Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Σε μια κρίσιμη καμπή για τον Εβρο, που μετατρέπεται ραγδαία σε διεθνή κόμβο, αλλά συγχρόνως μαστίζεται από τη δημογραφική κατάρρευση, ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Ανθιμος σπάει τα καθιερωμένα εκκλησιαστικά στερεότυπα με μια συνέντευξη-χείμαρρο. Εκεί που άλλοι βλέπουν στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τα social media την απειλή του Αντιχρίστου, ο κ. Ανθιμος βλέπει το εργαλείο που θα μας επιστρέψει στην πνευματικότητα. Δεν χαρίζεται στη νέα γενιά. Μιλά ανοιχτά για μια νεολαία «χωρίς ουρανό», που εγκλωβίζεται στη βία, επειδή κανείς δεν της έμαθε να ονειρεύεται, και υπενθυμίζει με νόημα ότι η Ελλάδα δεν τελειώνει εκεί που βλέπει η πλατεία Συντάγματος.
Σεβασμιώτατε, η Αλεξανδρούπολη τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε έναν διεθνή ενεργειακό και γεωστρατηγικό κόμβο, προσελκύοντας παγκόσμιο ενδιαφέρον. Πώς βλέπετε αυτή την αλλαγή να επηρεάζει την καθημερινότητα και την ψυχολογία των ντόπιων κατοίκων; Φοβάστε μήπως η οικονομική ανάπτυξη αλλοιώσει τον παραδοσιακό χαρακτήρα της ακριτικής μας κοινωνίας;
Οντως, από παιδί ένιωθα ότι βρίσκομαι στην εσχατιά της πατρίδος μου και γύρω από τα σύνορά μας έβλεπα έναν κόσμο κλειστό και εχθρικό. Τώρα γίναμε κόμβος, όπως λέτε, κι εγώ συνηθίζω τη φράση «…σε καλό μας να είναι»! Η καχυποψία δεν έφυγε από μέσα μας, αλλά ζούμε τεράστιες κοινωνικές αλλαγές, ήδη τις διακρίνω καθαρά, όπως και άλλες που διαφαίνονται στον κοντινό μας ορίζοντα. Στην Αθήνα θα φτάσουν αμείλικτες αργότερα, αλλά εδώ, ήδη μας χτυπούν την πόρτα διερευνώντας τις διαθέσεις μας, ώστε, ανάλογα, να φύγουν ή να μείνουν. Δεν μας φοβίζουν, αλλά στην παραδοσιακή ζωή μας ήδη επιφέρουν αλλοιώσεις, όχι πάντα προς το κακό.
Ως Μητροπολίτης μιας καίριας συνοριακής περιοχής, ζείτε καθημερινά το ζήτημα των μεταναστευτικών ροών. Εχετε κατά καιρούς τονίσει την ανάγκη για προστασία των συνόρων, αλλά πάντα με απόλυτο σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή. Πώς ισορροπεί η Εκκλησία ανάμεσα στο χρέος προς την πατρίδα και το χρέος της χριστιανικής αγάπης προς τον «ξένο»;
Δύσκολη ισορροπία, πράγματι. Το πόσο, όμως, «ερμητικά κλειστά» ή «ελαφρώς διελεύσιμα» θα είναι τα σύνορά μας το καθορίζει κάθε φορά η Πολιτεία μας. Εμείς έχουμε να εξασκήσουμε την ευαγγελική προτροπή της αγάπης και την ελληνική αρετή της ανθρωπιάς. Δόξα να ’χει ο Θεός, τα καταφέρνουμε, με μικρές αποκλίσεις. Πάντως, όσο καταργούνται τα εθνικά σύνορα και ωθούμαστε να αποδεχτούμε συνομόσπονδες σχέσεις με τους γείτονές μας, οφείλουμε ως Εκκλησία να προετοιμαστούμε καλύτερα για τον εξισορροπητικό ρόλο που, θέλουμε δεν θέλουμε, μας αναλογεί. Αν αυτό το χρέος δεν επιτευχθεί εδώ ήπια, όταν το ζήτημα φτάσει στην Αθήνα θα δράσει βίαια.
Ο Εβρος, παρά τη στρατηγική του σημασία, μαστίζεται από τη δημογραφική κατάρρευση και τη φυγή των νέων. Μετά και την καταστροφική πυρκαγιά του 2023, που πλήγωσε ανεπανόρθωτα τον τόπο, τι κινήσεις κάνει η Μητρόπολη για να στηρίξει τις τοπικές οικογένειες και τι ζητάτε εσείς προσωπικά από την κεντρική διοίκηση της Αθήνας;
Αν εννοείτε οικονομικά, οι δύο Μητροπόλεις του νομού, με ετήσιο προϋπολογισμό 100.000 η καθεμιά, δεν έχουμε δυνατότητες να κάνουμε παρά ελάχιστα πράγματα. Ο πληθυσμός φεύγει διαρκώς αναζητώντας καλύτερη τύχη. Προτείναμε στην κεντρική διοίκηση, όπως τη λέτε, χωρίς κανένα κόστος για τον δημόσιο κορβανά, να καταστήσει τον Εβρο φορολογικό παράδεισο, ώστε η Ευρώπη να μην αιμορραγεί από αυτό το άκρο της οικονομικά, οπότε και δημογραφικά. Οι πυρκαγιές του ’23 χειροτέρευσαν την κατάσταση. Πλέον, ο Εβρος, καταπώς είπε προ ημερών δημόσια ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Τασούλας στον πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη, «χρειάζεται περισσότερη στοργή» και εμείς παρακαλούμε για αμεσότερη αντιμετώπιση των ζητημάτων μας, πρότυπη και αποτελεσματικότερη.
Παρακολουθούμε μια συνεχή έξαρση της βίας στην ελληνική κοινωνία, από τη νεανική παραβατικότητα μέχρι τα εγκλήματα μέσα στις οικογένειες. Συχνά αναζητούμε ευθύνες στην Αστυνομία ή στο διαδίκτυο. Μήπως, όμως, το πρόβλημα ξεκινά από την κατάρρευση του θεσμού της οικογένειας και την έλλειψη πνευματικού προσανατολισμού; Ποια είναι η δική σας ανάγνωση;
Σας απαντώ με τη γνωστή παροιμία «στα λίκνα που δεν μουρμουρίζονται προσευχές, νανουρίζονται τρομοκράτες». Πείτε μου εσείς, τι άλλο περιμένει η ελληνική κοινωνία για να ξαναζητήσει την επιστροφή του Χριστού στις δομές της; Γιατί ντρεπόμαστε να το πούμε, να το φωνάξουμε, να το απαιτήσουμε; Δεν εννοώ, βέβαια, να το πει η Εκκλησία, αλλά οι σύλλογοι γονέων, οι εκπαιδευτικοί, οι στρατιωτικοί, οι πανεπιστημιακοί, εκείνοι δηλαδή που ζουν «από πρώτο χέρι» τη σάπια νεολαία, που «χωρίς ουρανό» φοβάται να ονειρευτεί και γι’ αυτό προτιμά να ζει επικίνδυνα, μέχρι και να αυτοκτονεί. Ή, στην καλύτερη περίπτωση, «παίρνει τα μάτια της και φεύγει» από τη χώρα που κατέστρεψε το μέλλον της από τα γεννοφάσκια. Δεν σας κάνει εντύπωση που οι νέοι έχασαν τη στεγανότητα του φύλου τους και την αφοβιά τους, ενώ οι νέες τη θηλυκότητα και το μητρικό τους φίλτρο;
Εχετε εκφράσει επανειλημμένα την άποψη ότι η Εκκλησία δεν πρέπει να εμπλέκεται στα κομματικά παιχνίδια, ούτε να εργαλειοποιείται από πολιτικούς σχηματισμούς. Πόσο δύσκολο είναι να κρατηθούν καθαρές αυτές οι γραμμές, ειδικά σε μια επαρχία όπου οι τοπικές ισορροπίες είναι πολύ στενές;
Στην επαρχία πράγματι είναι δύσκολο, επειδή όλοι θέλουν τους εκπροσώπους της Εκκλησίας «με το μέρος τους». Εμείς ξέρουμε πόσο εύκολο είναι να διχάσουμε, αλλά γνωρίζουμε και πόσο εθνικά καταστροφικό είναι. Οπότε, όπου με προσκαλούν, πηγαίνω. Και παντού ο λόγος μου είναι ενωτικός για τα συμφέροντα των χριστιανών και όχι μόνο. Οι Εβρίτες το γνωρίζουν, επειδή με βλέπουν καθημερινά μαζί τους. Οχι πάντα να ταυτίζομαι με τις αγωνίες τους, αλλά οπωσδήποτε να τις συμμερίζομαι ή να προσπαθώ να τις διαμορφώσω καλύτερα. Για το πώς εκλαμβάνεται αυτή μου η ποιμαντική, από «τιμητές» εκτός του Εβρου, δεν πολυσκοτίζομαι, «ο Θεός και η ψυχή τους»!
Η Μητρόπολή σας διατηρεί μια εξαιρετικά ζωντανή σχέση με τη νεολαία (μέσα από το πανεπιστήμιο, τις κατασκηνώσεις, τις υποτροφίες). Ωστόσο, πολλοί νέοι σήμερα δηλώνουν «πιστεύω στον Θεό, αλλά όχι στην Εκκλησία ως θεσμό». Τι φταίει για αυτή την καχυποψία; Εχει μερίδιο ευθύνης η ίδια η Εκκλησία και ο τρόπος που μιλάει στους νέους;
Βεβαίως έχουμε τεράστια ευθύνη που σήμερα οι ορθόδοξοι Ελληνες έχουν ελαττωματικό εκκλησιολογικό φρόνημα. Θυμάστε από την Ιστορία ότι οι Πατέρες μας, πιο πολύ και από το δόγμα, αγωνιούσαν και πάλευαν για την ενότητα του σώματος της Εκκλησίας. Ενότητα που μόνο όταν υπάρχει ορθοτομεί. Η προτεσταντική αντίληψη που έφεραν κάποτε οι εκκλησιαστικές οργανώσεις, αλλά και στη συνέχεια, όταν η ίδια αντίληψη ντύθηκε με αγιορείτικο μανδύα, καλλιεργεί μέχρι και σήμερα το σκληρότερο αντιεκκλησιαστικό πνεύμα στις ψυχές των χριστιανών μας. Λες και υπάρχει Χριστός έξω από την Εκκλησία, λες και είναι Ορθοδοξία ο αντι-κληρικαλισμός. Ετσι, οι πιστοί σήμερα μετεωρίζονται από καχυποψίες, ενώ από τα μάτια τους ξεχειλίζει η αμφισβήτηση. Το τραγικότερο, προσπαθούν να ζήσουν τον Χριστό ως ανένταχτες πνευματικές μονάδες και ξεκρέμαστες, φοβισμένα πρόβατα χωρίς ποιμένα, διστακτικά διακείμενοι απέναντι στη σωστική μάντρα της Εκκλησίας, «ούτε μέσα, αλλά ούτε και έξω». Λες και μπορεί να υπάρξει μεμονωμένη και προσωπική σωτηρία. Βέβαια, με λυπεί που πίσω από αυτούς τους πιστούς «κρύβονται» παντός βαθμού κληρικοί, που κακοέσπειραν μέσα τους τον «γεροντισμό», τους δηλητηρίασαν με την «αποτείχιση», γκρέμισαν τις συνειδήσεις τους, πρόδωσαν την εμπιστοσύνη τους στην Εκκλησία και τους πέταξαν σε φοβική καταθλιπτική απομόνωση, χωρίς στηρίγματα, χωρίς χαρά και ελπίδα. Θυμάμαι παλαιό Ιεράρχη που έλεγε «θα δώσουν λόγο στον Θεό εκείνοι που χώρισαν την ευσέβεια από την Ιεροσύνη».
Πώς μπορεί τελικά η Εκκλησία να μιλήσει στη γλώσσα των παιδιών της ψηφιακής εποχής και των social media, χωρίς να εκμοντερνιστεί φτηνά, αλλά κρατώντας την ουσιαστική της ταυτότητα;
Ηδη τη μιλάει και θα μιλήσει όσες τεχνολογικές «γλώσσες» προκύψουν στο μέλλον. Είδατε ότι κι εσείς κάνετε λάθος; Λέτε «…να εκμοντερνιστεί»! Δηλαδή τι θέλετε; Να μείνει στο παρελθόν; Οσο κι αν αλλάξει ο κόσμος, η Εκκλησία θα συμπορεύεται μαζί του, χωρίς να ταυτίζεται. Θα δίνει ελπίδα, θα υποψιάζει για την «άλλη βιοτή» και στο τέλος θα νικάει τον κόσμο, σε κάθε εποχή. Επειδή «ο άρχων του κόσμου τούτου έχει ήδη κριθεί». Το πιστεύουμε αυτό και δεν φοβόμαστε κανέναν «εκμοντερνισμό». Ετσι χαιρόμαστε τη ζωή μας με τον Χριστό, αφού Εκείνος είναι η ταυτότητα της Εκκλησίας και όχι εμείς. Εμείς, αρκεί να είμαστε μαζί Του, στη Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία και όχι σε αυθαίρετα παραμάγαζά της. Τα social media είναι ο νέος ευαγγελικός άμβωνας. Δεν σας κάνει εντύπωση που κατακλύζονται από θρησκευτικά μηνύματα; Θα επικρατήσει το λυσιτελέστερο. Οι ορθόδοξοι Ελληνες ήδη έχουμε αργήσει να αξιοποιήσουμε την ψηφιακή αυτή εποχή και ο πλανήτης ήδη αναζητάει τη φωνή μας ως «το ύδωρ το ζων».
Τι λέτε σε έναν νέο που νιώθει ότι η ζωή του καθορίζεται από την εικόνα, την ταχύτητα και τη σύγκριση με τους άλλους;
Αυτή είναι η ζωή του, σ’ αυτήν έχει να παλέψει. Δόξα τω Θεώ, δεν βιώνει πολέμους, δεν ζει προσφυγές, δεν υφίσταται οθωμανοκρατίες, ούτε διωγμούς. Ας ανασκουμπωθεί για να ανακαλύψει τις έννοιες πίσω από τις εικόνες. Να νιώσει την αδρεναλίνη του speed up όσο μπορεί και έπειτα να δοκιμάσει τη γαλήνη του ralenti. Να συγκριθεί με τους «άλλους», για να ’ρθει στις αληθινές του διαστάσεις. Δεν μπορούμε, ούτε το πέτυχε ποτέ κανείς, να αποκλείσουμε τους νέους από τη ζωή. Μπορούμε, όμως, ως Εκκλησία, να τους ενημερώσουμε ότι όλα αυτά είναι ο βίος. Η ζωή είναι άλλη. Και δεν είναι κατάσταση, είναι πρόσωπο. Το μόνο πρόσωπο που είπε «Εγώ είμαι η ζωή». Και «η Εκκλησία σας, αυτό το πρόσωπο, σας το δείχνει με το δάκτυλο, σας το προσφέρει να το γευθείτε κιόλας»! Αυτά λέω στους νέους.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η τεχνολογία αλλάζουν ραγδαία τη ζωή μας. Φοβάστε ότι ο άνθρωπος χάνει σταδιακά την πνευματική του διάσταση;
Με την Τεχνητή Νοημοσύνη μάλλον θα βρούμε τη χαμένη μας πνευματική διάσταση, γι’ αυτό ας μην τη φοβόμαστε. Μας ενθουσίασε στην αρχή, τώρα την απομυθοποιούμε και ήδη αρχίσαμε να της βάζουμε κόκκινες γραμμές. Ετσι συμβαίνει πάντα με καθετί άγνωστο. Αφού ξέρουμε ότι «παράγει το σχήμα του κόσμου τούτου», οδηγούμαστε ταχύτατα στο να γίνουν «τα πάντα εν πάσι Χριστός». Προσωπικά, με ενθουσιάζει κάθε νοημοσύνη επειδή, είτε μας αρέσει είτε όχι, οδηγεί στον μοναδικό νοήμονα νου, που είναι ο Δημιουργός. Γιατί τον Χριστό μας, μόνο η επιστημονική ημιμάθεια δεν Τον βλέπει και από αφέλεια φτάνει να Τον αμφισβητεί κιόλας.
Συμπληρώνετε πάνω από 20 χρόνια στο τιμόνι αυτής της ιστορικής Μητρόπολης. Εχετε χτίσει δομές, έχετε πάρει θέση σε κρίσιμες εθνικές και κοινωνικές στιγμές, και έχετε ζήσει πολλές κυβερνήσεις. Κοιτάζοντας πίσω, ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο μάθημα που πήρατε ως Μητροπολίτης και ποιο είναι το μεγάλο «στοίχημα» που θέλετε ακόμα να κερδίσετε για τον Εβρο;
Από τις κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν τις κατά καιρούς εθνικές μας κρίσεις στον Εβρο αποκόμισα την πικρία του κομματισμού, που καθιστά τον ευκολόπιστο λαό μας πιόνι στη σκακιέρα της Πολιτείας, από αξιοπρεπή πολίτη, που θα έπρεπε να είναι. Ετσι σήμερα, με μια υδροκέφαλη πρωτεύουσα, που δεν έχει ποιότητα ζωής και μια νεκρή επαρχία, που δεν έχει ελπίδες, σε ό,τι αφορά τη σύνθεση του πληθυσμού της, να παραμείνει ελληνική, συμβαίνει αυτό που είχε διαπιστώσει ο Γ. Σεφέρης, «ελληνικό είναι ό,τι φαίνεται από την πλατεία Συντάγματος». Οπότε, με καταργημένα τα σύνορα και μέσα στους νέους υπερεθνικούς οργανισμούς που διαμορφώνονται πλέον, η δυναμική βορειοελλαδική επαρχία θα επανέλθει στην προ του 1923 κατάστασή της. Ποιο στοίχημα θέλω να κερδίσω; Να κρατηθεί όσο μπορεί ο λαός μας στον τόπο, ώστε να είναι πρωταγωνιστής στη νέα μορφή που παίρνουν η Βαλκανική και η νέα Τουρκία. Ωστε, με βασικό εργαλείο την Ορθοδοξία, κάπως τον πολιτισμό, πιθανώς και τη γλώσσα, να δώσουμε «χρώμα» στη νέα γκρίζα κατάσταση που δημιουργείται, προκειμένου πολιτισμικά και οικονομικά να πρωταγωνιστήσουμε στους επόμενους αιώνες. Εκτός αν ρεύσουν οι πηγές «άνω ποταμών».
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
