Την πέμπτη Κυριακή της Σαρακοστής, κάθε χρόνο, τιμάται η μνήμη των περίπου 10.000 Πατρινών, που σφαγιάστηκαν, σουβλίστηκαν, βασανίστηκαν με φρικτούς τρόπους ή πουλήθηκαν ως σκλάβοι από τους Τούρκους, από την Κυριακή των Βαΐων, 3 Απριλίου, μέχρι και τη Μεγάλη Παρασκευή του 1821.
Η μέρα αυτή και ο εορτασμός της μνήμης των χιλιάδων Πατρινών που σκοτώθηκαν από τους Τούρκους, καθιερώθηκε επίσημα με απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδας, ύστερα από πρωτοβουλία του Μητροπολίτη Πατρών κ. Χρυσοστόμου.
Το πρώτο μέρος του εορτασμού έγινε το Σάββατο 5 Απριλίου, με την πομπή και την λιτανεία στη μνήμη των αθώων θυμάτων, που θυσιάστηκαν για την πίστη και την πατρίδα.
Την Κυριακή 6 Απριλίου, στον Ιερό Ναό του Αποστόλου Ανδρέα στην Πάτρα, τελέστηκε Αρχιερατικό Συλλείτουργο, στο οποίο προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεος, Αντιπρόεδρος της Ιεράς Συνόδου και εκπρόσωπος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμου.
Ο Ιερός Ναός ήταν γεμάτος από πιστούς, ενώ ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία των Πατρινών Συλλόγων με τις παραδοσιακές τους στολές, που συμμετείχαν στο Ιερό Μνημόσυνο και στάθηκαν γύρω από τον δίσκο με τα κόλλυβα στο κέντρο του Ναού.
Ο Μητροπολίτης, στην ομιλία του, αναφέρθηκε στην παρουσία των Συλλόγων αυτών και ειδικά στους «Μωραΐτες εν Χορώ», οι οποίοι, με την ευλογία του, ξεκίνησαν αυτούς τους εορτασμούς και φροντίζουν για την οργάνωσή τους, υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως.
Στην ομιλία του, ο Μητροπολίτης Πατρών ευχαρίστησε θερμά τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών κ. Ιερώνυμο, την Ιερά Σύνοδο και τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου κ. Ιερόθεο, τον οποίο χαρακτήρισε κόσμημα της Εκκλησίας και όλης της Ορθοδοξίας, σπουδαίο θεολόγο και συγγραφέα, που με τη ζωή, το έργο και τον λόγο του καθοδηγεί και εμπνέει.
Στη συνέχεια, ο Μητροπολίτης αναφέρθηκε στην τραγική σφαγή των Πατρινών, βασισμένος σε ιστορικές μαρτυρίες, που πραγματικά συγκλονίζουν όποιον τις μελετά.
«…Τις γυναίκες μαζί με τα παιδιά τους, τους πωλούσαν ως κοπάδια αιγών και προβάτων. Το έμποριο τούτο καθώς και το υφιστάμενον εν τω μέσω των ερειπίων των Πατρών διενεργείτο υπό των Εβραίων, των Βοεμών και των Άγγλων» (Πουκεβίλ).
«… Ουδέποτε παρετηρήθη θέαμα τόσον φρικώδες! Πτώματα άνευ κεφαλών, μέλη διεσπαμένα, τεμάχια σαρκών, εδείκνυον τα ίχνη της οδού, ήτις ήγεν εις το κέντρον των ανθρωποφάγων. Εκεί ωλίσθαινεν ο διαβάτης πατών επί έλους εκ πεπηγότος αίματος κεκαλυμμένου υπό σποδού» (Πουκεβίλ).
«…Έλληνες ανασκολοπισμένοι εξέπνεον βραδέως, παραδίδοντες εαυτούς τη Βασιλίδι των αγγέλων. Αναγνωρίζουσι μεταξύ των μαρτυρούντων Ιερείς προσευχομένους υπέρ των δημίων» (Σπηλιάδης).
«…Η εμπορικώτερη και πλουσιότερη πόλις της Πελοποννήσου, η μία εκ των δύο επαναστατικών εστιών καθ’ ην πρώτον υψώθη το σύμβολον της ελευθερίας, κατεστράφη εκ πρώτης αφετηρίας, παραδοθείσα εις το πυρ και την λεηλασίαν» (Σπυρ. Τρικούπης)
«…Οι Τούρκοι κατασφάζουν σαν ζώον όποιον βλέπουν στο διάβα τους. Η μανία είναι τόση ώστε δεν κάμουν διάκριση γένους και ηλικίας. Γυναίκες τις σέρνουν από τα μαλλιά προς το φρούριο. Στην παραλία επικρατεί συνωστισμός. Άλλοι πέφτουν στη θάλασσα αναζητώντας βάρκες διαφυγής προς τη Ζάκυνθο. Μέχρι το βράδυ θάνατος έχει σκορπισθεί στην Πάτρα.
Οι σφαγές, οι διώξεις και οι αρπαγές συνεχίζονται μέχρι την Μεγάλη Παρασκευή. Πλήθη οικογενειών αιχμαλωτίζονται. Γυναίκες ατιμάζονται και φονεύονται. Άλλες πωλούνται σκλάβες. Τέφρα, τέφρα, έμεινε η Πάτρα». (Διον. Κόκκινος).
«…Αι παραλίαι, οι αγροί και οι χάνδακες της πεδιάδος, επληρώθησαν ανδρών, γυναικών και παιδίων. Όποιον οι Τούρκοι, συνελάμβαναν η κατεκρεούργουν, η έρριπτον χαμαί και έσφαττον ως ζώον. Τα θυσιαστήρια του Θεού μετέβαλον εις αποπάτους και εις καταγώτια ασελγείας. Τας αγίας εικόνας των Ναών συντρίβοντας καθύβριζον και διά των ιερών αμφίων περίβαλον τους κύνας. Πατέρα δε και υιόν, τον Μήτρον Βεγουλόπουλον, ανασπείραντες ήναψαν πυράν και τους αιχμαλώτους Έλληνας εβίασαν, ίνα ψήσωσι τούτους, τον ένα κατόπιν του άλλου». (Φιλίμων).
«Εκείνες τις ημέρες πληροφορήθηκα ότι έφτασαν στην Πόλη (Κωνσταντινούπολη) σακκιά με 2.500 ζευγάρια αυτιά από την σφαγή των Ελλήνων της Πάτρας και ότι μπορούσε να δει κανείς αυτά τα πολεμικά τρόπαια στοίβες μπροστά στην πύλη του σεραγιού.
Πίστευα πως ήταν φήμες, ανατολίτικα παραμύθια. Και ότι αν τέτοια δημόσια έκθεση μπορούσε να γίνει σε περασμένους αιώνες θα ήταν αδύνατο να συνεχίζεται στην εποχή μας αυτό το βάρβαρο έθιμο. Τα αυτιά ήταν τρυπημένα και κρέμονταν από σπάγκους. Μαζί με κάθε μύτη είχαν κόψει επίσης το πάνω χείλος και ένα κομμάτι από το μέτωπο. Μαζί με τα πηγούνια υπήρχαν το κάτω χείλος και γενειάδα. (R. Walsh Ιερέας της Αγγλικής Πρεσβείας της Πόλης, για τις σφαγές στην Πάτρα.)
Στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, ετελέσθη το Ιερό Μνημόσυνο των σφαγισθέντων Πατρέων, χοροστατούντος του Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιεροθέου, ο οποίος στην εμπνευσμένη ομιλία του, αφού ευχαρίστησε τον Μητροπολίτη Πατρών, ετόνισε την σημασία αυτού του λαμπρού εορτασμού τιμής και μνήμης των θυμάτων της Τουρκικής θηριωδίας και μετέφερε τις ευχές και τις ευλογίες του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου και της Ιεράς Συνόδου.
Μεταξύ των άλλων ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου ανέφερε τα εξής:
«Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Πατρών και αγαπητέ εν Χριστώ αδελφέ κ. Χρυσόστομε, ως Εκπρόσωπος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος και των Μελών της Ιεράς Συνόδου, μεταφέρω τις ευχές, τις ευχαριστίες και ευλογίες του Μακαριωτάτου και της Ιεράς Συνόδου, για την λαμπρά αυτή τελετή την οποίαν επιτελείτε εις μνήμην των 10.000 σφαγιασθέντων Πατρέων κατά την διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821…Όλοι οι αδελφοί σας και όλος ο Λαός γνωρίζει ότι είστε φιλόθεος και φιλάνθρωπος. Είστε φιλοπάτωρ, είστε φιλόπατρις, και φιλίστωρ. Αγαπάτε την ιστορία και την πατρίδα και το αποδεικνύετε αυτό συνεχώς. Όπως ακριβώς φαίνεται από τις λαμπρές εκδηλώσεις που ετελέσατε εχθές, αλλά και σήμερα με το ιερό Μνημόσυνο. Είναι ένας νόμος της ιστορίας, ότι άλλοι γράφουν ιστορία και για άλλους γράφει η ιστορία. Αυτό ισχύει πολλές φορές. Υπάρχουν αγωνιστές που έχυσαν το αίμα τους και δεν τους γράφει η ιστορία. Περιπίπτουν στην λήθη. Ενώ αναφέρονται άλλα πρόσωπα και κυρίως ιστορία γράφουν διάφορα πρόσωπα, που είναι ηγέτες, που έπαιξαν κάποιον σημαντικό ρόλο, είτε, πολιτικό, είτε διπλωματικό, είτε στρατιωτικό, είτε ακόμη επαναστατικό. Σε κάποιες περιπτώσεις αγνοείται ο Λαός. Εσείς σήμερα, αναδείξατε αυτό το μεγάλο γεγονός του Λαού, ο οποίος ξεσηκώθηκε και με το αίμα του επότισε το δέντρο της ελευθερίας. Διότι, όπως όλοι γνωρίζομε η Ελευθερία είναι ένα μεγάλο δένδρο, ξεκινά από ένα σπόρο, ένα σπόρο θρησκευτικό, εθνικό, πολιτικό. Ο άνθρωπος ποθεί την ελευθερία, δεν θέλει να είναι κάτω από ζυγό. Αυτό το δέντρο χρειάζεται να ποτισθή όχι με νερά, αλλά με τα αίματα, και γι’ αυτό η ευχή που θα αναγνώσουμε μετά από λίγο, αναφέρει: «Τα τίμια αυτών αίματα την ελευθερία αρδεύουσιν».
Εμείς έχομε χρέος να θυμώμαστε όλους εκείνους οι οποίοι αγωνίστηκαν για την ελευθερία την οποία απολαμβάνουμε εμείς, αλλά και εμείς να είμαστε άξιοι συνεχισταί τέτοιων προγόνων και της ελευθερίας. Να αγαπάμε την ελευθερία, τόσον την προσωπική, όσον και την κοινωνική, την οικογενειακή αλλά και την εθνική ελευθερία. Ως γνωστόν ισχύει κάποιος νόμος και στην δική μας εκκλησιαστική παράδοση. Όταν κανείς δηλαδή, δίδει το αίμα του, τότε λαμβάνει τα δώρα από τον Θεό. Δηλαδή. «Δώσε αίμα για να λάβης πνεύμα». Δεν μπορεί κάποιος να απολαμβάνη αυτά τα αγαθά, εάν καθημερινά δεν χύνει το αίμα του και δεν δίδει την αγάπη του για τον Θεό και την Πατρίδα και για τους ανθρώπους…»
Εν συνεχεία σχηματίστηκε λιτανευτική πομπή και ενώπιον της στήλης μνήμης και τιμής των θυμάτων, την οποία ανήγειρε η Ιερά Μητρόπολη Πατρών, ανεπέμφθη επιμνημόσυνος δέηση και κατετέθησαν στέφανοι.
Παρέστησαν ο Υφυπουργός Πολιτισμού κ. Ιάσων Φωτήλας, Εκπρόσωποι, Πολιτικών, Στρατιωτικών Αρχών και Φορέων και πλήθος κόσμου.
