Ο Πατριάρχης Σερβίας κ. Πορφύριος τέλεσε στις 27 Αυγούστου 2026, στον Ιερό Ναό Αγίου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Μάρκου, μνημόσυνο για τον μακαριστό Πατριάρχη Σερβίας Γερμανό, με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα πέντε ετών από την μακαρία κοίμησή του.
Κατά την περίσταση, ο Προκαθήμενος της Σερβικής Ορθοδόξου Εκκλησίας ανέφερε στην ομιλία του:
«Συγκεντρωθήκαμε μπροστά στον τάφο ενός μεγάλου ανθρώπου. Συγκεντρωθήκαμε για να προσευχηθούμε στον Θεό για την ανάπαυση της ψυχής του μακαριστού Πατριάρχη Γερμανού και, για τριακοστή πέμπτη φορά από την κοίμησή του, η Εκκλησία του, και στην πραγματικότητα η Εκκλησία του Χριστού, προσεύχεται για την ανάπαυση της ψυχής του, ώστε ο Κύριος να του συγχωρήσει κάθε αμάρτημα, εκούσιο και ακούσιο, και να του χαρίσει την αιώνια ζωή.
Δεν υπάρχει άνθρωπος που να κλήθηκε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη και να μην είναι εικόνα του Θεού. Δεν υπάρχει άνθρωπος που ήρθε σε αυτόν τον κόσμο χωρίς να έχει τον δικό του σταυρό. Υπάρχουν, όμως, πολλοί που αποσυνδέουν και διαχωρίζουν τον σταυρό τους από τον μοναδικό σωτήριο Σταυρό, τον Σταυρό του Χριστού.
Υπάρχουν, όμως, δόξα τω Θεώ, και εκείνοι που σηκώνουν τον σταυρό τους και ακολουθούν τον Χριστό. Έτσι, ο δικός τους σταυρός γίνεται ένα μέρος του Τιμίου Σταυρού του Χριστού, αλλά ταυτόχρονα και συμμετοχή στη Σταύρωση του Χριστού και, ακόμη σημαντικότερο, στη νίκη Του κατά του σατανά, του θανάτου και της αμαρτίας.
Ένας από εκείνους, είμαστε βέβαιοι και το γνωρίζουμε με την πίστη μας, που έκανε τον δικό του σταυρό Σταυρό του Χριστού και τον Σταυρό του Χριστού δικό του σταυρό, ήταν ακριβώς ο μεγάλος Πατριάρχης μεταξύ των Πατριαρχών της Τοπικής μας Εκκλησίας, ο μακαριστός Πατριάρχης Γερμανός.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζει κανείς σε βάθος την ιστορία για να γνωρίζει ότι σχεδόν κανένας, όχι μόνο από τους Προκαθημένους της Εκκλησίας μας αλλά ούτε και από τους Επισκόπους και, ιδιαιτέρως, από τους Προκαθημένους, δεν κλήθηκε να σηκώσει έναν πραγματικά βαρύ σταυρό της Εκκλησίας στην εποχή του.
Ο Πατριάρχης Γερμανός έζησε σε μια εποχή που, λίγο είναι να πούμε ότι ήταν ταραγμένη και δύσκολη. Ήταν εποχές σκοταδιού, εποχές μιας ανεξέλεγκτης και αχαλίνωτης δαιμονικής εχθρότητας εναντίον της Εκκλησίας, ενός μίσους που δεν γνώριζε κανέναν περιορισμό, κανένα χαλινάρι.
Ό,τι μπορούσε να επινοήσει ο δαιμονικός νους, αυτό το μίσος, που εκδηλωνόταν μέσα από ανθρώπινα πρόσωπα, το έπραττε, και υπήρχε η εντύπωση ότι είχε εξαλείψει από προσώπου γης την Εκκλησία του Χριστού.
Ο Πατριάρχης Γερμανός, ως Προκαθήμενος της Εκκλησίας, δεν ήταν μόνος, διότι δεν στηριζόταν στον εαυτό του. Δεν πίστευε ότι ήταν αρκετά έξυπνος, σοφός ή ικανός ώστε να νικήσει αυτή τη δαιμονική δύναμη με τον εαυτό του και τις δικές του δυνάμεις, με ό,τι ο ίδιος διέθετε. Ήταν, πάνω απ’ όλα, άνθρωπος ταπεινός και ταπεινόφρων.
Όσο περνά ο χρόνος, αυτό γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο, και συχνά έτσι συμβαίνει στην περίπτωση πολλών ανθρώπων. Όλη την ελπίδα του την έθετε στον Κύριο και γνώριζε ότι όσο πιο αδύναμος ήταν ο ίδιος, όσο πιο ανήμπορος φαινόταν και όσο πιο αδύναμη και ανήμπορη φαινόταν η Εκκλησία, τόσο μεγαλύτερη ήταν η δύναμή Της, διότι με αυτόν τον τρόπο η χάρη του Θεού αποκτούσε χώρο για να επιτελέσει το έργο του Θεού.
Και όπως ο φοίνικας αναγεννάται από τις στάχτες του, όπως ο σπόρος που σπέρνεται στη γη, και μόνο όταν πεθάνει αρχίζει σταδιακά να ανανεώνεται και να δίνει νέα ζωή και νέο καρπό, να προσφέρει δύναμη και ορμή, έτσι ακριβώς συνέβη και με την Εκκλησία, της οποίας Προκαθήμενος υπήρξε, στην εποχή του, ο Πατριάρχης Γερμανός.
Με σοφία, ταπείνωση, φιλανθρωπία και αδελφική αγάπη οδηγούσε την Εκκλησία, σε σημείο που αυτό δεν γινόταν πάντοτε αντιληπτό και πολλοί δεν το αναγνώριζαν. Την ίδια στιγμή, όμως, ήταν εκτεθειμένος όχι μόνο σε κριτικές, αλλά και στις σκληρότερες καταδίκες, κυρίως, όπως είναι αυτονόητο, από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά δυστυχώς συχνά και από το εσωτερικό, από εκείνους για τους οποίους έχυνε δάκρυα στις προσευχές του και για χάρη των οποίων ήταν έτοιμος να υπομείνει και να υποφέρει, σε ορισμένες στιγμές ακόμη και σωματική κακοποίηση.
Υπέμενε τις κριτικές και τις καταδίκες, διότι έστρεφε το βλέμμα του αποκλειστικά και μόνο προς το πρόσωπο του Θεού και γνώριζε ότι το πλοίο της Εκκλησίας, το πηδάλιο του οποίου είχε παραλάβει, έπρεπε να το καταστήσει πλοίο του Χριστού και να το οδηγήσει στο ήρεμο και ασφαλές λιμάνι της σωτηρίας, να το οδηγήσει προς την αιωνιότητα.
Γι’ αυτό και κατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια για την αναστήλωση των ιερών ναών και την ανάπτυξη της εκκλησιαστικής παιδείας. Ανακαίνιζε και ενίσχυε τις θεολογικές σχολές και ήταν έτοιμος να υπομένει τα πλήγματα και τις κριτικές ακόμη και από εκείνους που εργάζονταν σε αυτές, αφήνοντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χώρο και βοηθώντας, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, ώστε να αναπτύσσονται θεολογικά.
Γνώριζε, λοιπόν, ότι η παιδεία που βρίσκεται υπό την ευθύνη και την προστασία της Εκκλησίας πρέπει να είναι εκκλησιαστική, πρέπει να είναι ορθόδοξη· πρέπει να είναι ταυτόχρονα προσευχή, ζωή και λόγος.
Γνώριζε ότι χωρίς προσευχή, χωρίς άσκηση, χωρίς μετάνοια, χωρίς την επιθυμία να μεταμορφωνόμαστε και να γινόμαστε καλύτεροι, να προοδεύουμε στην αρετή, όσο κι αν έχουμε διαβάσει βιβλία, όσες γλώσσες κι αν μιλάμε, όσο κι αν γνωρίζουμε κάθε λέξη που έγραψε κάθε Άγιος Πατέρας και κάθε σύγχρονος θεολόγος, δεν υπάρχει θεολογία.
Γνώριζε ότι όταν προσεύχεσαι, είσαι αληθινά θεολόγος, και ότι είσαι αληθινά θεολόγος όταν προσεύχεσαι.
Στη βάση, όμως, στα θεμέλια όλων αυτών, και αυτό το γνώριζε πρωτίστως από το ίδιο του το σώμα και τη ζωή του, πρέπει να βρίσκεται η ταπείνωση και η προθυμία για υπομονή και καρτερία, διότι άκουγε τον λόγο του Θεού, τον λόγο του Χριστού.
Αυτό είχε σημασία για εκείνον. Άκουγε τον λόγο του Θεού Πατρός, ο οποίος λέγει: “Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα· αὐτοῦ ἀκούετε”. Γνώριζε, λοιπόν, ότι πρέπει να πράττουμε το θέλημα του Χριστού, διότι το θέλημα του Χριστού είναι το θέλημα του Θεού Πατρός και το θέλημα του Αγίου Πνεύματος, το θέλημα του Ενός και Τριαδικού Θεού.
Ήταν, λοιπόν, έτοιμος να σηκώσει αληθινά τον Σταυρό του Χριστού. Ήταν έτοιμος να αντλεί παρηγοριά και δύναμη από το Άγιο Ποτήριο, από τον Κύριο Ιησού Χριστό, και όχι από τους ανθρώπους.
Υπάρχουν ακόμη εν ζωή Επίσκοποι από την εποχή του. Γνώριζε ότι όλοι πρέπει να είναι αδελφοί και να καλλιεργούν μεταξύ τους την εμπιστοσύνη και την αγάπη, να σέβονται την τάξη της Εκκλησίας και ότι μόνο με το να επιτελούν με ευπρέπεια το έργο της αγάπης μπορούν να διαφυλάξουν την ενότητα της Εκκλησίας, όποιες κι αν είναι οι επιθέσεις που θα δεχθούν.
Και οι επιθέσεις ήταν σφοδρές, μακάρι να μην επαναληφθούν.
Γνώριζε ότι ούτε οι πύλες του Άδη μπορούν να αντισταθούν στην Εκκλησία και γι’ αυτό φρόντιζε ιδιαίτερα για την εκκλησιαστική παιδεία.
Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο είναι ακριβώς το γεγονός ότι ήταν άνθρωπος άσβεστης ελπίδας και πίστης. Αυτό το βλέπουμε και σήμερα, όταν ερχόμαστε μπροστά στον Ναό του Αγίου Σάββα.
Για δεκαετίες, τα τείχη του Ναού του Αγίου Σάββα, σκεπασμένα από δέντρα και χόρτα, μαρτυρούσαν, από τη μία πλευρά, την πνευματική ερήμωση του τόπου στον οποίο ζούσαμε, την ερήμωση του πνευματικού αγρού του σερβικού λαού. Από την άλλη, όμως, μαρτυρούσαν τη λαχτάρα και την ανάγκη να συνεχιστεί η οικοδόμηση του Ναού, ως σημείο συγκέντρωσης ολόκληρου του Ορθοδόξου σερβικού λαού, ως ανταπόδοση της αγάπης, του έργου και της προσευχής προς τον Άγιο Σάββα, τον πρωτοπόρο και θεμελιωτή της σερβικής ορθόδοξης παράδοσης του Αγίου Σάββα.
Γι’ αυτό και όχι μία μόνο φορά, αλλά σε εποχές κατά τις οποίες δεν τολμούσε κανείς ούτε να αναφέρει ότι ήταν χριστιανός ή ότι ήταν ιερέας, όταν καθετί που αφορούσε τον Χριστό και την Εκκλησία έπρεπε να κρύβεται και να γίνεται μυστικά, ο μεγάλος Πατριάρχης Γερμανός απευθυνόταν στους τότε άθεους, εχθρούς του Θεού και πολέμιους της πίστης, οι οποίοι κρατούσαν στα χέρια τους και το μαχαίρι και το ψωμί. Απευθυνόταν στις αρχές, ζητώντας να συνεχιστεί η ανέγερση του Ναού.
Και μολονότι αυτό εκ πρώτης όψεως φαινόταν παράδοξο, καθώς μετά βίας υπήρχε ακόμη και μια μπουκιά ψωμί, ακριβώς επειδή είχε ελπίδα και πίστη, ακριβώς επειδή γνώριζε ότι ο Θεός επιτελεί θαύματα εκεί όπου υπάρχει πίστη και ελπίδα, απευθύνθηκε όχι μία φορά, αλλά ογδόντα οκτώ φορές.
Και ισάριθμες φορές έλαβε αρνητική απάντηση.
Ύστερα, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, το 1984, ο Θεός εισάκουσε τελικά τις προσευχές και τον αγώνα του Πατριάρχη Γερμανού και δόθηκε η άδεια για την ανακατασκευή του Ναού. Το 1985 τελέστηκε ο αγιασμός και τέθηκε στα θεμέλια του Ναού η πράξη που σηματοδοτούσε τη συνέχιση της οικοδόμησής του.
Έτσι, κι εμείς σήμερα, στεκόμενοι στον Ναό του Αγίου Σάββα και εδώ, στον Ναό του Αγίου Μάρκου, οφείλουμε, μετά τον Θεό, πρώτα απ’ όλα ευγνωμοσύνη και στον Πατριάρχη Γερμανό, διότι έχουμε αυτή την ομορφιά και αυτό το ιερό κειμήλιο, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά έκφραση και φανέρωση της αγάπης μας προς τον Χριστό και προς την Εκκλησία Του.
Γι’ αυτό οφείλουμε ευγνωμοσύνη στον Πατριάρχη Γερμανό, αλλά και προσευχές για εκείνον, για την ανάπαυση της ψυχής του.
Είθε ο Θεός να συγχωρήσει την ψυχή του και να του χαρίσει τη Βασιλεία των Ουρανών.
Αιωνία η μνήμη!»
