Την επιστροφή 50 εκκλησιαστικών κειμηλίων που αφαιρέθηκαν από τις Ιερές Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας διεκδικεί η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου, με αφορμή την πρόσφατη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας για τον επαναπατρισμό 48 κειμηλίων.
Με ανακοίνωσή της, η Μητρόπολη εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για το γεγονός ότι οι πολυετείς προσπάθειές της δεν συμπεριλήφθηκαν στη συμφωνία, ενώ γνωστοποιεί ότι ο Μητροπολίτης Ξάνθης κ. Παντελεήμων έχει ήδη απευθυνθεί στην Υπουργό Πολιτισμού και στον Υπουργό Εξωτερικών, ζητώντας να μεριμνήσουν για την επιστροφή των κειμηλίων της περιοχής.
Η παρέμβαση έρχεται μετά την υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης, στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, μεταξύ της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του Βούλγαρου ομολόγου της, Εφτίμ Μιλόσεφ, για την επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων στις Μονές Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου και Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και στην Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Τριάντα χρόνια διεκδικήσεων για τα κειμήλια της Ξάνθης
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου διεκδικεί εδώ και περίπου 30 χρόνια, από την αρχή της ποιμαντορίας του Μητροπολίτη Παντελεήμονος, την επιστροφή 50 κειμηλίων, μεταξύ των οποίων χειρόγραφα και παλαίτυπα.
Όπως υποστηρίζει, τα συγκεκριμένα αντικείμενα αφαιρέθηκαν από τις Ιερές Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας κατά την περίοδο 1916-1919, όταν η περιοχή βρισκόταν υπό βουλγαρική κατοχή.
Η Μητρόπολη αναφέρει ότι οι μέχρι σήμερα προσπάθειές της έχουν προσκρούσει στην άρνηση της βουλγαρικής πλευράς.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει στην ύπαρξη πλήρους καταλόγου των κειμηλίων, ο οποίος συντάχθηκε το 1905 από τον τότε Αρχιδιάκονο Χρυσόστομο Χατζησταύρου, μετέπειτα Μητροπολίτη Φιλίππων και Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος.
Ο Χρυσόστομος Χατζησταύρου υπηρετούσε τότε ως Αρχιδιάκονος του Μητροπολίτη Δράμας και μετέπειτα Ιερομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου Καλαφάτη. Η καταγραφή που πραγματοποίησε αποτελεί, σύμφωνα με τη Μητρόπολη, τη βασική τεκμηρίωση των διεκδικήσεών της.
Επιστολές στους Υπουργούς Πολιτισμού και Εξωτερικών
Η Μητρόπολη Ξάνθης εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά της για τον αποκλεισμό των δικών της διεκδικήσεων από την πρόσφατη συμφωνία, την οποία, όπως επισημαίνει, πληροφορήθηκε από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.
Χαρακτηρίζει μη αποδεκτό το γεγονός ότι αγνοήθηκαν οι πολυετείς προσπάθειές της και υπογραμμίζει ότι η επιστροφή των κειμηλίων πρέπει να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από οποιαδήποτε λογική ανταλλαγής.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Μητροπολίτης Ξάνθης κ. Παντελεήμων απευθύνθηκε τόσο στην Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη όσο και στον Υπουργό Εξωτερικών, ζητώντας την ανάληψη πρωτοβουλιών για τον επαναπατρισμό του συνόλου των 50 κειμηλίων.
Όπως τονίζει η Μητρόπολη, πρόκειται για αντικείμενα που ανήκουν στις ιστορικές μονές της Ξάνθης και αποτελούν προϊόν λεηλασίας.
Τέλος, γνωστοποιεί ότι ήδη δρομολογείται συνάντηση του Μητροπολίτη Παντελεήμονος με την Υπουργό Πολιτισμού, προκειμένου να συζητηθεί το ζήτημα και να εξεταστούν οι δυνατότητες επιστροφής των εκκλησιαστικών θησαυρών στον τόπο προέλευσής τους.
Ακολουθεί η ανακοίνωση της μητρόπολης Ξάνθης:
Ἡ καθ’ ἡμᾶς Ἱερά Μητρόπολις Ξάνθης καί Περιθεωρίου
πληροφορήθηκε ἀπό τὰ Μέσα Μαζικῆς Ἐνημέρωσης ὅτι τὴν 29η
Σεπτεμβρίου 2026 ἡ Ὑπουργός Πολιτισμοῦ κ. Λίνα Μενδώνη
ὑπέργραψε Μνημόνιο Κατανόησης μὲ τὸν Βούλγαρο ὁμόλογό της κ.
Ἐφτὶμ Μιλόσεφ, τὸ ὁποῖο ἐπισφράγισε τὴν συμφωνία ποὺ ἐπιτεύχθηκε,
κατόπιν μυστικῶν διαπραγματεύσεων, γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ 48 κειμηλίων
ἀπὸ τὴν Βουλγαρία στὶς Μονὲς Παναγίας Εἰκοσιφοινίσσης Παγγαίου,
Τιμίου Προδρόμου Σερρῶν καὶ Ἱερᾶς Μητροπόλεως Σερρῶν καὶ
Νιγρίτης.
Ἤδη ἐδώ ἐδῶ καὶ τριάκοντα ἔτη, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ποιμαντορίας
μας τοῦ Σεβασμιωτάτου Ποιμενάρχου κ.κ. Παντελεήμονος , ἡ Ἱερὰ
Μητρόπολις Ξάνθης καὶ Περιθεωρίου ἐπιδιώκει καὶ ἀγωνίζεται γιὰ τὴν
ἐπιστροφὴ τῶν λαφυραγωγηθέντων πεντήκοντα κειμηλίων
(χειρογράφων, παλαιτύπων κλπ) ἀπὸ τὶς Ἱερὲς Μονὲς Παναγίας
Καλαμοῦς Ξάνθης καὶ Παναγίας Ἀρχαγγελιωτίσσης Ξάνθης, οἱ ὁποῖες
ὑπέστησαν δήωση ὑπὸ τῶν Βουλγαρικῶν στρατευμάτων κατοχῆς κατὰ
τὴν περίοδο 1916-1919.
Οἱ ἐνέργειές μας δυστυχῶς προσκρούουν στὴν ἄρνηση τοῦ
βουλγαρικοῦ παράγοντα. Εὐτυχῶς γιὰ ἐμᾶς ἔχουμε πλήρη κατάλογο
τῶν διαρπαγέντων κειμηλίων, τὸν ὁποῖο καὶ ἐπισυνάπτουμε στὴν
παροῦσα. Τὰ κειμήλια καταλογραφήθηκαν τὸ 1905 ὑπό τοῦ τότε
Ἀρχιδιακόνου τοῦ Μητροπολίτου Δράμας καὶ Ἱερομάρτυρος
Μητροπολίτου Σμύρνης Χρυσοστόμου Καλαφάτη, Χρυσοστόμου
Χατζησταύρου, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν Μικρασιατικὴ καταστροφὴ ἔγινε
Μητροπολίτης Φιλίππων καὶ κατόπιν Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν καὶ
Πάσης Ἑλλάδος.
Ὁ νεαρὸς διάκονος μὲ ἐπιμέλεια καὶ ἐργατικότητα κατέγραψε τὸ
σύνολο τῶν κειμηλίων, καὶ μὲ βάση τὴν καταγραφή του ἔγινε ἡ
διεκδίκηση ἀπὸ πλευρᾶς τῆς καθ΄ ἡμᾶς Ἱερὰς Μητροπόλεως.
Ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν συμφωνία ποὺ ἀνακοινώθηκε, καί ἡ ὁποία
ἀγνοεῖ κατά τρόπο μή παραδεκτό, τίς ὡς ἄνω προσπάθειες τῆς καθ’ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, ὁ Σεβασμιότατος Ποιμενάρχης μας
ἀπευθύνθηκε τόσον εἰς τήν Ὑπουργόν Πολιτισμοῦ ὅσον καί στόν
Ὑπουργό Ἐξωτερικῶν, μέ τήν ἀπαίτηση ὅπως μεριμνήσουν καὶ γιὰ τὰ
κειμήλια τῆς καθ΄ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, ἔξω ἀπό κάθε λογική
ἀνταλλαγῆς, οὕτως ὥστε τὸ σύνολο αὐτῶν νὰ ἐπαναπατρισθεῖ εἰς τὴν
καθ΄ ἡμᾶς Ἱερὰν Μητρόπολιν, διότι ἀνήκουν εἰς τὶς Ἱερὲς Μονές μας καὶ
ἀποτελοῦν προϊὸν λαφυραγώγησης.
Ἤδη δρομολογεῖται συνάντηση τοῦ Σεβασμιωτάτου μέ τήν
Ὑπουργό Πολιτισμοῦ γιά τό θέμα.
