Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ*
Το ημερολόγιο έγραφε 29 Δεκεμβρίου του 1861, όταν απεβίωσε σε ηλικία 99 ετών ο Επίσκοπος Ταλαντίου Νεόφυτος, μία από τις σημαντικότερες μορφές που ανέδειξε η Ορθόδοξη Εκκλησία, ο οποίος συνέδεσε άρρηκτα την παρουσία του με τα εκκλησιαστικά πράγματα τόσο κατά την προεπαναστατική περίοδο όσο και μετά τη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Λίγες προσωπικότητες όπως ο Νεόφυτος είχαν την τύχη να βιώσουν από κοντά τα όσα εξόχως σημαντικά διαδραματίστηκαν εντός και εκτός του ελληνικού χώρου και σε μια περίοδο πυκνή σε ιστορικά γεγονότα. Συνεισέφερε σε μεγάλο βαθμό στην ανασυγκρότηση της Ορθόδοξης Εκκλησίας είτε από τη θέση του Μητροπολίτη Αθηνών (από το 1833 έως το 1861) είτε από τον θώκο του πρώτου προκαθήμενου της Εκκλησίας της Ελλάδος, όταν έγινε η μονομερής ανακήρυξή της ως Αυτοκέφαλης Εκκλησίας.
Γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1762 στην Αθήνα και το βαπτιστικό του όνομα ήταν Νικόλαος. Γονείς του ήταν ο Δημήτριος και η Μαρία Μεταξά -ονομαστή την εποχή εκείνη οικογένεια στο περιβάλλον των Ελλήνων ορθοδόξων. Ακολούθησε λαμπρές σπουδές στη γενέτειρά του κοντά στον σπουδαίο ελληνιστή Ιωάννη Βενιζέλο και στον καταγόμενο από την Ηπειρο μαθηματικό Ιωάννη Βόδα. Μετά το τέλος των σπουδών του δίδαξε σε παιδιά από εύπορες οικογένειες στην Αθήνα, ενώ στις 7 Αυγούστου του 1792 χειροτονήθηκε διάκονος και μετονομάστηκε από Νικόλαος σε Νεόφυτος. Μετά από ένα μικρό διάστημα παραμονής στην Κωνσταντινούπολη επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Λιβαδειά. Εκεί γνωρίστηκε με τον Επίσκοπο Ταλαντίου Γαβριήλ, ο οποίος εκτιμώντας τα χαρίσματα και τις αρετές του τον προσέλαβε ως αρχιδιάκονο και γραμματέα της Επισκοπής. Μετά τον θάνατο του Γαβριήλ ο Νεόφυτος χειροτονήθηκε στη Λιβαδειά Μητροπολίτης Ταλαντίου. Η πρώτη κρίση την οποία κλήθηκε από τη νέα του θέση να αντιμετωπίσει, είχε να κάνει με την πολιτική του περιβόητου πασά των Ιωαννίνων Αλή Πασά, ο οποίος με αυθαίρετο τρόπο αποφάσισε εν μία νυκτί και αφαίρεσε όλη την περιουσία της επισκοπής Ταλαντίου. Ο Νεόφυτος δεν έμεινε άπραγος. Διενήργησε εράνους και με τα χρήματα που συγκέντρωσε κατάφερε να αποπληρώσει τα χρέη της επισκοπής, ενώ ενεργώντας με διπλωματική ευελιξία κατάφερε να πείσει τον Βελή, γιο του Αλή Πασά, να προσφέρει χρήματα για την ίδρυση ελληνικού σχολείου στην έδρα της Επισκοπής του, στην Αταλάντη.
ΑΤΑΛΑΝΤΗ
Με το που ξέσπασε η Επανάσταση του 1821 ο Νεόφυτος ήταν από τους πρώτους που έσπευσαν να εκφράσουν παντοιοτρόπως την υποστήριξή τους στους μαχόμενους αγωνιστές. Στις 27 Μαρτίου 1821, στο Μοναστήρι του Οσίου Λουκά Λιβαδειάς και υπό τον Αθανάσιο Διάκο, οι δύο Επίσκοποι Ταλαντίου Νεόφυτος και Σαλώνων Ησαΐας, ευλόγησαν την κήρυξη της επανάστασης και στη Ρούμελη. Μετά από λίγες ημέρες ο Νεόφυτος ηγήθηκε της εξέγερσης στην Αταλάντη, η οποία ελευθερώθηκε στις 31 Μαρτίου 1821, ενώ προσπάθησε ανεπιτυχώς να βοηθήσει συγκροτώντας ομάδα καλά εξοπλισμένων πολεμιστών για την απελευθέρωση του αποκλεισμένου στην Αλαμάνα Αθανάσιου Διάκου. Το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου ανέλαβε καθήκοντα προέδρου του δικαστικού τμήματος του Αρείου Πάγου υποκαθιστώντας και τον πρόεδρο του πολιτικού τμήματος του Θεόδωρο Νέγρη. Αξιοσημείωτο είναι ακόμη ότι τον Απρίλιο του 1823 έλαβε μέρος στη Β’ Εθνοσυνέλευση και διορίστηκε μέλος της εννεαμελούς επιτροπής, η οποία είχε ως αρμοδιότητά της τη σύνταξη του ποινικού κώδικα. Ο Νεόφυτος διέθεσε όλες του τις δυνάμεις για την υπόθεση της Επανάστασης ευρισκόμενος συνεχώς στο επίκεντρο των εξελίξεων. Συμμετείχε ενεργά σε όλες τις εθνοσυνελεύσεις που διεξήχθησαν στη Στερεά Ελλάδα και στην Πελοπόννησο και παράλληλα είχε ενεργή συμμετοχή σε πολλές μάχες. Και ενώ γύρω του εμαίνετο ο αγώνας των Ελλήνων για την ελευθερία, ο Νεόφυτος φρόντιζε να ασκεί με συνέπεια και τα ιερατικά του καθήκοντα. Το 1823 ο Νεόφυτος ανέλαβε ταυτόχρονα με την επισκοπή Ταλαντίου και εκείνη των Θερμοπυλών, ενώ τον Μάιο του ίδιου χρόνου τοποθετήθηκε τοποτηρητής της Επαρχίας Αθηνών.
Η απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό διαμόρφωσε μια νέα πραγματικότητα. Το κλίμα του διχασμού παρέμεινε οξυμμένο και ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας προσπαθούσε με πολλές δυσκολίες για τη συγκρότηση στοιχειωδών δομών κράτους. Ένθερμος αρωγός στο έργο του υπήρξε από τις πρώτες στιγμές ο Νεόφυτος, ο οποίος στάθηκε στο πλευρό του και συνεργάστηκε μαζί του προκειμένου να εξευρεθούν λύσεις στα προβλήματα του νεοπαγούς κράτους. Στις 23 Ιανουαρίου 1828 ο Καποδίστριας συγκρότησε πενταμελή εκκλησιαστική επιτροπή -στην οποία συμμετείχε και ο Νεόφυτος- που είχε ως αντικείμενό της τη ρύθμιση θεμάτων σχετικά με τη διοίκηση της Εκκλησίας όπως και την εξέταση της γενικότερης εκκλησιαστικής κατάστασης. Και σε αυτό το έργο η προσφορά του Νεόφυτου ήταν πολύτιμη.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
