H καθεστωτική αλλαγή του 1878 και η ανάληψη της διακυβέρνησης της Κύπρου από τους Βρετανούς αποικιοκράτες δημιούργησε την προσδοκία στους κατοίκους του νησιού, ότι το λεγόμενο χριστιανικό και φιλελεύθερο έθνος της Ευρώπης θα συνεργούσε στην ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος, όπως έπραξε δεκατέσσερα χρόνια προηγουμένως με τα Επτάνησα.
Πολύ σύντομα, όμως, οι ελπίδες αυτές διαψεύσθηκαν, οπότε τέθηκε δυναμικά από τους κατοίκους το ζήτημα τις διεκδίκησης της ελευθερίας του νησιού και της ένωσής του με την Ελλάδα. Επικεφαλής της όλης προσπάθειας ανέλαβε η Eκκλησία, η οποία αντλώντας από την Εθναρχική της παράδοση και από το γεγονός ότι, καθόλο το χρονικό διάστημα της Τουρκοκρατίας, υπήρξε ο μόνος οργανωμένος θεσμός των υποδούλων, εξακολούθησε και κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας να καθοδηγεί τον λαό και να ενισχύει τον αγώνα του για τη διεκδίκηση των εθνικών του αιτημάτων.
Για παράδειγμα, η Εκκλησία πρωτοστάτησε στον αγώνα αυτό με την αποστολή Πρεσβειών στο Λονδίνο το 1889, στο Λονδίνο και στο Παρίσι το 1918-1920, ξανά στο Λονδίνο το 1929 και το 1946-1947, με επικεφαλής τους εκπροσώπους της, όπως τους Aρχιεπισκόπους Σωφρόνιο και Kύριλλο Γ΄, στις δύο πρώτες περιπτώσεις, και τους Mητροπολίτες Κιτίου Nικόδημο Mυλωνά στην τρίτη και Πάφου Λεόντιο στην τέταρτη.
Το ίδιο έπραξε και το 1950, οπότε εστάλη Πρεσβεία, με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Κυρηνείας Κυπριανό, στην Ελλάδα, τη Μεγάλη Βρετανία και την Αμερική, για να επιδώσει τις Δέλτους του Ενωτικού Δημοψηφίσματος σε μια προσπάθεια διεθνούς προβολής του ζητήματος. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές και η προσδοκία για ειρηνική εθνική δικαίωση δεν είχαν αποτέλεσμα, αφού η πολιτική των Bρετανών στόχευε στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, και όχι στην εφαρμογή των αρχών του δικαίου. Το γεγονός αυτό προκάλεσε μεγάλη δυσφορία και οδήγησε στην εξέγερση του Oκτωβρίου του 1931, που επέφερε την εξορία από την αποικιακή δύναμη, ανάμεσα σε άλλους, και των Μητροπολιτών Κιτίου Νικόδημου Μυλωνά και Κυρηνείας Μακάριου Μυριανθέα.
