Toυ Μητροπολίτη Μάνης κ. Χρυσοστόμου Γ’
Ως είναι γνωστόν, η Ελληνική γλώσσα έχει βάθος ιστορίας, μιας ιστορίας αιώνων και τυγχάνει εξόχως θαυμαστή και έχει μεγάλη αξία. Με τα γράμματα αυτής της γλώσσας διετυπώθη η όλη κλασική σκέψη και φιλοσοφία και δημιουργήθηκε ο αθάνατος ελληνικός πολιτισμός. Σ’ αυτήν τη γλώσσα εγράφησαν ευθύς αμέσως τα Ιερά Ευαγγέλια, οι δε μεγάλοι και θεοφόροι Πατέρες της Εκκλησίας με την ελληνική γλώσσα διετύπωσαν με ακρίβεια τα ιερά δόγματα και μας παρέδωκαν τα καταπληκτικά σοφά τους συγγράμματα.
Ειδικώς τα Ιερά Ευαγγέλια είναι γραμμένα στην απλοποιημένη μορφή της αρχαίας αττικής διαλέκτου, την Ελληνιστική Κοινή. Η δε σημερινή νέα ελληνική γλώσσα αποτελεί εξέλιξη της Κοινής. Είναι, πράγματι, χαρακτηριστικό, ότι εκ των 4.900 περίπου λέξεων, που έχουμε στην Καινή Διαθήκη, οι 2.280 λέγονται και σήμερον κοινώς, οι 2.200 νοούνται καλώς και μόνον 400 παραμένουν κάπως άγνωστοι.
Ακολουθούν η υμνογραφία και η υμνολογία της λατρείας της Εκκλησίας, η όλη εκκλησιαστική ποίηση, η οποία αποτελεί απαύγασμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Αυτό το ιδιαίτερο φιλολογικό είδος, οι ύμνοι, όπως έχουν γραφεί και αποτυπωθεί από τους κατόχους της κλασικής γλώσσας, κυριολεκτικώς, όχι μόνον λειτουργούν ως φύλακες της γλώσσας, αλλά συνάμα έχουν τη δύναμη να μιλούν στην ψυχή του πιστού. Ακόμη κι αν ο πιστός είναι αγράμματος, η εκκλησιαστική αυτή ποίηση κρύβει ένα μυστήριο, που συνέχει και μυσταγωγεί τις ψυχές, ως να έχουν πνευματοποιηθεί αυτές οι λέξεις της γλώσσας μας και τελικά να λειτουργούν ως μελωδία της ψυχής.
Ουδεμία μετάφραση είναι δυνατόν να υποκαταστήσει το πρωτότυπο κείμενο ή τροπάριο ή κοντάκιο. Δεν μπορούν ορθά να διατυπωθούν ή μεταφρασθούν σε άλλο γλωσσικό ιδίωμα όροι και λέξεις, το βαθύ ιερό νόημα, που υποκρύπτεται κάτωθεν του κάθε γράμματος του πρωτοτύπου. Πώς να μεταφραστεί, για παράδειγμα, ο υπέροχος ύμνος προς την Υπεραγία Θεοτόκο, ο «Ακάθιστος Ύμνος»;
Η ελληνική, λοιπόν, γλώσσα κρύβει ένα μεγαλείο, είναι καλλιεργημένη γλώσσα, ένα μεγάλο προνόμιο των Ελλήνων. Συνδέθηκε μάλιστα με την ορθόδοξη πίστη και τη λατρεία της Εκκλησίας και πράγματι εμπλουτίσθηκε από τη σύνδεση αυτή με νέες λέξεις και φράσεις.
Με την Εγκύκλιό μας, λοιπόν, αυτή, θέλουμε να σας βοηθήσουμε όσον το δυνατόν στην ορθή χρήση των βιβλικών και εκκλησιαστικών εν γένει λέξεων, όρων ή φράσεων, έτσι ώστε να αποφεύγονται σολοικισμοί στη σύνταξη, βαρβαρισμοί στη χρήση των γραμματικών τύπων, ανεπάρκεια στην έκφραση ή ακόμη και άγνοια του νοήματος, καθότι στη γλώσσα έχουμε το λεγόμενο γλωσσικό σημείο: αφ’ ενός το σημαίνον, δηλαδή τη λέξη και αφ’ ετέρου το σημαινόμενο, δηλαδή την έννοια της λέξεως. Οφείλουμε να προσέξουμε τα της Γραμματικής, ήτοι τα πνεύματα και τους τόνους, τα διάφορα σημεία του γραπτού λόγου, τα λεγόμενα πάθη των φθόγγων, φωνηέντων και συμφώνων και ακόμη τα δέκα μέρη του λόγου, τις πτώσεις, το γένος, τον αριθμό, την κλίση, την ορθογραφία και βέβαια τους κανόνες του Συντακτικού.
Έτσι, παραθέτουμε παρακάτω μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις τις οποίες πρέπει να γνωρίζετε:
Εκφωνήσεις εκ των Ιερών Ευαγγελίων:
– «Υμείς εστε το άλας της γης» (Ματθ. 5,13).
– «Υμείς εστε το φως του κόσμου» (Ματθ. 5,14).
– «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, η αποκτέννουσα τους προφήτας» (Ματθ. 23,37).
– «Ότι πριν αλέκτορα φωνήσαι τρις απαρνήση με» (Ματθ. 26,75).
– «Εφοβούντο γαρ» (Ματθ. 16,8).
– «Άνθρωπός τις ην πλούσιος» (Λουκ. 16,1).
– «Και απήλθε προς εαυτόν, θαυμάζων το γεγονός» (Λουκ. 24,12).
– «Ψηλαφήσατέ με και ίδετε, ότι πνεύμα σάρκα και οστέα ουκ έχει καθώς εμέ θεωρείτε έχοντα» (Λουκ. 24,39).
– «Έστι δε εν τοις Ιεροσολύμοις επί τη προβατική κολυμβήθρα, η επιλεγομένη Εβραϊστί Βηθεσδά, πέντε στοάς έχουσα» (Ιω. 5,2).
Εκφωνήσεις λειτουργικών λέξεων και φράσεων:
– «Της Παναγίας, αχράντου, υπερευλογημένης…»
– «Σοφία· ορθοί· ακούσωμεν του Αγίου Ευαγγελίου».
– «Ως τον Βασιλέα των όλων υποδεξόμενοι».
– «Χριστιανά τα τέλη της ζωής».
– «Τον επινίκιον ύμνον… κεκραγότα».
– «Και δος ημίν εν ενί στόματι και μια καρδία…».
– «Ορθοί· μεταλαβόντες…».
– «Ότι πάσα δόσις αγαθή και παν δώρημα τέλειον άνωθέν εστι καταβαίνον εκ σου του Πατρός των φώτων».
Στην Απόλυση προσέχουμε:
– «ου», «ης», «ων» (τύποι της αναφορικής αντωνυμίας).
– «Και πάντων των αγίων», χωρίς «Σου».
– «Η Αγία Τριάς διαφυλάξοι πάντας υμάς».
Στην Αρτοκλασία:
– «πεντακισχιλίους άνδρας χορτάσας».
– «Πλούσιοι επτώχευσαν».
– «Αρτοκλασία» και όχι «αρτοπλασία».
– «Αντίδωρο» με ω.
Τέλος, σωστές φράσεις:
– τεθησαύρισται
– εθεμελιώθη
– ενεκαινιάσθη
– ανεκαινίσθη
– Τελέσθηκε η Ιερά Ακολουθία του Εσπερινού
– Θα μεταδοθεί η Θεία Λειτουργία απ’ ευθείας από τον τάδε Ιερό Ναό
Με τα ανωτέρω δώσατε περισσότερη προσοχή στην ελληνική γλώσσα και ιδιαιτέρως αυτήν της Εκκλησίας μας. Με πολλή αγάπη, σας συνιστώ τη διαρκή ανάγνωση και μελέτη, πρωτίστως των Ιερών Ευαγγελίων, τη σπουδή της ερμηνευτικής αποδόσεως των κειμένων και την ορθή εκμάθηση των λειτουργικών εκφωνήσεων.
Εν τέλει, ισχύει το: Όποιος γνωρίζει καλά την ελληνική γλώσσα κατέχει σοφία και συνεργεί ώστε η Εκκλησία αείποτε να παραμένει θεματοφύλαξ αυτής της ωραιοτάτης γλώσσας.
Σημ.: Το παραπάνω κείμενο είναι Εγκύκλιος του Μητροπολίτη προς τον Ι. Κλήρο της Μητροπόλεώς του.
