, Καθηγούμενε της Ιεράς ταύτης Μονής,
Αγαπητοί πατέρες, αδελφοί και αδελφαί εν Χριστώ,
Σάββατο της Τυρίνης σήμερα και η Αγία μας Εκκλησία επιτελεί τη μνήμη των Αγίων ανδρών και γυναικών. Πρὸ της εισόδου μας εις το στάδιο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ολίγον πριν ακούσομεν το «ιδού καιρός ευπρόσδεκτος», η Εκκλησία θέτει ενώπιόν μας τη μορφή των ανθρώπων εκείνων, οι οποίοι έζησαν το Ευαγγέλιο όχι ως θεωρίαν αλλά ως εμπειρίαν και ζωήν.
Και πράττει τούτο, διότι η Εκκλησία μας, ως σοφή παιδαγωγός, δεν εισάγει τα τέκνα της εις το στάδιο του αγώνος άνευ προτύπων, νικητών στεφανηφόρων του προκειμένου αγώνος: των καλώς αθλησάντων εις το στάδιον, των Αγίων. Βαδίζομεν προς την άσκηση ουχί μόνοι αλλά περιβεβλημένοι από την παρουσία εκείνων, οι οποίοι νικηφόροι ήδη ετελείωσαν τον δρόμον. Η μνήμη των Αγίων είναι εκκλησιολογική βεβαίωση ότι ο αγών έχει νόημα, ότι διεξάγεται όχι δια στέφανον φθαρτόν αλλά δια την αφθαρσίαν. Οι εν αγιότητι διαλαμψάντες δεν αποτελούν αφαιρεμένον ιδεώδες αλλά εμπειρικήν επαλήθευσιν του λόγου του Κυρίου ότι ο σταυρός όταν αναληφθεί εκουσίως γίνεται οδός αναστάσεως: «ος γαρ αν θέλη την ψυχήν αυτού σώσαι, απολέσει αυτήν· ος δ’ αν απολέση την ψυχήν αυτού ένεκεν εμού, ευρήσει αυτήν» (Ματθ. 16,25).
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι άθλημα αυταρεσκείας, αλλά έξοδος από τον εαυτόν μας, ώστε να μπορέσωμεν να γίνωμεν σύμμορφοι της εικόνος του Υιού (πρβλ. Ρωμ. 8,29). Η Εκκλησία, πριν ακόμη αναγγείλη τον κόπον, αποκαλύπτει το τέλος· πριν καλέση εις νηστείαν, προβάλλει τους ευωχούντας· πριν ομιλήση περί στερήσεως, δεικνύει το αποτέλεσμα. Και ούτως ο αγών γίνεται πόθος και η εγκράτεια μεταβάλλεται εις ελευθερίαν. Διότι η εγκράτεια δεν είναι στέρησις αλλά έξοδος από την δουλείαν των παθών· δεν συρρικνώνει τον άνθρωπον αλλά τον αποκαθιστά εις την αληθινήν του ελευθερίαν. Όπως αποφαίνεται ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, η εγκράτεια συνδέεται προς την βίαν φύσεως και την αποκοπήν του θελήματος· και η “βία” αύτη, όταν γίνη εν Χριστώ, μεταβάλλεται εις λύσιν δεσμών και εις ελευθερίαν καρδίας.
Και όταν η εγκράτεια αποβή λύσις δεσμών και η άσκησις αποκατάστασις του κατά φύσιν, τότε ο λόγος της Εκκλησίας παύει να είναι διδασκαλία και γίνεται μαρτυρία βίου. Διότι, όπως επισημαίνει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, πράξις εστὶ θεωρίας επίβασις (πρβλ. PG 36, 317)· και τότε η αρετή οδηγεί εις την αλήθειαν και η ζωή γεννά την θεολογίαν, την εμπειρικήν θεολογίαν, την κεκαθαρμένην νοΐ και καρδίᾳ θεολογίαν. Διότι η αλήθεια δεν αποδεικνύεται μόνον με ρήματα αλλά ακτινοβολεί με ζωήν μεταμορφωμένην· και όπου η αρετή ενσαρκούται, εκεί ο αγών γίνεται φως και η σταύρωσις του θελήματος ανάστασις ψυχής.
Σήμερον που η Εκκλησία τιμά τη μνήμη των ασκήσει διαλαμψάντων οσίων ανδρών και γυναικών, των ευαρεστησάντων τω Θεώ, η ιερά αύτη μνήμη αναπέμπει τον νουν μας από τα γήινα προς το μέτρον της θείας κλήσεως. Και υπό την σκιάν αυτής της ιεράς αναφοράς, εν τη αυτής λατρευτική συνάξει, τελούμεν το ετήσιον μνημόσυνον του ιερομονάχου Παντελεήμονος, Ηγουμένου υπάρξαντος της Ιεράς ταύτης Μονής. Η συγκυρία ευλογημένη, καθώς μιμνησκόμεθα βίον αφιερωμένον, μνημονεύομεν άνδρα ο οποίος επεδίωξε και επόθησε καθ’ όλην του την ζωήν να ευαρεστήση τον Θεόν.
Ο μακαριστός Ηγούμενος, μολονότι προήρχετο από εύπορον και επιφανή οικογένειαν, επέλεξε οδόν στενήν και τεθλιμμένην. Έρνήθη τας πάσης φύσεως ευημερίαν, ευζωίαν και ασφάλειαν, τας οποίας τω παρείχον η καταγωγή του και η πατρική του ουσία, διά να ενδυθή το μοναχικόν σχῆμα. Η επιλογή του δεν ήτο φυγή από τον κόσμον· ήτο αγάπη δια τον εν Χριστώ κόσμον. Και η απόφασις αύτη απεκάλυψεν όχι κάτι καινοφανές αλλά το βάθος του ήθους του.
Ο π. Παντελεήμων ήτο άνθρωπος ευγενής εκ χαρακτήρος· όχι μόνον με την κοσμικήν έννοιαν, διότι ο ίδιος ενέδυσε την έμφυτον ευγένειάν του με βαθύ θεολογικόν εμπειρικόν περιεχόμενον. Η ευγένειά του, ως καρπός Πνεύματος Αγίου, εξεφράζετο εις την λεπτότητα της συμπεριφοράς του, εις τον σεβασμόν του προσώπου του άλλου, εις την ικανότητά του να διακρίνη τον ανθρώπινον πόνον, ακόμη και όταν αυτός δεν εξεφράζετο με λόγια… Και τοιουτοτρόπως η έμφυτος αύτη ευγένεια δεν έμεινεν απλώς χαρακτήρ φυσικός· εγένετο έδαφος αγιοπνευματικής καλλιεργείας. Επάνω εις την λεπτότητα της καρδίας του εφύτευσε και εκαλλιέργησε την αρετή της διακρίσεως. Διότι ευγένεια άνευ διακρίσεως δύναται να μετατραπή εις στείραν κοσμικήν εθιμοτυπίαν· όταν όμως φωτισθή με την αρετή της διακρίσεως, μεταβάλλεται εις ποιμαντικήν σοφίαν.
Ο π. Παντελεήμων ήτο διακριτικός — με την ασκητικήν έννοιαν της διακρίσεως — αυτήν που οι Πατέρες ονομάζουν «μητέρα των αρετών». Εγνώριζε πότε να ομιλήση και πότε να σιωπήση· πότε να επιτιμήση και πότε να παρηγορήση. Η σιωπή του ήτο εξ ίσου εύγλωττη προς τον λόγον του. Εάν πρέπει να συνοψίση κάποιος την πνευματικήν φυσιογνωμίαν του μακαριστού Ηγουμένου με μία λέξιν, αύτη θα ήτο η διάκρισις.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αναβαίνων εις τον εικοστό έκτον λόγον της θεοφόρου Κλίμακος, ονομάζει την διάκρισιν μητέρα, φύλακα και οδηγόν πασών των αρετών (Κλίμαξ, Λόγος ΚΣΤ΄).
Διότι:
Χωρίς διάκριση, η νηστεία γίνεται αλαζονεία.
Χωρίς διάκριση, η ακρίβεια γίνεται σκληρότης.
Χωρίς διάκριση, ο ζήλος μετατρέπεται εις πῦρ καταφλέγον.
Οι Άγιοι Βασίλειος και Γρηγόριος Νύσσης αναφέρουν ότι η αποφυγή των άκρων συνιστά την βασιλικήν οδόν, η μήτε προς υπερβολήν εκκλίνουσα μήτε προς έλλειψιν, αλλά το μέσον φυλάττουσα (πρβλ. Regulae brevius tractatae, PG 31· και Περὶ τοῦ βίου Μωυσέως, PG 44, αντιστοίχως), κατά το σχετικόν αριστοτελικόν χωρίον «ἔστιν άρα η αρετή έξις προαιρετική, εν μεσότητι οὖσα τῇ πρός ημάς, ωρισμένη λογῷ και ᾧ αν ο φρόνιμος όρισειεν» (Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β΄ 6 1106b – 1107 a).
Και αυτή η οδός η βασιλική είναι η οδός της διακρίσεως, η οποία προσαρμόζει το φάρμακον εις την ασθένειαν του καθενός, δια να θυμηθούμε και πάλιν την Κλίμακα (πρβλ. Λόγος ΚΣΤ΄), αλλά και λοιπήν σχετικήν πατερικήν γραμματείαν: «οὕτως οὔτε καταφρονεῖν, οὔτε σφόδρα αντιποιεῖσθε της των πολλών ασθενείας χρή. Ή οὐχ ορῶμεν και τους ἰατρούς τοῦτο ποιοῦντας, και, όταν μεν εγχωρή, χαριζομένους τοῖς κάμνουσιν, όταν δε η χάρις η εκείνων βλάβην εργάζηται, ουκ έτι φειδομένους; Πανταχού το μέτρον τιμᾶν καλόν» (Ι. Χρυσοστόμου, Εις τας Πράξεις ΜΣΤ΄, P.G. 60, 326).
Αυτήν την βασιλικήν οδόν εβάδισεν ο μακαριστός Ηγούμενος. Δεν επεδίωξε ακρότητας. Δεν εθαύμαζε την υπερβολήν. Εγνώριζεν ότι η ψυχή θεραπεύεται με την ακρίβειαν αλλά και την οικονoμίαν και το έλεος.
Όταν εχρειάζετο να επιτιμήση, η φωνή του ήταν ήπια αλλά σταθερά.
Όταν εχρειάζετο να παρηγορήση, η σιωπή του ήταν βαθύτερη από τους λόγους.
Όταν έβλεπε ζήλον άνευ επιγνώσεως, δεν τον συνέτριβε· τον παιδαγωγούσε, τον οικονoμούσεν.
Ούτε έκλινε προς την αδιαφορίαν, ούτε προς τον σχολαστικισμόν και τον νομικισμόν παρ’ ότι ο ίδιος νομικός. Διότι ουδέποτε υπήρξεν ο νομικός του Ευαγγελίου. Ο π. Παντελεήμων δεν επλησίασε τον Ιησούν δια να Τον πειράξη. Τον ηγάπησε και αφιερώθη εις Αυτόν! Ήταν ο νέος εκείνος της Γραφής ο οποίος ηρώτησε τον Κύριον τι ποιήσας ζωήν αιώνιον κληρονομήσω και όταν έλαβε την απάντησιν, δεν εδίστασε. Δεν έφυγεν απογοητευμένος. Δεν έστρεψε τα νώτα του εις τον Χριστόν δια να κατευθυνθή εις την ύλην. Αντιθέτως εγκατέλειψε τα τερπνά και ηδέα του κόσμου, των οποίων ήτο κάτοχος, και ηκολούθησε τον Κύριον. Εις την περίπτωσιν του π. Παντελεήμονος η κάμηλος εισήλθε δια τρυπήματος της ραφίδος. Τα πλούτη του δεν απέτέλεσαν εμπόδιον.
Η διάκρισίς του ήταν ευαίσθητη πλάστιγξ, εσωτερική.
Ήταν η ησυχία του νου που έχει έμπροσθεν του τον Θεόν.
Η διάκρισίς του δεν ήταν και ψυχρά κρίσις· ήταν ενδεδυμένη ευγένεια και φιλόστοργος αγάπη εν Χριστώ.
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, ομιλών περί πραότητος, γράφει ότι «πραΰτης εστίν αμετάθετος νοός κατάστασις, εν τιμαίς και ατιμίαις ωσαύτως έχουσα… υπομονής στήριγμα, αγάπης θύρα, μάλλον δε μήτηρ, διακρίσεως υπόθεσις» (Λόγος ΚΔ΄, PG 88, 980C και εξ.). Έτσι ήταν και ο π. Παντελεήμων.
Η ευγένειά του δεν ήταν επιτήδευσις. Ήταν η ακτινοβολία ενός εσωτερικώς ταπεινού και ησύχου εν Πνεύματι Αγίῳ ανθρώπου.
Αντικατοπτριζόταν εις όλον του το είναι:
— εις την ηρεμίαν του βήματός του,
— εις την απλότητα της χειρονομίας του,
— εις το βλέμμα που δεν εξετάζει αλλά αγκαλιάζει,
— εις την εκφραστικήν γαλήνην του προσώπου του.
Κατά τον Άγιον Ισαάκ τον Σύρον ο άνθρωπος ο πραΰς αναπαύει την όψιν των θεωρούντων αυτόν (πρβλ. Ασκητικοί Λόγοι, Λόγος ΛΔ΄). Πολλοί επλησίαζαν τον π. Παντελεήμονα και ανεχώρουν με έν αίσθημα εσωτερικής ειρήνης, ακόμη και αν δεν είχαν ακούσει την παραμικράν συμβουλήν. Η παρουσία του ήταν λόγος. Η ησυχία του ήταν διδασκαλία. Η ευγένεια και η διάκρισίς του ήσαν δύο αρεταί συνηνωμέναι. Ήσαν ένα ήθος. Ήσαν η ανάσα της ψυχής του. Και έτσι, άνευ επιδείξεως, άνευ εντυπωσιασμού, εγίνετο πνευματικός πόλος έλξεως. Όχι διότι επεδίωκε να γοητεύση, αλλά διότι η χάρις εξευγένιζε και εφώτιζε όλην την υπόστασίν του.
Ήταν υπομονετικός και ταπεινός. Η υπομονή του δεν ήταν παθητικότητα, αλλά εμπιστοσύνη εις την πρόνοιαν του Θεού. Η ταπείνωσίς του δεν ήταν εξωτερικόν σχῆμα, αλλά εσωτερική κατάστασις. Δεν επεδίωξε ποτέ την προβολή. Αλλά όπως συμβαίνει με τους αληθινά ταπεινούς, η χάρις του Θεού τον ανέδειξεν. Και έτσι, οι αρετές του έγιναν πνευματική γοητεία. Όχι γοητεία εξωτερική, αλλά έλξις εσωτερική. Άνθρωποι τον επλησίαζαν όχι επειδή εντυπωσιάζονταν, αλλά επειδή αναπαύονταν πλησίον του. Εις το πρόσωπόν του έβλεπαν ένα κληρικόν, που ήταν όντως πατέρας.
Εις το σημείον τούτο επιτρέψατέ μοι, αδελφοί, εν εσωτερική ευγνωμοσύνη, να καταθέσω και προσωπικήν μαρτυρίαν. Διότι η μνήμη του π. Παντελεήμονος έχει προσωπικώς δι’ εμέ τον ομιλούντα και ιδιαιτέραν φόρτισιν. Σχεδόν μαζί ενδυθήκαμεν το τίμιον ράσον. Η πορεία μας έλαβε διαφορετικάς οδούς, αλλά η αρχική εκείνη αδελφική συντροφία αποτελεί πολύτιμον θησαυρόν μνήμης και ευγνωμοσύνης.
Εις τα πρώτα εκείνα χρόνια της ιερατικής μας πορείας, όταν σχεδόν μαζί εγευόμεθα την χαράν και την ευθύνην της ιερωσύνης, είχον και εγώ προσωπικὰς ευκαιρίας να γευθώ την παιδαγωγίαν του. Άλλοτε αδελφικήν, άλλοτε εντονώτερον καθοδηγητικήν· πάντοτε όμως διαποτισμένην από διάκρισιν και ευγένειαν.
Εύγλωττη η σιωπή του, όταν έκρινε ότι η σιωπή εργάζεται βαθύτερα από τον λόγον. Το λεπτόν, σχεδόν ανεπαίσθητον «χιούμορ» του, έλυε την έντασιν ως δρόσος πρωινή και η αρχοντική ευγένεια της στάσεώς του μετέτρεπαν την νουθεσίαν εις γλυκύ φάρμακον.
Άς παραπέμψωμεν και πάλιν εις τον Άγιον Ιωάννην της Κλίμακος λέγοντα ότι ο ελέγχων εν πραΰτητι δεν τραυματίζει, αλλά θεραπεύει (Κλίμαξ, Λόγος ΚΔ΄ ό.π.). Και ο αληθινὸς ποιμήν οφείλει να διορθώνει άνευ θορύβου, αλλά μετά χάριτος. Και αυτό ήταν το ήθος του π. Παντελεήμονος. Έθετεν όρια χωρίς να μειώνει. Υπέδεικνυεν άνευ επιβολής. Έλεγχε άνευ πικρίας. Και ομολογώ ότι κάποιες νουθεσίες του — απλές εις την διατύπωσιν, αλλά βαθείες ως ρίζες εν γῇ υγρᾷ — με συνοδεύουν μέχρι σήμερον. Όταν ο ποιμαντικός αγών γίνεται βαρύτερος, ανακαλώ τον τρόπον του και όχι μόνον τα λόγια του. Και τότε κατανοώ ότι η αληθινή παιδαγωγία δεν εξαντλείται εις την στιγμήν· εγκαθίσταται εντός μας και γίνεται εσωτερικός φωτισμός.
Ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερον σημείον διακρίσεως: όταν ο λόγος ενσταλάζεται ως χάρις και δεν επιβάλλεται ως βάρος.
Υπάρχει όμως και ένα μυστικόν κεφάλαιον της ζωής του, το οποίον ερμηνεύει όλην την μετέπειτα πορείαν του. Εις την νεότητά του δοκιμάσθη σκληρῶς από νόσον βαρείαν· ο καρκίνος εστάθη ενώπιόν του ως πραγματική εμπειρία θανάτου. Θεραπεύθη τότε, αλλά η ψυχή του είχε ήδη αγγίξει τα έσχατα. Έλεγε — και όσοι το ακούσαμεν δεν το λησμονούμεν — ότι η όσμή του κοβαλτίου, εκεί εις τον τόπον των θεραπειών, ήταν δι’ αυτόν ως παραδείσια ευωδία. Εκεί, όπου άλλοι έβλεπαν την αγωνίαν και το τέλος, εκείνος οσφραινόταν την ελπίδα. Διότι εκείνος εγνώριζεν ότι ο θάνατος είναι είσοδος εις την αιώνιον ζωήν. Και όταν ο Θεός του εχάρισε παράτασιν βίου, εκείνος αντεστράφη εις τον λογισμόν: «Δεν θέλω», έλεγε, «να χάσω αυτήν την παραδείσιαν ευωδίαν. Εάν με έσωσε ο Θεός, θα αφήσω τα πάντα δια να κερδίσω αυτό που εγεύθην».
Έτσι η νόσος εγένετο κλήσις.
Η θεραπεία εγένετο απόφασις.
Η παράτασις ζωής εγένετο αφιέρωσις.
Εις την περίπτωσιν του π. Παντελεήμονος εύρε πλήρη την εφαρμογήν της η πατερική διδασκαλία — όπως την αναπτύσσουν ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης και άλλοι — ότι η μνήμη του θανάτου αποδεσμεύει από τα πρόσκαιρα, διότι ο έχων ενεργούσαν εν εαυτῷ την μνήμην του θανάτου αποξενοῦται των παρόντων. Διότι εγεύθη την οριακήν στιγμήν μεταξύ ζωής και θανάτου ως πιστός χριστιανός και δεν ηδυνήθη πλέον να ζήσει επιφανειακῶς. Η όσμή του νοσοκομείου εγένετο δι’ αυτόν υπόμνησις Παραδείσου. Και ο φόβος του θανάτου μετεστράφη εις πόθον ζωής αιωνίου. Ίσως δι’ αυτό η παρουσία του απέπνεε πάντοτε μίαν ησύχιον εσχατολογικήν ελπίδα…
Άγιοι Αρχιερείς, αγαπητοί αδελφοί εν Χριστώ,
Σήμερον, ως εκπρόσωπος της Αυτού Θειοτάτης Παναγιότητος, του Οικουμενικού ημών Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, και προεξάρχων της ιεράς ταύτης συνάξεως, μεταφέρω την πατρικήν ευχήν και την προσευχητικήν μνήμην του Πρώτου της Ορθοδοξίας. Η Εκκλησία, όταν τιμά τους λειτουργούς της, δεν τους εγκωμιάζει κοσμικῶς· τους εντάσσει εις την εσχατολογικήν της προοπτικήν. Προσεύχεται όπως ο Κύριος, «ο μισθαποδότης των αγαθών», αναπαύση την ψυχήν του δούλου Του Παντελεήμονος ιερομονάχου «εν χώρα ζώντων, εν σκηναῖς δικαίων».
Και η μνήμη των Αγίων και η μνήμη του αοιδίμου Ηγουμένου δεν είναι απλή ανάμνησις. Είναι πρόσκλησις. Πρόσκλησις προς ημάς, όσοι παραμένομεν ακόμη εν τω σταδίω του αγώνος. Πρόσκλησις να ζήσωμεν με επιλογήν Θεού, με ευγένειαν καρδίας, με διάκρισιν, με υπομονήν και ταπείνωσιν.
Και τώρα, εν τῇ ιερά ταύτη συνάξει, όπου η μνήμη συναντά την ελπίδα και η γῆ ακουμπά τον ουρανόν, ας υψώσωμεν την φωνήν μας:
Κύριε Ιησοῦ Χριστέ, ο ποιμήν ο καλός, ο γινώσκων τους ιδίους και γινωσκόμενος υπ’ αυτών, δέξαι τον δούλον Σου, Παντελεήμονα ιερομόναχον, ο οποίος εν ταπεινώσει Σε διηκόνησε και εν διακρίσει εποίμανε τα πρόβατά Σου, τα πρόβατα τα οποία ενεπιστεύθη εις αυτόν ο κοινός πνευματικός ημών πατήρ Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας Παντελεήμων, κατά την ημέραν της επιθέσεως των τιμίων χειρών του εις την κεφαλήν αυτού. Ό,τι ανθρώπινον ήταν εν αυτώ, συγχώρησον· ό,τι εκ της χάριτός Σου ήταν, ανταπόδοσον εν τη Βασιλείᾳ Σου. Εάν εν τω βίω του έσπειρε ειρήνην, χάρισον αυτώ την αιώνιον ειρήνην. Εάν ανέπαυσε καρδίας, ανάπαυσον και την ψυχήν αυτού εν κόλποις Αβραάμ. Εάν εδίδαξε διάκρισιν, φώτισον αυτόν εν τω ανεσπέρῳ φωτί Σου. Και ημάς, Κύριε, οι οποίοι παραμένομεν ακόμη εν τω σταδίω του αγώνος, δίδαξον να βαδίζωμεν οδόν βασιλικήν· να μη εκκλίνωμεν εις την ακρότητα ούτε να παρεκκλίνωμεν εις την ραθυμίαν. Χάρισον ημῖν την διάκρισιν ως φως του νου και την ευγένειαν ως άρωμα καρδίας. Δίδαξον ημῖν ότι η αληθινή δύναμις της Εκκλησίας είναι η αγιότης και η αληθινή αρχοντιά είναι η ταπείνωσις. Καθώς εισερχόμεθα εις τον καιρόν της Αγίας Τεσσαρακοστής, μη επιτρέψης να περιορίσωμεν τον αγώνα εις τύπους· αλλά ανάστησον εντός ημών την λαχτάραν της μετανοίας. Όπως εκείνος, ο π. Παντελεήμων, επεθύμησε Σέ καθ’ όλον τον βίον του, έτσι και ημείς να ποθώμεν Σέ υπέρ πάντα. Και όταν έλθη η ημέρα της εξόδου ημών, αξίωσον και ημάς να ακούσωμεν τον λόγον τον ηδύ:
«Εὐ, δούλε αγαθὲ και πιστέ· είσελθε εις την χαράν του Κυρίου σου», και δια πρεσβειών της Υπεραγίας Θεοτόκου, της Εφόρου και Προστάτιδος της Ιερᾶς ταύτης Μονῆς, και πάντων των απ’ αιώνος Σοί, τω Θεῷ και επουρανίῳ ημών Πατρί ευαρεστησάντων Αγίων, ανάπαυσον, Κύριε, την ψυχήν του δούλου Σου Παντελεήμονος ιερομονάχου, ημάς δε καταξίωσαι αμέμπτως τον βίον τοῦτο διελθεῖν. Αμήν. Αιώνια αυτού η μνήμη!
Αλλά η σημερινή ημέρα, διττήν έχει την σημασίαν και το νόημα, είναι ημέρα μνήμης αλλά και ημέρα συνεχείας. Ο Θεός και Πατήρ ημών ο επουράνιος, ο Δομήτωρ της Εκκλησίας Κύριος, ο οδηγών την ιστορίαν διά της προνοίας Του, δίδει νέον Ηγούμενον, νέον πατέρα εις την αδελφότητα: τον Θεοφιλέστατον Επίσκοπον Δομενίκου κ. Αθηναγόραν, ο οποίος ανέλαβεν ήδη την σκυτάλην της διακονίας του. Η μνήμη του π. Παντελεήμονος σήμερον δεν κλείει ένα κεφάλαιον, αλλά ανοίγει ένα νέον, όπου η παράδοσις μεταγγίζεται ως ζώσα χάρις και ευθύνη. Ο νέος Ηγούμενος, εκ των παλαιών και δεδοκιμασμένων αδελφών της Μονής, γνωρίζει εκ των έσω τον παλμόν και την πνευματικήν φυσιογνωμίαν της αδελφότητος. Το ήθος του, η ευγένειά του προς πάντας, ο σεβασμός και η αγάπη του προς όλους, αποτελούν εγγύησιν ότι θα συνεχίσει το έργον του π. Παντελεήμονος.
Εκπροσωπώντας κατά την επίσημον ταύτην στιγμήν τον Οικουμενικόν Πατριάρχην, μεταφέρω προς τον νέον Ηγούμενον τας πατρικάς ευχάς και την στοργικήν ευλογίαν του Πρώτου της Ορθοδοξίας. Θεοφιλέστατε, ο Παναγιώτατος εύχεται όπως η χάρις του Παναγίου Πνεύματος επισκιάζη την ηγουμενικήν σου διακονίαν και αναδείξη σε αληθινόν πατέρα της αδελφότητος, άγρυπνον φρουρόν της παραδόσεως και έμπνουν συνεχιστήν του προκατόχου σου.
Και κατακλείων τον λόγον, στρέφομαι προς τον σεπτὸν Ποιμενάρχην της θεοσώστου ταύτης Επαρχίας, Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμονα και μεταφέρω προς αυτόν τον αδελφικόν χαιρετισμόν του Οικουμενικού Πατριάρχου. Κύριος ο Θεός διαφυλάττοι αυτόν εν υγιείᾳ και μακροημερεύσει, ίνα επί μακρόν διατελή προσφέρον πρὸς τον λαόν του Θεού, αναδεικνύη εστίας προσευχής και στηρίζη τας μοναστικὰς αδελφότητας εν τη διακρινούση αυτόν αγάπη και διάκρισι, καθ’ ότι ούτος, πρώτος, μοναχός υπάρχει.
