Του Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου
Διαβάζοντας τα σχετικά με την αγιοκατάταξη του Αρχιμανδρίτου Χρυσοστόμου Παπασαραντοπούλου, Ιεραποστόλου της Αφρικής, του οποίου η αγιοκατάταξη έγινε από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας την 8η Οκτωβρίου 2025, αμέσως ήλθε στο μυαλό μου η παραμονή του στην Έδεσσα για ένα χρονικό διάστημα, και το πώς η πόλη της Έδεσσας Μακεδονίας με τη Χάρη του Θεού έγινε αφετηρία των πρώτων ιεραποστόλων στη σύγχρονη εποχή μας στην Αφρική.
Είχα την εξαιρετική ευλογία να υπηρετήσω στην Ιερά Μητρόπολη Έδεσσας, Πέλλης και Αλμωπίας, με βάση την πόλη της Έδεσσας δεκαοκτώ χρόνια (1969-1987) και έμαθα την σχετική ιστορία. Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής εξελέγη Μητροπολίτης Έδεσσας και Πέλλης ο Επίσκοπος Παντελεήμων Παπαγεωργίου. Μέχρι τότε ήταν τιτουλάριος Επίσκοπος Ταλαντίου, βοηθός της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, με έδρα τον Πειραιά από τις 30 Σεπτεμβρίου 1936, αφού τότε ο Πειραιάς δεν ήταν ανεξάρτητη Μητρόπολη και υπαγόταν στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Έτσι στις 24 Οκτωβρίου 1941 εξελέγη Μητροπολίτης στην Έδεσσα.
Στην τότε Μητρόπολη Έδεσσας και Πέλλης ο Παντελεήμων παρέμεινε δέκα χρόνια από το 1941 έως το 1951, οπότε εξελέγη Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης στις 27 Μαρτίου 1951 και ενθρονίσθηκε την 16 Απριλίου του ιδίου έτους. Ο Μητροπολίτης Έδεσσας και Πέλλης Παντελεήμων έδειξε ασυνήθη ποιμαντική δραστηριότητα, πρωτοφανή για την εποχή εκείνη, κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής και τα μετέπειτα χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου. Εκτός από τις Θείες Λειτουργίες που τελούσε συχνά με το φωνητικό του ταλέντο, την ευλάβεια και το δυναμικό κήρυγμα που έκανε, ασχολήθηκε με την ποιμαντική διακονία και την κατηχητική δράση, ακόμη έδειξε ηρωϊκό πνεύμα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, σώζοντας πολλούς ανθρώπους από τον θάνατο. Τότε στην Έδεσσα δημιουργήθηκαν «η Αδελφότητα», τα Κατηχητικά Σχολεία, οι πρώτες Χριστιανικές ομάδες, και ο θεσμός αυτός από την Έδεσσα επεκτάθηκε στη Θεσσαλονίκη, και από εκεί και σε άλλες πόλεις.
Ο Μητροπολίτης Παντελεήμων ήταν φιλόκαλος Αρχιερεύς και έδειξε ενδιαφέρον για το κήρυγμα, την ποιμαντική διακονία, και την κατήχηση των νέων. Έτσι το 1943 προσέλαβε ως Ιεροκήρυκα τον τότε Διάκονο της Αρχιεπισκοπής Αθηνών Χαρίτωνα Πνευματικάκη, τον οποίο χειροτόνησε στην Έδεσσα Ιερέα, ανέλαβε τη θέση του Ιεροκήρυκα το 1945 και ήταν μέλος της Αδελφότητας Ζωής. Ο π. Χαρίτων αργότερα μετακινήθηκε στην Κατερίνη και τελικά στην Πάτρα. Μαζί του εργάσθηκε ένα διάστημα και ο λαϊκός θεολόγος Αθανάσιος Φραγκόπουλος, ο οποίος από εκεί μετέβη στη Θεσσαλονίκη.
Τότε στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, πριν το 1943, ο Μητροπολίτης Έδεσσας και Πέλλης Παντελεήμων προσκάλεσε και διόρισε τον π. Χρυσόστομο Παπασαραντόπουλο Εφημέριο στην Έδεσσα και παρέμεινε μαζί του στο Μητροπολιτικό Οίκημα. Από παλαιούς Εδεσσαίους και, κυρίως, από τον μακαριστό Νικόλαο Πασσαλιμανιώτη που ήταν νεωκόρος στην Αγία Σκέπη Έδεσσας έμαθα πολλές πληροφορίες για το θέμα αυτό. Μου έλεγε ότι και οι δύο, δηλαδή ο π. Χαρίτων Πνευματικάκης και ο π. Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος, έμεναν στο υπόγειο του Μητροπολιτικού Οικήματος. Ο π. Χαρίτων ήταν δυναμικός και εύγλωττος ιεροκήρυκας, ενώ ο π. Χρυσόστομος δεν είχε το χάρισμα του λόγου, αλλά είχε μεγάλη απλότητα, διακρινόταν από το χάρισμα της αγάπης και το ιδιαίτερο χάρισμα να καταγίνεται με όλα τα μικρά και πρακτικά ζητήματα, αυτό που λέμε ότι «έπιανε το χέρι του».
Το σημαντικό είναι ότι εκεί στην Έδεσσα γνωρίστηκαν και οι δύο μεταξύ τους κι αργότερα, όταν ο π. Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος πήγε στην Αφρική, προσκαλούσε να μεταβεί εκεί ο π. Χαρίτων για να τον βοηθήσει στο έργο του, πράγμα που το πραγματοποίησε και υπήρξε διάδοχός του στο μεγάλο έργο της Ιεραποστολής μετά την κοίμησή του π. Χρυσοστόμου. Το θέμα, όμως, έχει και συνέχεια. Στην Έδεσσα τότε ήταν μαθητής (11-13 ετών) ο Γεώργιος Μαδενλίδης, μετέπειτα π. Ιγνάτιος Μαδενλίδης, ο οποίος συνδέθηκε πνευματικά τόσο με τον π. Χρυσόστομο όσο και με τον π. Χαρίτωνα. Λόγω αυτής της πνευματικής σχέσης ακολούθησε και αυτός την Ιεραποστολή στην Αφρική, κάνοντας υπακοή στην εντολή της αδελφότητάς του «ο Σωτήρ» μετά από παράκληση του π. Χαρίτωνα, γενόμενος διάδοχός τους και αργότερα εξελέγη Μητροπολίτης Πενταπόλεως και άσκησε λαμπρή ιεραποστολική δράση.
Όμως, ακολούθησε και τους τρεις προηγούμενους, η Εδεσσαία Θεανώ Μουσδελεκίδου η οποία γνώριζε και τους τρεις αυτούς. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, ήταν στενή συνεργάτις μου στην Έδεσσα στον τομέα της νεανικής εργασίας, μάλιστα αφιέρωσε την ευρύχωρη οικία της για να φιλοξενούνται μαθήτριες από την ενδοχώρα της Έδεσσας, τις οποίες φρόντιζε από πλευράς τροφής και τις συμβούλευε. Πολλές φορές στην ιεραποστολική οικία της πήγαινε ο άγιος Καλλίνικος, αλλά και εγώ για να συζητούμε με τις μαθήτριες και να τις κατευθύνουμε στη ζωή τους. Μετά από ένα διάστημα, παρακινούμενη από τον π. Ιγνάτιο Μαδενλίδη μιμούμενη δε και τους π. Χαρίτωνα και π. Χρυσόστομο μετέβη και αυτή στην Αφρική και βοήθησε στο Ιεραποστολικό έργο, αφήνοντας εκεί την τελευταία της αναπνοή και φυσικά ενταφιάσθηκε στην Αφρική.
Από αυτό φαίνεται καθαρά ότι η όμορφη πόλη της Μακεδονίας Έδεσσα υπήρξε φυτώριο σύγχρονων Ιεραποστόλων, και αποτελεί λαμπρό παράδειγμα ιεραποστολικής δράσεως. Αν προστεθεί ότι η Έδεσσα ως έδρα της Ιεράς Μητροπόλεως Έδεσσας, Πέλλης και Αλμωπίας, είχε την τιμή να έχει Μητροπολίτη τον άγιο Καλλίνικο, όπου βρίσκονται τα Ιερά Λείψανά του, και πρώτη πόλη που έχει άγιο Μητροπολίτη τα τελευταία χρόνια, τότε εκτιμάται ως πόλη με λαμπρή σύγχρονη ιεραποστολική δράση. Φυσικά να προστεθεί ότι και τώρα έχει λαμπρό Ιεράρχη, τον Μητροπολίτη Ιωήλ, με το μοναδικό και δυσεύρετο χάρισμα που διαθέτει, το χάρισμα της υμνογραφίας, με το οποίο δόξασε εκατοντάδες αγίους και έχει τις πρεσβείες τους. Γι’ αυτό αισθάνομαι ιδιαίτερη καύχηση που αξιώθηκα να υπηρετήσω δέκα οκτώ χρόνια στην Ιερά αυτή Μητρόπολη με έδρα την Έδεσσα, κάτω από την πνευματική καθοδήγηση του αγίου Καλλινίκου, και συναναστρεφόμουν με πνευματικά εγγόνια των ευλογημένων αυτών ιεραποστόλων και να έχω ως πνευματικά παιδιά τους δικούς τους συγγενείς, εξ αίματος και πνεύματος. Δόξα τω Θεώ για όλα.
