Του Αρχιμανδρίτη Αθηναγόρα Σουπουρτζή*
Η Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά δεν αποτελεί απλώς έναν μοναστικό χώρο υψηλής πνευματικής ακτινοβολίας, αλλά μια σύνθετη θεσμική οντότητα, με εκκλησιαστική, νομική και διεθνή διάσταση, η οποία καλείται να λειτουργήσει σε ένα ασταθές και συχνά αντιφατικό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η αμφισβήτηση του περιουσιακού καθεστώτος της Μονής, που ξεκίνησε ήδη από το 2010 και αναζωπυρώθηκε με πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις στην Αίγυπτο, δεν αφορά ευθέως τη θρησκευτική ελευθερία ή το δικαίωμα της Εκκλησίας να ασκεί τη λατρευτική της αποστολή –δικαιώματα που το ίδιο το αιγυπτιακό κράτος έχει δεσμευθεί πως θα προστατεύσει. Αντιθέτως, το πρόβλημα αφορά την οικονομική και διοικητική της βιωσιμότητα: χωρίς επαρκώς διασφαλισμένα περιουσιακά στοιχεία, χωρίς νομική σταθερότητα των εγκαταστάσεων και χωρίς την ελεύθερη παρουσία μοναχών (πλην του ηγουμένου), η λειτουργία της Μονής υπονομεύεται στην πράξη.
Η Μονή του Σινά δεν είναι μια οποιαδήποτε εκκλησιαστική μονάδα· αποτελεί μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, με όλα τα νομικά και διεθνή επακόλουθα που αυτό συνεπάγεται. Η ίδια η Αίγυπτος, με τον φάκελο που υπέβαλε για την ένταξη της Μονής στον κατάλογο της UNESCO, ανέλαβε ρητές δεσμεύσεις που αφορούν όχι μόνο τη διατήρηση της θρησκευτικής λειτουργίας, αλλά και την κατοχύρωση της περιουσιακής αυτοτέλειας και της διοικητικής της δομής.
Ακριβώς γι’ αυτό, η ελληνοαιγυπτιακή διπλωματία καλείται να αναζητήσει πολιτικές λύσεις που υπερβαίνουν τη στενή εφαρμογή των εθνικών διατάξεων. Η λύση μπορεί να είναι είτε η επικαιροποίηση μιας συμφωνίας μεταξύ του αιγυπτιακού κράτους (σε περιφερειακό επίπεδο) και του Αρχιεπισκόπου Σινά, είτε ακόμη και μια διακρατική συμφωνία, ενταγμένη στο πλαίσιο των ήδη ανεπτυγμένων διμερών σχέσεων. Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό ότι η Αίγυπτος αναγνωρίζει εμμέσως το δικαίωμα και την υποχρέωση της Ελλάδας να ενδιαφέρεται για τη Μονή –μιας μορφής διεθνές droit de regard που νομιμοποιείται ιστορικά, πολιτιστικά και θεσμικά.
Η ανακολουθία ανάμεσα στις δημόσιες δεσμεύσεις της αιγυπτιακής ηγεσίας και τις πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Όμως, ταυτόχρονα υπογραμμίζει και την ανάγκη ταχύτατης πολιτικής διαχείρισης, πριν η κατάσταση αποκτήσει μη αναστρέψιμα χαρακτηριστικά. Η Μονή Σινά δεν είναι διαπραγματεύσιμη ως προς την αποστολή, τη φυσιογνωμία και την ιστορική της ταυτότητα. Η διατήρηση της κανονικής και νομικής της αυτονομίας αποτελεί όρο αναγκαίο για τη διαφύλαξη της ορθόδοξης πνευματικής μας κληρονομιάς.
Σε μια εποχή όπου η έννοια της ιδιοκτησίας, της πολιτιστικής μνήμης και της θρησκευτικής ελευθερίας δοκιμάζεται, το Σινά μάς καλεί να επαναβεβαιώσουμε την ευθύνη μας. Η υπεράσπιση της Μονής δεν είναι μόνο θέμα θεολογίας ή δικαίου, αλλά πράξη συνείδησης απέναντι στην Ιστορία και στον Πολιτισμό.
*Καθηγητή Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, Θεολογικής Ακαδημίας Volyn Ουκρανίας- Επισκέπτη Καθηγητή Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών
