Του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου
Η κοίμηση ενός ανθρώπου μας καλεί πάντοτε να δούμε τη ζωή του διαφορετικά. Να ξεχωρίσουμε τα ουσιώδη από τα περιστασιακά, το πρόσωπο από τη δημόσια εικόνα, εκείνο που πραγματικά ήταν από εκείνο που οι περιστάσεις κάποτε ανέδειξαν περισσότερο.
Στην περίπτωση του μακαριστού προκατόχου μου, Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κυρού Ανθίμου (+13.3.2025) – ο οποίος, κατά την σημερινή ημέρα, εόρταζε τον προστάτη του Άγιο Άνθιμο επίσκοπο Νικομηδείας – η προσωπική εμπειρία της συνύπαρξής μας μου επιτρέπει να κρατώ ιδιαίτερα ένα χαρακτηριστικό του: την ευγένεια.
Η ευγένεια, βέβαια, στην εκκλησιαστική παράδοση δεν είναι ζήτημα καλών τρόπων. Είναι πρωτίστως καρπός πνευματικής καλλιέργειας. Είναι ο σεβασμός προς το πρόσωπο του άλλου, ακόμη και όταν εκείνος διαφωνεί, ελέγχει ή αδικεί. Είναι, τελικά, μία έκφραση της αγάπης.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, στον περίφημο ΙΔ΄ Λόγο του, Περί φιλοπτωχίας, απαριθμώντας τις αρετές που φανερώνουν το χριστιανικό ήθος, γράφει χαρακτηριστικά: «Καλόν η μακροθυμία»· και ως υπέρτατο παράδειγμα δείχνει τον Χριστό, ο οποίος όχι μόνο δεν ανταπέδωσε τη βία των διωκτών Του, αλλά θεράπευσε και το αυτί εκείνου που είχε πληγωθεί. Και αμέσως προσθέτει: «Καλόν η πραότης», δείχνοντας πάλι τον Χριστό, ο οποίος δεν φιλονικούσε, δεν κραύγαζε και δεν αντιστεκόταν σ’ εκείνους που Τον οδηγούσαν στο Πάθος. Ανάμεσα στα δύο παραδείγματα ο Θεολόγος θυμάται και τον πρωτομάρτυρα Στέφανο, που προσευχόταν γι’ αυτούς που τον λιθοβολούσαν.
*(Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΙΔ΄, Περί φιλοπτωχίας, §1, PG 35, 860–861).*
Ίσως αυτή η πατερική κατανόηση της ευγένειας μπορεί να φωτίσει μία λιγότερο γνωστή πλευρά του μακαριστού Μητροπολίτου Ανθίμου.
Ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος υπήρξε ένας Επίσκοπος με ισχυρή προσωπικότητα και δημόσιο λόγο. Η μακρά διακονία του στη Θεσσαλονίκη συνοδεύθηκε από αγάπη του λαού, αλλά και από αντιθέσεις. Κάποιες τοποθετήσεις του προκάλεσαν συζητήσεις, άλλοτε κριτική, κάποτε και έντονη αντίδραση. Ο ίδιος όμως θεωρούσε χρέος του να υπηρετεί με πιστότητα εκείνο που η αρχιερατική συνείδησή του του υπαγόρευε ως αλήθεια του Ευαγγελίου και ευθύνη απέναντι στο ποίμνιό του και στην Πατρίδα.
Πίσω όμως από τον δυναμικό δημόσιο λόγο υπήρχε ένας άνθρωπος που δεν ήξερε να μνησικακεί.
Αυτό είχα την ευλογία να το γνωρίσω περισσότερο κατά το διάστημα της συνύπαρξής μας στην Ιερά Μητρόπολη, μετά την παραίτησή του. Η καθημερινότητα φανερώνει συχνά όσα η δημόσια παρουσία κρύβει. Και στην καθημερινότητά του ο μακαριστός Άνθιμος ήταν άνθρωπος ευγενής. Ευγενής στον λόγο, στη συμπεριφορά, στην ευχαριστία του για όσα του προσφέρονταν, στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τους συνεργάτες και τους ανθρώπους που τον διακονούσαν. Ακόμη και η σωματική δοκιμασία των τελευταίων χρόνων δεν αφαίρεσε αυτή τη λεπτότητα του τρόπου του.
Περισσότερο όμως με συγκινούσε η στάση του απέναντι σε όσους τον είχαν κρίνει αυστηρά. Μπορεί να διαφωνούσε· μπορεί να πονούσε· δεν έτρεφε όμως κακία. Και αυτό δεν είναι μικρό. Γιατί η ανεξικακία είναι μία από τις δυσκολότερες μορφές ελευθερίας. Είναι η άρνηση του χριστιανού να επιτρέψει στη συμπεριφορά του άλλου να καθορίσει τη δική του καρδιά.
Έτσι κατανοώ και τη διακονία του στη Θεσσαλονίκη: ως μία διακονία με πάθος, πιστότητα και πολλή αγάπη. Αγάπησε αυτή την πόλη και την τοπική Εκκλησία. Αγάπησε τους κληρικούς και τον λαό της. Διακόνησε, κήρυξε, λειτούργησε, παρενέβη, αγωνίστηκε. Και όταν ήλθε η ώρα να παραδώσει τη σκυτάλη, παρέμεινε μέσα στην Εκκλησία που τόσο αγάπησε, χωρίς να παύσει να ενδιαφέρεται και να προσεύχεται γι’ αυτήν.
Και η Θεσσαλονίκη του το ανταπέδωσε. Στο τέλος της επίγειας πορείας του απήλαυσε την αγάπη και τον σεβασμό του πληρώματος της τοπικής μας Εκκλησίας.
Ίσως, λοιπόν, ανάμεσα στα πολλά που θα μπορούσαν να γραφούν για τον μακαριστό Άνθιμο, αξίζει να μείνει και αυτή η προσωπική μαρτυρία: ότι πίσω από τη δυναμική προσωπικότητα υπήρχε ένας ευγενής άνθρωπος· και πίσω από τις αντιθέσεις που κάποτε προκάλεσε ο λόγος του, μία καρδιά που δεν ήθελε να κρατήσει κακία.
Γιατί, τελικά, η αληθινή ευγένεια είναι ένας αθόρυβος τρόπος να αγαπά κανείς κατά Χριστόν.
Ας είναι αιωνία η μνήμη του μακαριστού Ποιμενάρχου μας κυρού Ανθίμου και ας έχουμε όλοι μας την ευχή του.
