Του Μητροπολίτη Κηθύρων κ. Σεραφείμ
«Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως» (Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός)
Διά το Χριστεπώνυμον Πλήρωμα της Ιεράς Μητροπόλεως
Τον όγδοον αιώνα μετά Χριστόν, κατά τον οποίο ωνργίαζε και εμαίνετο η δεινή αίρεσις της εικονομαχίας, ο μέγας δογματικός Θεολόγος της Αγίας μας Εκκλησίας Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός εις την τριλογίαν του «Πηγή Γνώσεως» περιελάμβανε και τα αντιαιρετικά και θεολογικο-δογματικά έργα του: «Αιρέσεων Ιστορία» (αναίρεσις εκατόν τριών αιρέσεων) και «Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως», που είναι «ο πλέον ασφαλής οδηγός κάθε χριστιανού σχετικά με δογματικά θέματα και ένα μνημείο της Χριστιανικής Παραδόσεως»¹.
Με την αναίρεσιν των ποικιλωνύμων αιρέσεων και την κατάδειξιν της «βασιλικής και ουρανοδρόμου οδού του ιερού δόγματος» ο άγιος Ιωάννης διέλαμψε εις τον αγώνα κατά των εικονομάχων και διεφώτισε το Ποίμνιον του Χριστού, προφυλάσσων αυτό από την λύμην των αιρέσεων και αιρετικών και κακοδόξων δοξασιών.
Και εις την τεταραγμένην και συγκεχυμένην εποχήν μας, όπου φυσούν «οι άνεμοι και τα ρεύματα» της «νέας εποχής», του οικουμενισμού, της «παγκοσμιοποίησης» και της πανθρησκείας, είναι απαραίτητη μία νέα «Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως» διά να καταδειχθεί τι είναι Ορθόδοξο και τι δεν είναι, τι είναι Εκκλησιαστικό και τι δεν είναι, τι είναι Ιεροκανονικό και τι δεν είναι, τι είναι Ορθόδοξος Παράδοσις και Παρακαταθήκη και τι δεν είναι, και τέλος τι είναι «υγιαίνουσα διδασκαλία» και τι είναι αίρεσις, κακοδοξία και ετεροδιδασκαλία.
Α’. Εις τα ερωτήματα αυτά θα λάβουμε την απάντηση, πρωτίστως από το Ιερόν Σύμβολον της Ορθοδόξου Πίστεώς μας, το Σύμβολον Νικαίας – Κωνσταντινουπόλεως, όπου συνοψίζεται η Θεοπαράδοτος Πίστις της Μίας Αγίας Ορθοδόξου Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, και ακολούθως από την Ομολογίαν Πίστεως, την οποίαν κάνει ο Εψηφισμένος Επίσκοπος, προ της εις Αρχιερέα Χειροτονίας του, ευθύς αμέσως μετά την Ανάγνωσιν του Ιερού μας Συμβόλου «Πιστεύω εις Ένα Θεόν…», όπου η αγία και αμώμητος Πίστις των Ορθοδόξων συμπυκνούται:
«Πρός δε τούτοις, ομολογεί ο Εψηφισμένος Επίσκοπος, στέργω και αποδέχομαι τας Αγίας επτά Οικουμενικάς Συνόδους, και των Τοπικών, άς εκείναι αποδεξάμεναι εκύρωσαν, επί φυλακή των Ορθοδόξων της Εκκλησίας Δογμάτων αθροισθείσαι. Ομολογώ πάντας τους υπ’ αυτών, ως υπό φωτιστικής Χάριτος του Παναγίου Πνεύματος οδηγουμένων, εκτεθέντας Όρους της Ορθής Πίστεως, και τους Ιερούς Κανόνας, ούς οι μακάριοι εκείνοι, προς την της Αγίας του Χριστού Εκκλησίας διακόσμησιν και των ηθών ευταξίαν, κατά τάς Αποστολικάς Παραδόσεις και την διάνοιαν της Ευαγγελικής Θείας Διδασκαλίας συντάξαντες, παρέδωκαν τῇ Εκκλησίᾳ, ενστερνίζομαι, και κατ’ αυτούς, ιθύνειν επιμελήσομαι την Θείω βουλήματι κληρωθείσαν μοι διακονίαν και κατ’ αυτούς διατελέσω διδάσκων πάντα τον τῇ πνευματικῇ μοι ποιμαντορία πεπιστευμένον Ιερόν Κλήρον και τον περιούσιον Λαόν του Κυρίου. Προυργιαίτατα δε μοι ομολογείται, ίνα τηρώ την ενότητα της Πίστεως εν τῷ συνδέσμῳ της ειρήνης, πάντα μεν, όσα η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία των Ορθοδόξων πρεσβεύουσα δογματίζει, ταύτα πρεσβεύων και εγώ και πιστεύων, μηδέν προστιθείς, μηδέν αφαιρών, μηδέν μεταβάλλων, μήτε των Δογμάτων, μήτε των Παραδόσεων, αλλά τούτοις ἐμμένων και ταύτα μετά φόβου Θεού και αγαθής συνειδήσεως διδάσκων και κηρύττων, πάντα δε όσα Εκείνη κατακρίνουσα ως ετεροδιδασκαλίας αποδοκιμάζει, ταύτα και εγώ αποδοκιμάζων και αποδιοπομπούμενος διά παντός… και επιμελήσομαι όσῃ μοι δύναμις περίεστι ορθοτομεῖν τον λόγον της αληθείας εις δόξαν του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, της Μίας υπερουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος, του Ενός και Μόνου αληθινού Θεού, και προς σωτηρίαν των πιστών»².
Ό,τι και όσα, λοιπόν, δεν αποτελούν την «υγιαίνουσαν διδασκαλίαν» του Ιερού Ευαγγελίου και γενικώτερον της Αγίας Γραφής, ό,τι αντίκειται εις την διδασκαλίαν, τους Όρους, τας Εκκλησιαστικάς Παραδόσεις και τους Ιερούς Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων και των υπ’ αυτών κυρωθεισών Τοπικών (Συνόδων), ό,τι και όσα αφορούν εις την ενότητα της Πίστεως, εν τῷ συνδέσμῳ της ειρήνης, και πρεσβεύουσα δογματίζει η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία των Ορθοδόξων, και όσα Εκείνη κατακρίνουσα ως ετεροδιδασκαλίας αποδοκιμάζει, ο Επίσκοπος πρωτίστως, αλλά και ο Ιερός Κλήρος μετά των Μοναστικών Αδελφοτήτων και του πιστού Λαού του Θεού, ασπάζονται ή απορρίπτουν.
Β’. Επειδή προκαλούνται απορίες και ανησυχίες και διατυπώνονται ερωτήματα και προβληματισμοί εντός της Ποιμαντικής μας δικαιοδοσίας, και όχι μόνο, δι’ όσα διημείφθησαν εις Νίκαιαν της Βιθυνίας, επί τη 1700ῇ επετείω από της συγκλήσεως της Α’ Οικουμενικής Συνόδου (325 μ.Χ.), και εις Κωνσταντινούπολιν, επί τη Θρονική εορτή της 30ης Νοεμβρίου ε.έ., καθ’ ήν εορτάζεται πανηγυρικώς η ιερά μνήμη του Ιδρυτού της Εκκλησίας της Βασιλίδος των πόλεων Αγίου Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου, θεωρούμεν ως ποιμαντικόν καθήκον και υποχρέωσίν μας να επισημάνωμεν τα ακόλουθα:
Ο εορτασμός της 1700ῆς επετείου από της συναθροίσεως εν Νικαίᾳ των 318 Αγίων και Θεοφόρων Πατέρων της Α’ Οικουμενικής Συνόδου, γεγονός μέγα και ιστορικόν διά την πορείαν της επί γης στρατευομένης Εκκλησίας, δεν είχε, ως θα ανέμενε, Πανορθόδοξον Σύναξιν διά της συμμετοχής των Μακ. Προκαθημένων των Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Δύο (2) εκ των 14 Πρωθιεραρχών συμμετέσχον. Και τούτο συνέβη, προφανώς, ένεκα της παρουσίας και συμμετοχής του ετεροδόξου και μή δεκτού, κατά τους Ιερούς Κανόνες, εις εκκλησιαστικήν κοινωνίαν Πάπα Ρώμης (βλ. Κανόνας Αποστολ. ι’, ια’, ιβ’ και ιγ’, Αντιοχ. β’, στ’, Καρθαγ. θ’, Λαοδικείας λγ’).
Από 60ετίας, ότε υπό του τότε Οικουμ. Πατριάρχου και του τότε Πάπα Ρώμης ήρθησαν εκατέρωθεν τα γενομένα ανάθεματα εν έτει 1054, κατά την απόσχισιν των Λατίνων, χωρίς προηγουμένως να υπογραφεί λίβελλος και καταδίκη – απόπτυσις των αιρετικών και κακοδόξων διδασκαλιών και καινοτομιών του Παπισμού, ατόνησε, δυστυχώς, η απαγόρευσις της κοινωνίας μετά των ακοινωνήτων, αιρετικών, κακοδόξων και σχισματικών, την οποίαν ορίζουν οι Ιεροί Κανόνες της προηγουμένης παραγράφου, και τοιουτοτρόπως παρατηρούνται αι συμπροσευχές μετά ετεροδόξων, και αλλοθρήσκων ακόμη, εν ονόματι της αγάπης. Διά τον λόγον αυτόν, και παρά τους Ιερούς Κανόνες, που αναφέραμε, έγινε δεκτός «εν Εκκλησία (Ορθοδόξου) λαού» ο Πάπας της Ρώμης κατά την πρός υποδοχήν του γενομένην επίσημον Δοξολογίαν και κατά την Πατριαρχικήν Θείαν Λειτουργίαν της ιερᾶς μνήμης του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου (Θρονική εορτή).
Υπεγράφη κοινή διακήρυξις από τον Οικουμενικό Πατριάρχη και τον Πάπα Ρώμης, κατά την οποία δηλώνουν ότι «συνεχίζουμε να βαδίζουμε με στέρεη αποφασιστικότητα επί της οδού του διαλόγου, αληθεύοντες εν αγάπη (Εφεσ. 4, 15), προς την ελπιζόμενη αποκατάσταση πλήρους Κοινωνίας μεταξύ των αδελφών Εκκλησιών μας». Ευχής έργον θα ήταν η πλήρης εφαρμογή του Παυλείου ρήματος: «αληθεύοντες εν αγάπη», καταργουμένης της «Ουνίας» και αναιρουμένων των καινοτομιών εις τα θέματα της Ορθοδόξου Πίστεως και Παραδόσεως, καθώς και των αναφυεισών, μετά την απόσχισιν των Παπικών (1054), αιρέσεων, αιρετικών και κακοδόξων δοξασιών και βασιλευούσης της αποκαλυφθείσης εν Χριστώ Ιησού και σωζούσης Ευαγγελικής Αληθείας. «Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» (Ιωάν. 8, 32), εντέλλεται ο Θείος Διδάσκαλος Ιησούς Χριστός.
Οι θεολογικοί διάλογοι της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών καρκινοβατούν, κατά την ομολογία επισήμων εκπροσώπων τους. Αν δεν αναιρεθούν «η θεωρία των κλάδων» και «των δύο πνεύμονων» και αν δεν αναθεωρηθούν, με ορθόδοξα κριτήρια, οι αποφάσεις της Επιτροπής αυτής στο Τορόντο («Δήλωση του Τορόντο» 1950, που αναγνωρίζει ότι «η Εκκλησία» είναι περιεκτικότερη των επί μέρους ομολογιακών εκκλησιών και επομένως είναι ευρύτερη της Ορθοδοξίας) και στο Πόρτο Αλέγκρε («κάθε Εκκλησία [μέλος του ΠΣΕ, Ορθόδοξοι, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες], είναι η καθολική Εκκλησία, αλλά όχι ολόκληρη. Κάθε εκκλησία πληροί την καθολικότητά της, όταν ευρίσκεται εν κοινωνία με τις άλλες εκκλησίες [μέλη του ΠΣΕ, Ορθόδοξοι, Προτεστάντες, Μονοφυσίτες]. Ο ένας χωρίς τον άλλον είμαστε πτωχευμένοι»), που είναι εντελώς αντορθόδοξες και αντιπαραδοσιακές, το Ορθόδοξο Χριστιανικό Πλήρωμα δεν αναμένει τίποτε το λυσιτελές. Διότι έτσι επιχειρείται να καταρριφθεί το ασαλεύτο δόγμα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας.
Εις την κοινή διακήρυξιν Οικουμ. Πατριάρχου και Πάπα σημειώνονται και τα εξής: «Είμεθα πεπεισμένοι ότι ο εορτασμός μνήμης αυτής της σημαίνουσας επετείου μπορεί να εμπνεύσει νέα και θαρραλέα βήματα επί της οδού προς την ενότητα. Μεταξύ των αποφάσεών της η Α’ Σύνοδος της Νικαίας παρέσχε επίσης τα κριτήρια για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα, κοινής για όλους τους Χριστιανούς… Πέραν της αναγνώρισης των κωλυμάτων, τα οποία εμποδίζουν την αποκατάσταση πλήρους Κοινωνίας μεταξύ όλων των Χριστιανών … πρέπει να αναγνωρίζουμε ότι αυτό που μας συνδέει είναι η πίστη, η οποία εκφράσθηκε στο Δόγμα της Νικαίας». Η Α’ Οικουμενική Σύνοδος της Νικαίας, κατά τους διακεκριμένους Κανονολόγους Ζωναράν και Βαλσαμώνα, «γέγονε … κατά Αρείου, γεγονότος πρεσβυτέρου της κατά Αλεξάνδρειαν Εκκλησίας, ος εβλασφήμει κατά Υιού του Θεού, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, λέγων μή ομοούσιον είναι αυτόν τω Θεώ και Πατρί, κτίσμα δε· και ότι ήν, τότε ουκ ήν· ών και καθεῖλε η Αγία Σύνοδος αυτή, και ανεθεμάτισε μετά των ομοφρόνων αυτού· εδογμάτισε δε ομοούσιον τω Πατρί τον Υιόν, και Θεόν αληθινόν, και Δεσπότην, και Κύριον, και Κτίστην των κτιστών απάντων· αλλ’ ου κτίσμα, ουδέ μεντοι γε ποίημα». «Η συστηματικωτέρα εκδήλωσις της αντιτριαδικής θεωρίας διά της καταπολεμήσεως της Θεότητος του Ι. Χριστού περιέχεται εν τη διδασκαλία του πρεσβυτέρου Αλεξανδρείας Αρείου» (Άμίλκας Αλιβιζάτος, αείμνηστος Καθηγητής Κανονικού Δικαίου εις το Ε.Κ.Π.Α.).
Η Α’ Οικουμενική Σύνοδος της Νικαίας εστερέωσε ούτω το κορυφαίο Δόγμα του Ομοουσίου και Αδιαιρέτου της Αγίας Τριάδος, το οποίο εσαλεύθη και σαλεύεται υπό των Ρωμαιοκαθολικών διά του Filioque, παρά το ότι δεν το εξεφώνησε εις την Νίκαιαν ο Ποντίφηξ του Βατικανού. Είναι ζήτημα δογματικής διδασκαλίας των Παπικών, η οποία πρέπει να αναθεωρηθεί και να ανασκευασθεί εκ βάθρων.
Όσον αφορά εις τον εορτασμόν του Πάσχα, καθώρισεν η εν Νικαίᾳ Α’ Οικουμενική Σύνοδος τον χρόνον της επιτελέσεώς του και τον μή συνεορτασμόν μετά των Ιουδαίων, και, κατ’ επέκτασιν, μετά των ετεροδόξων, αιρετικών και αλλοθρήσκων. Είχαμε μίαν δυσάρεστον εμπειρίαν, κατά το παρελθόν θέρος, εις μίαν Θείαν Λειτουργίαν του Μητροπολιτικού μας Ναού Χώρας – Κυθήρων, όταν νεαρή γυναίκα, Ρωμαιοκαθολική κατά το δόγμα, από Ευρωπαϊκή χώρα, επηρεασμένη από την ιδέα του Κοινού Πασχαλίου, η οποία ευρέως διεδίδετο εκείνο τον καιρό, προσῆλθε διά την Θεία Κοινωνία, λέγουσα με ενθουσιασμό ότι: «τώρα πια είμαστε αδέλφια». Αντιλαμβάνεσθε ποιά εκμετάλλευσις γίνεται στο Εξωτερικό του Κοινού Πασχαλίου, που παραπέμπει εις το Κοινό Ποτήριο, απροϋποθέτως!
«Η αποκατάσταση πλήρους Κοινωνίας μεταξύ όλων των Χριστιανών», κατά την κοινή διακήρυξη, «πέραν της αναγνώρισης των κωλυμάτων τα οποία την εμποδίζουν», προϋποθέτει απαραίτητα την προσήλωσιν και την αποδοχή κατά πάντα της Ευαγγελικής και της καθόλου Αγιογραφικής Αληθείας και της μακραίωνος Ιεράς Εκκλησιαστικής Παραδόσεως (Θεία Λατρεία, Άγια Μυστήρια, Αποστολική και Αγιοπατερική Παράδοσις, Θεόπνευστα Δόγματα, Θείοι και Ιεροί Κανόνες). Στη Δύση, φερ’ ειπείν, Παπικοί και Προτεστάντες «ευλογούν» «γάμους» ομοφύλων ατόμων. Μάλιστα δε οι δεύτεροι (Προτεστάντες), που έχουν «αρχιεπίσκοπο» γυναίκα και «χειροτονούν ιέρειες», κάνουν ακατονόμαστους «γάμους» όχι δύο μόνον ομόφυλων ατόμων, αλλά τεσσάρων («πολυγαμία»!). Είναι δυνατόν, όταν παρουσιάζονται τέτοια φαινόμενα ηθικού ξεπεσμού και εκτραχηλισμού και καταλύσεως των ηθικών και πνευματικών αξιών, που ξεπερνούν τα σοδομητικά όργια της αρχαίας εκείνης εποχής, να γίνεται λόγος για «αποκατάσταση πλήρους κοινωνίας μεταξύ όλων των Χριστιανών»;
Τα συμβάντα στον εκκλησιαστικό χώρο (Νίκαια και Κωνσταντινούπολι) το τελευταίο τριήμερο του Νοεμβρίου ε.έ., μία μερίδα συνανθρώπων μας, που είδαν την κίνησι αυτή με ανθρωπιστικά κριτήρια, τους ικανοποίησαν, και μία άλλη μερίδα, η μεγαλύτερη, που διαθέτουν πνευματικά κατά Θεόν αισθητήρια με συνεπή χριστιανική ζωή, τους προβλημάτισαν και εδυσαρέστησαν. Η εφαρμογή του Παυλείου λόγου «αληθεύοντες εν αγάπη», με την ακριβή χριστιανική έννοια και σημασία των δύο αυτών όρων – αλήθεια και αγάπη, ευαγγελική αλήθεια και χριστιανική αγάπη – αποτελεί την μοναδική λύση του προβλήματος.
Η ειρήνη και συνύπαρξη των λαών, για την οποία γίνεται λόγος στην κοινή διακήρυξη, αναφερόμενη στον «αυθεντικό διαθρησκειακό διάλογο, μακράν του να αποτελεί αιτία συγκρητισμού και σύγχυσης», είναι κάτι το καλό και σημαντικό. Η ειρήνη, όμως, του Χριστού, η ειρήνη της Εκκλησίας και της κάθε ψυχής είναι θεϊο δώρο και καρπός του Αγίου Πνεύματος, είναι το ζητούμενο και ποθούμενο για την χριστιανική κοινωνία και τον κάθε συνειδητό Χριστιανό.
«Η Χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος είη μετά πάντων ημών, αδελφοί. Αμήν».
† ο Κυθήρων & Αντικυθήρων Σεραφείμ
¹ Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Τόμος Δ’, Δεκέμβριος, εκδ. Ίνδικτος, Αθήναι 2005, σελ. 47-48.
² Αρχιερατικόν, έκδοσις Αποστολικής Διακονίας, Αθήναι 1999, Τάξις γινομένη επί Χειροτονία Επισκόπου, σελ. 111-112.
