Στην Εγκύκλιό του για την εορτή των Θεοφανίων, ο Μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας κ. Ευσέβιος αναδεικνύει το θεολογικό και υπαρξιακό νόημα της Βάπτισης του Χριστού, συνδέοντάς το με τη σύγχρονη πνευματική και κοινωνική πραγματικότητα.
Αφετηρία του λόγου του αποτελεί η προφητεία του Ησαΐα «Ἐφράνθητι ἔρημος ἡ διψῶσα», η οποία ερμηνεύεται ως προεικόνιση της Βάπτισης του Κυρίου στον Ιορδάνη, αλλά και ως συμβολική εικόνα της ανθρώπινης ψυχής που έχει απομακρυνθεί από τη χάρη του Θεού. Όπως επισημαίνει, η «ἔρημος» δεν είναι μόνο ο τόπος, αλλά «ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδιὰ τοῦ κάθε ἀνθρώπου», όταν ζει μακριά από τον Θεό, βιώνοντας πνευματική ξηρασία.
Ο Μητροπολίτης συνδέει άμεσα αυτή την εσωτερική αποξήρανση με τα φαινόμενα που κυριαρχούν στον σύγχρονο κόσμο. Οι «ἀδικίες, ἡ πείνα, οἱ πόλεμοι, τὰ μῖση, ἡ βία» παρουσιάζονται ως εκδηλώσεις μιας βαθύτερης πνευματικής κρίσης, επισημαίνοντας ότι ο άνθρωπος, «ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῶν παθῶν», αδυνατεί μόνος του να βρει λύτρωση. Την πραγματικότητα αυτή επιβεβαιώνει, κατά τον ίδιο, και ο λόγος του Δαυίδ ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει ούτε «μία ὥρα» χωρίς να αμαρτήσει.
Μέσα σε αυτή την κατάσταση, τονίζεται ότι «ἔρχεται ὁ Θεός» για να αναζωογονήσει την πνευματική έρημο, δίνοντας «ζωή καὶ νέα πνοή» στον άνθρωπο. Το μήνυμα αυτό αποτελεί, σύμφωνα με τον Μητροπολίτη, «τὸ μυστικὸ αὐτῆς τῆς ἑορτῆς». Ο αγιασμός των υδάτων παρουσιάζεται ως κεντρικό γεγονός των Θεοφανείων, καθώς το νερό γίνεται «τὸ λουτρὸ τῆς σωτηρίας», μέσω του οποίου ο άνθρωπος καθαρίζεται από την αμαρτία, «ἐνδύεται τὸν Χριστό» και λαμβάνει τον «Ἀρραβῶνα τῆς Μέλλουσας Βασιλείας».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη μνήμη της προσωπικής βάπτισης κάθε πιστού. Όπως υπογραμμίζεται, τα Θεοφάνεια είναι η ημέρα κατά την οποία ο άνθρωπος καλείται να θυμηθεί τις υποσχέσεις που έδωσε «μπροστὰ στὸν Χριστό», να αποδυθεί την αμαρτία και να Τον ακολουθήσει ως «Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴ τῆς ζωῆς» του. Ο Χριστός παρουσιάζεται επίσης ως «πηγὴ ὕδατος ζῶντος», που ξεδιψά οριστικά την ανθρώπινη δίψα και μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε «πηγὴ ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον».
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στον ευαγγελικό λόγο προς τον Νικόδημο «ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος», υπογραμμίζοντας τη σωτηριολογική σημασία του βαπτίσματος. Ο Μητροπολίτης αναφέρεται και στα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος –σοφία, γνώση, ειρήνη, αγάπη– τα οποία ο πιστός καλείται να καλλιεργήσει με ελεύθερη βούληση, σε συνεργασία με τη χάρη του Θεού.
Η Εγκύκλιος ολοκληρώνεται με αναφορά στη διδασκαλία του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού, σύμφωνα με την οποία ο Χριστός βαπτίστηκε για να αγιάσει την ανθρώπινη φύση, να αποκαλύψει το μυστήριο της Αγίας Τριάδας και να γίνει πρότυπο για όλους. Το μήνυμα καταλήγει σε πρόσκληση προς τους πιστούς να ανανεώσουν τη σχέση τους με τον Χριστό και την Εκκλησία και να καλλιεργήσουν τη χάρη που έλαβαν, ώστε «νὰ γίνουμε φωτοφόροι».
Διαβάστε εδώ την εγκύκλιο:
Ἀγαπητά μου παιδιά,
Στὴν ἀκολουθία τῆς Τελέσεως τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ ἀκοῦμε τὸν προφήτη Ἠσαΐα 800 χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ νὰ λέγει μία συγκλονιστικὴ προφητεία «Ἐφράνθητι ἔρημος ἡ διψῶσα». Λαμβάνοντας ἀφορμή ἀπό τήν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνου, ἀναφέρεται στὸ γεγονὸς τῆς βαπτίσεως τοῦ Κυρίου μας στὸν Ἰορδάνη ποταμό καί συμβολικά ὁμιλεῖ γιά τήν πνευματικὴ σημασία τῆς βαπτίσεως τοῦ Κυρίου μας ἐκείνη τὴν ἡμέρα στὸν Ἰορδάνη, ἀλλὰ καὶ τοῦ βαπτίσματος μέσα στὸν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας. Ἐφράνθητι λοιπόν ἔρημος ἡ διψῶσα.
Ἔρημος εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ ἡ καρδιὰ τοῦ κάθε ἀνθρώπου, γιατί ξεράθηκε ἀφοῦ ἔχασε τὴ ζωοποιὸ χάρη τοῦ Θεοῦ. Ἀπὸ τὴ στιγμή ποὺ ὁ κάθε ἄνθρωπος ζεῖ μακριὰ ἀπὸ τὸν Θεό, ὅσο κι ἂν μέσα στὸν ἐγωισμό του πιστεύει ὅτι εἶναι καλά, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπό κανέναν, παρ᾿ ὅλα ταῦτα βιώνει τὶς συνέπειες αὐτῆς τῆς πνευματικῆς ξηρασίας μέσα στὴν ψυχὴ καὶ στὴν καρδιὰ του. Συνέπειες τὶς ὁποῖες, ἂν ἀνοίξουμε λιγάκι τὰ μάτια μας, θὰ τὶς δοῦμε νὰ ὑπάρχουν ὄχι μόνον μέσα στὴν καρδιὰ μας, ἀλλὰ καὶ μέσα σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο, τὸν ὁποῖον ζοῦμε, τὸν κόσμο ὁ ὁποῖος μᾶς περιβάλλει.
Οἱ ἀδικίες, ἡ πείνα, οἱ πόλεμοι, τὰ μῖση, ἡ Βία, ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα κυριαρκοῦν στὸν κόσμο, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκδηλώσεις αὐτῆς τῆς πνευματικῆς ξηρασίας· καὶ ὁ ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυνατόν μόνος του νὰ βρεῖ λύτρωση, ἀφοῦ εἶναι ἀσθενής, ἀφοῦ ὁ ἴδιος βρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς ἁμαρτίας καὶ τῶν παθῶν. Καὶ βλέπετε ὅτι ἐπαληθεύεται ὁ λόγος τοῦ Δαυΐδ, ὁ ὁποῖος μὲ πολλὴ σοφία, ἀπὸ τὴ δική του ἐμπειρία τῆς ζωῆς, ἔλεγε: «ὁ ἄνθρωπος, ἔστω καὶ μία ὥρα ἂν ζήσει σ᾿ αὐτὸν ἐδῶ τὸν κόσμο, ἀποκλείεται νὰ μείνει ἀναμάρτητος». Κάτι θὰ κάνει, κάτι θὰ ἁμαρτήσει, ἀφοῦ μέσα στὴν καρδιὰ του ἔχει ζωντανὴ αὐτὴν τὴν ἀσθένεια τῶν ἁμαρτωλῶν παθῶν του.
Καὶ ἔρχεται ὁ Θεός. Ἔρχεται νὰ ξαναδώσει ζωή στὴν ἔρημο τῶν ἀνθρώπων· ἔρχεται νὰ δώσει ζωή καὶ νέα πνοή· καὶ ἔρχεται ὄχι μόνον νὰ δώσει ζωή, ἀλλὰ καὶ νέα καρποφορία· καὶ ἔρχεται νὰ βρεῖ τοὺς ἀνθρώπους νὰ Τὸν ἀκολουθήσουν, γιὰ νὰ τοὺς δώσει ζωή· καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ μυστικὸ αὐτῆς τῆς ἑορτῆς.
Ἁγιάζουμε σήμερα τὰ ὕδατα, γιατί ὁ Κύριος χρησιμοποίησε τὸ νερὸ γιὰ τὸ βάπτισμά μας, ὥστε αὐτὸ νὰ ἀποτελέσει τὸ λουτρὸ τῆς σωτηρίας μας, ὥστε νὰ μπορέσουμε νὰ καθαριστοῦμε ἀπὸ τὶς ἁμαρτίες μας καὶ νὰ λάβουμε καὶ πάλι μέσα στὴν ὕπαρξή μας τὰ πνευματικὰ ὅπλα· νὰ ἐνδυθοῦμε τὸν Χριστό· νὰ ἐνδυθοῦμε τὴν υἱοθεσία τῆς Χάριτος· νὰ λάβουμε τὸν Ἀρραβῶνα τῆς Μέλλουσας Βασιλείας· νὰ ἀνοιχθεῖ καὶ δι᾿ ἡμᾶς ἡ θύρα καὶ ἡ πύλη τοῦ παραδείσου· καὶ ἔρχεται ὁ Χριστὸς νὰ μᾶς πεῖ ὅτι σήμερα εὐλογοῦμε ξανά τὰ ὕδατα, γιατί εἶναι ἡ ἡμέρα ποὺ θυμόμαστε ὅλοι τὴν ὥρα τῆς βαπτίσεώς μας, τὴν ὥρα ποὺ δώσαμε ὑποσχέσεις μπροστὰ στὸν Χριστό, ὅτι θὰ ἀποδυθούμε τὴν ἁμαρτία καὶ ὅτι θὰ ἀκολουθήσουμε Αὐτόν, ποὺ Τὸν ὁμολογήσαμε Σωτῆρα καὶ Λυτρωτὴ τῆς ζωῆς μας.
Εὐλογοῦμε σήμερα τὰ ὕδατα, γιὰ νὰ θυμηθοῦμε ὅτι ὁ Ἴδιος ὁ Κύριός μας συστήνει τὸν ἑαυτό Του ὡς πηγὴ ὕδατος ζῶντος στὴ Σαμαρείτιδα, καὶ πῶς τὸ νερό ποὺ Ἐκεῖνος δίδει ξεδιψᾷ μιά γιὰ πάντα τὴ δίψα τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸν μεταποιεῖ σέ πηγὴ ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον.
Εὐλογοῦμε σήμερα τὰ ὕδατα, γιὰ νὰ θυμηθοῦμε ὅτι ὁ Κύριος κατέβη στὰ Ἰορδάνια νάματα, «ἵνα τὴν τῶν ὑδάτων φύσιν ἀγιάσῃ ὁ Ἀναμάρτητος, ὁδοποιήσας ἡμῖν τὴν δι’ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἀναγέννησιν, καὶ πρὸς τὴν πρώτην ἡμᾶς ἀποκαταστήσῃ ἐλευθερίαν».
Εὐλογοῦμε τὰ ὕδατα, γιὰ νὰ θυμηθοῦμε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου μας πρὸς τὸν Νικόδημον: «ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ». (Ἰωάν. γ΄, 5)
Τὸ Ἅγιον Πνεῦμα, ποὺ ἔρχεται κατὰ τὸ ἱερὸ μυστήριο τοῦ βαπτίσματός μας καὶ μπολιαζόμαστε μὲ τὰ χαρίσματά Του, τὰ ὁποῖα στὴ βιβλικὴ παράδοση παρουσιάζονται ὡς σοφία καὶ σύνεσις, γνώσις καὶ εὐσέβεια, φόβος Θεοῦ καὶ χαρά, εἰρήνη καὶ δικαιοσύνη, χρηστότης καὶ ἀγαθωσύνη, πίστις, ἐλπίδα καὶ ἀγάπη· καὶ καλούμαστε μὲ τὴν ἐλεύθερη βούληση νὰ τὰ ἀναδείξουμε, συνεργοῦντες τῷ ἔργῳ τῆς χάριτος.
Εὐλογοῦμε τὰ ὕδατα καὶ λαμβάνομε τὸν Ἁγιασμό, ποὺ κρατιέται χρόνια φρέσκος, καθαρὸς καὶ ἀγιάζει τὰ σπίτια μας, καὶ δίδει πνευματικὴ δύναμη, καὶ ἀγιάζει τὶς ψυχές μας.
Ἀγαπητά μου παιδιά,
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς μᾶς λέγει καὶ διδάσκει ὅτι ὁ Χριστὸς ἐβαπτίσθη, γιὰ νὰ καθαρίσει ὅλη τὴν ἀνθρώπινη φύση, νὰ συντρίψει τὴ δύναμη τῶν δαιμόνων καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τους. Νὰ ἀγιάσει τὸν Βαπτιστή, ἀφοῦ δὲν ἠγίασε ὁ Πρόδρομος τὸν Χριστόν, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς τὸν Πρόδρομον, ὅταν ὁ τελευταῖος ἔβαλε τὸ χέρι του ἐπάνω στὸ κεφάλι τοῦ Χριστοῦ· Νὰ τηρήσει τὸν νόμο· Νὰ ἀποκαλύψει τὸ μυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἀφοῦ τὴν ὥρα ἐκείνη ἔχομε τὴ φανέρωσή Της· Νὰ πλύνει τὴν ἁμαρτία· Νὰ θάψει τὸν παλαιὸ ἄνθρωπο μέσα στὸ νερό. Νὰ γίνει τὸ πρότυπό μας. Νὰ μᾶς ὑποδείξει δηλαδή ὅτι πρέπει καὶ ἐμεῖς νὰ βαπτιζόμαστε, βάπτισμα ὅμως μὲ νερὸ καὶ Πνεῦμα Ἅγιον. Νὰ ἀνανεώσουμε τὴν σχέση μας μὲ τὸν Χριστὸ καὶ τὴν Ἐκκλησία Του· καὶ νὰ καλλιεργήσουμε τὴν χάρη Του, τὴν χάρη ποὺ λάβαμε, καὶ νὰ γίνουμε φωτοφόροι.
Μετά τῆς ἐν Χριστῷ ἐπιφανέντι ἀγάπης
Ὁ Ἐπίσκοπός σας+ Ὁ Σάμου καί Ἰκαρίας ΕΥΣΕΒΙΟΣ
