Από τον ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΝΝΗ*
Είναι σε όλους τους Χριστιανούς γνωστή η εμφάνιση του σημείου του Τιμίου Σταυρού στον Άγιο και Ισαπόστολο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Μέγα. Το θαυμαστό γεγονός έγινε τον Οκτώβριο του 312, λίγο πριν την αναμέτρηση με τον Μαξέντιο. Ως γνωστόν, το Αήττητο Τρόπαιο χάρισε την νίκη στον Μέγα Κωνσταντίνο, μια νίκη που θα άλλαζε τη ροή της Ιστορίας.
Είναι ίσως λιγότερο γνωστή μια δεύτερη εμφάνιση του σημείου του Τιμίου Σταυρού, που συνέβη περίπου 35 χρόνια αργότερα, στις 7 Μαϊου του 346 ή του 348 μ. Χ. (η δεύτερη χρονολογία είναι η πιθανότερη, όπως προκύπτει από τα δεδομένα) στην Αγία Πόλη της Ιερουσαλήμ, όταν Αρχιεπίσκοπος Ιεροσολύμων ήταν ο Άγιος Κύριλλος, ενώ τα ηνία της αυτοκρατορίας κρατούσε ο γιος του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο Κωνστάντιος Β΄.
Η δεύτερη αυτή εμφάνιση του σημείου του Τιμίου Σταυρού, έγινε σαν μία εποχή που, ενώ οι Χριστιανοί απολάμβαναν την θρησκευτική ελευθερία του διατάγματος των Μεδιολάνων, η Εκκλησία ταλανιζόταν από την αίρεση του Αρειανισμού, την φοβερότερη από όσες αιρέσεις είχαν εμφανιστεί ως τότε, την οποίαν ο Μέγας Αντώνιος είχε χαρακτηρίσει «Χριστομάχον καὶ πρόδρομον τοῦ Ἀντιχρίστου».
Το 337 μ. Χ. ο Μεγάλος και ευσεβής αυτοκράτορας Μέγας Κωνσταντίνος έφυγε από την επίγεια ζωή και τον διαδέχθηκαν οι τρεις γιοί του, Κωνστάντιος Β΄, Κωνσταντίνος Β΄ και Κώνστας, οι οποίοι καθόρισαν τις περιοχές της δικαιοδοσίας του καθενός τους στο Ρωμαϊκό κράτος.
Δεν θα επεκταθούμε στις ιστορικές λεπτομέρειες. Εν τέλει πάντως, εκείνος που έμεινε μόνος κυρίαρχος ήταν ο Κωνστάντιος Β΄. Όμως, εν αντιθέσει προς τον εν Αγίοις προκάτοχό του, αλλά και τους δύο αδελφούς του, ο Κωνστάντιος εξ αρχής έδειξε συμπάθεια προς τους Αρειανούς και, ως μονοκράτορας πλέον, θεώρησε εύκολη την επιβολή του Αρειανισμού. Ξεκίνησε λοιπόν συστηματικό διωγμό εναντίον των Ορθοδόξων, στέλνοντας στην εξορία αρκετούς εκ των Επισκόπων τους, που αντιστάθηκαν με σθένος στις κακοδοξίες του.
ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Ο Άγιος Κύριλλος γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 313 μ. Χ. Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον Άγιο Μάξιμο Γ΄, Επίσκοπο Ιεροσολύμων. Έδωσε αρχικά την εντύπωση ότι δεν ήταν ιδιαίτερα σχολαστικός σχετικά με την ακρίβεια των δογματικών όρων, εν προκειμένω του Ορθοδόξου όρου «Ὁμοούσιος» και του «Ὁμοιούσιος» που αντέτεινε εσφαλμένα η ομάδα των «Ομοίων» Αρειανών, και έτσι ο Αρειανός επίσκοπος Καισαρείας Ακάκιος δεν πρόβαλε αντιρρήσεις για την εκλογή του. Σύντομα όμως, οι Αρειανοί αντιλήφθηκαν ότι είχαν να κάνουν με έναν κατ’ ακρίβειαν Ορθόδοξο, που υπερασπίστηκε σθεναρά το δόγμα της Νικαίας από τους πρώτους ήδη μήνες της αρχιερατείας του. Η Ορθόδοξη ακρίβειά του είναι εμφανέστατη στο έργο του «Κατηχήσεις», όπου προασπίζεται τις Αποφάσεις και τους Όρους της Αγίας Α΄ Οικουμενικής Συνόδου.
Έτσι, σύντομα επακολούθησε η ρήξη με τον Ακάκιο, ο οποίος μετήλθε κάθε αθέμιτο μέσο προκειμένου να εξουδετερώσει τον Ορθόδοξο Επίσκοπο των Ιεροσολύμων, όπως συνήθιζαν άλλωστε να κάνουν γενικά οι Αρειανοί. Έχοντας την υποστήριξη του Αρειανού αυτοκράτορα ο Ακάκιος, κατηγόρησε τον Άγιο Κύριλλο ότι πούλησε ιερά κειμήλια και αναθήματα ( έγινε σε περίοδο λιμού, με σκοπό να προσφερθεί τροφή στους πεινασμένους). Ο Ακάκιος συγκάλεσε μια ψευδοσύνοδο στα Ιεροσόλυμα και απομάκρυνε τον Κύριλλο από τον θρόνο του.
Ο Άγιος βρήκε καταφύγιο στην Ταρσό της Κιλικίας, όπου έγινε δεκτός από τον Ορθόδοξο Επίσκοπο Σιλβανό. Ζήτησε τη σύγκλιση μείζονος συνόδου για να εξετάσει την υπόθεσή του, η οποία όντως συνήλθε το 359, πάλι στα Ιεροσόλυμα, και τον Άγιο Κύριλλο, αποκαθιστώντας τον στον θρόνο του.
Ωστόσο ο Ακάκιος δεν εγκατέλειψε την προσπάθειά του και κατέφυγε στην Κωνσταντινούπολη, γνωρίζοντας ότι θα είχε την στήριξη του ομόφρονός του αυτοκράτορα Κωνστάντιου. Έτσι, το 360 νέα σύνοδος επικύρωσε την απομάκρυνση του Κυρίλλου από τον θρόνο του. Όμως το 361, ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος πέθανε και στον θρόνο ανήλθε ο Ιουλιανός ο Παραβάτης.
Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, ο Ιουλιανός ήταν εκείνος που ανακάλεσε από την εξορία τον Κύριλλο και τον επανέφερε στον θρόνο του. Όχι όμως επειδή εκόπτετο για την ακρίβεια της Ορθοδοξίας, κάθε άλλο.
Ο Ιουλιανός είχε χάσει όλα τα μέλη της οικογενείας του εξαιτίας της δυναστικής έριδας που είχε ξεσπάσει μεταξύ του Κωνστάντιου και των συγγενών του, που υποψιαζόταν ως διεκδικητές του θρόνου, μεταξύ των οποίων και την οικογένεια του Ιουλιανού (με τον πατέρα του οποίου ήταν πρώτα εξαδέλφια). Έτσι, ο Ιουλιανός έτρεφε ένα άσπονδο μίσος κατά του Κωνστάντιου και ανακάλεσε πίσω όσους Αρχιερείς είχε εξορίσει εκείνος, θέλοντας να έχει κοντά του όλους τους εχθρούς του Κωνστάντιου. Μάλιστα σε μία επιστολή του έγραφε ότι περίμενε οι αρχηγοί των Γαλιλαίων (έτσι αποκαλούσε περιφρονητικά τους Χριστιανούς) θα είχαν μεγαλύτερη ευγνωμοσύνη σε κείνον παρά στον προκάτοχό του, αφού επί της βασιλείας του Κωνστάντιου εξορίστηκαν, φυλακίστηκαν και καταδιώχθηκαν πολλοί από αυτούς.
Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΥΠΟ ΝΕΟ ΔΙΩΓΜΟ
Βέβαια, τα μέτρα που έλαβε στη συνέχεια ο Ιουλιανός, δυσχέραιναν το έργο των Επισκόπων και η Εκκλησία βρέθηκε κάτω από νέο διωγμό. Ωστόσο ο Άγιος Κύριλλος, όπως και όλοι οι Ορθόδοξοι Επίσκοποι της εποχής, επιδόθηκε στο ποιμαντικό του έργο, παρ’ όλες στις δυσχέρειες.
Εντυπωσιακή η καταγραφή των γεγονότων
Το 363 ο Ιουλιανός πεθαίνει, αλλά στον θρόνο τον διαδέχεται ο Αρειανός Ουάλης. Ο Άγιος Κύριλλος θα ακολουθήσει και πάλι τον δρόμο της εξορίας, ως τον θάνατο του Ουάλη, το 378 μ. Χ. Λίγο διάστημα αργότερα, αυτοκράτορας αναδείχθηκε ο Ορθοδοξώτατος Μέγας Θεοδόσιος, ο οποίος αποκατάστησε οριστικά την Ορθοδοξία. Ο Άγιος Κύριλλος διαποίμανε πλέον ειρηνικά το ποίμνιο που του εμπιστεύτηκε ο Χριστός, ως την κοίμησή του, στις 18 Μαρτίου του 387 μ. Χ. Η Αγία Β΄ Οικουμενική Σύνοδος εν Κωνσταντινουπόλει, εξήρε τους αγώνες του, αναφέροντας: « Τῆς δὲ γὲ μητρὸς ἁπασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν, τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις, τὸν αἰδεσιμώτατον Κύριλλον ἐπίσκοπον εἶναι γνωρίζομεν. Κανονικῶς τὲ παρὰ τῶν τῆς ἐπαρχίας χειροτονηθέντα πάλαι καὶ πλεῖστα πρὸς τοὺς Ἀρειανοὺς ἐν διαφόροις τόποις ἀθλήσαντα».
ΤΟ ΜΕΓΑ ΣΗΜΕΙΟ
Όπως διαπιστώνει ο αναγνώστης, η περίοδος εκείνη ήταν ιδιαίτερα ταραχώδης για την Εκκλησία. Και προφανώς ο Κύριος, προς παραμυθία και ενθάρρυνση των Χριστιανών, έστειλε αυτό το μέγα σημείο: Όπως αναφέρουν οι ιεροί συναξαρισταί, η 7η Μαΐου του έτους εκείνου (346 αναφέρεται, αλλά μάλλον πρόκειται για το 348, διότι εκείνο το έτος χειροτονήθηκε επίσκοπος Ιεροσολύμων ο Άγιος Κύριλλος) συνέπιπτε στην περίοδο του Πεντηκοσταρίου. Και ξαφνικά, στις 9 το πρωί, εμφανίστηκε στον ουρανό το σημείο του Τιμίου Σταυρού πάνω από την Αγία Πόλη της Ιερουσαλήμ. Ήταν σχηματισμένος από ένα εκθαμβωτικό υπερκόσμιο φως και απλωνόταν από τον Γολγοθά μέχρι το Όρος των Ελαιών. Και ήταν τόσο λαμπερός, ώστε να καλύπτει ακόμα και τις ηλιακές ακτίνες με τις μαρμαρυγές και την φωτοβολία του.
Στην επιστολή του προς τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο (γιο του Μ. Κωνσταντίνου) ο Άγιος Κύριλλος θα περιγράψει το γεγονός: «Αποστέλλω από τα Ιεροσόλυμα προς τη θεοφιλή σου βασιλεία αυτά τα πρώτα γράμματα,… γεμάτα όχι με κολακευτικά λόγια, αλλά με αναγγελίες για επουράνιες θεοπτίες …
Ενημερώνουμε την ευσέβειά σου για μια θεϊκή ενέργεια, που συντελέστηκε στα Ιεροσόλυμα, ανάμεσα στους άλλους καρπούς της θεοφιλούς σου βασιλείας….
Στις μέρες του θεοφιλεστάτου και αειμακάριστου Κωνσταντίνου, του πατέρα σου, έχει βρεθεί στα Ιεροσόλυμα το σωτήριο ξύλο του σταυρού, καθώς η Χάρη του Θεού ευδόκησε να ανακαλυφθούν οι κρυμμένοι άγιοι τόποι από κάποιον που αναζητούσε αληθινά την ευσέβεια. Στις μέρες σου όμως, … τα θαύματα δεν προέρχονται από τη γη, αλλά από τον ουρανό, και το τρόπαιο με το οποίο ο Κύριός μας και Σωτήρας Ιησούς Χριστός νίκησε το θάνατο, δηλαδή ο Τίμιος Σταυρός, έγινε ορατός στα Ιεροσόλυμα απαστράπτοντας και ακτινοβολώντας φως.
Τις μέρες αυτές της αγίας Πεντηκοστής, στο πρώτο εννιαήμερο του Μαΐου, περίπου την τρίτη ώρα, (σ.σ. βυζαντινή ώρα, που αντιστοιχεί στην 9η πρωϊνή δική μας) εμφανίστηκε στον ουρανό ένας τεραστίων διαστάσεων σταυρός από φως, πάνω από τον άγιο Γολγοθά και εκτεινόταν μέχρι το άγιο όρος των Ελαιών. Και δε φανερώθηκε μόνο σε έναν ή σε δύο, αλλά σε όλο το λαό της πόλης, ολοφάνερα. Και δεν πέρασε με ταχύτητα, σαν να ήταν αποκύημα φαντασίας, αλλά για πολλές ώρες ήταν ορατός πεντακάθαρα πάνω από τη γη και με τις απαστράπτουσες ακτινοβολίες του επισκίασε και τις ακτίνες του ήλιου. Γιατί, άλλωστε, θα επισκιάζονταν ο σταυρός από τον ήλιο για όσους τον έβλεπαν, αν η λάμψη του δεν ήταν πιο δυνατή από αυτόν. Και όλος ο λαός της πόλης μαζί, την ίδια στιγμή, έτρεξε στην άγια Εκκλησία, κυριευμένος από το δέος της θεοπτίας, αλλά και με χαρά συγχρόνως, νέοι και ηλικιωμένοι, άνδρες και γυναίκες και κάθε ηλικία, ακόμα και οι νιόπαντρες κόρες από τα σπίτια τους, ντόπιοι και ξένοι, Χριστιανοί και μαζί αλλοδαποί ειδωλολάτρες που βρίσκονταν στην πόλη. Και ομόφωνα όλοι, σαν να ήταν ένα στόμα, υμνούσαν τον Ιησού Χριστό, τον Κύριό μας, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, τον θαυματουργό, καταλαβαίνοντας έμπρακτα και με προσωπική πείρα ότι το πανευσεβές δόγμα των Χριστιανών δεν στηρίζεται «σε λόγια σοφών που πείθουν», αλλά «σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως». Και δεν κηρύσσεται μόνο από ανθρώπους, αλλά το βεβαιώνει και ο Θεός από τους ουρανούς».
«ΤΟΥ ΕΝ ΟΥΡΑΝΩ ΦΑΝΕΝΤΟΣ ΣΗΜΕΙΟΥ»
Στο συναξάρι της 7ης Μαΐου, αναφέρεται:
«Τῇ Ζ’ τοῦ αὐτοῦ μηνός, τὴν ἀνάμνησιν ἑορτάζομεν τοῦ ἐν οὐρανῷ φανέντος σημείου τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, ἐπὶ Κωνσταντίου Βασιλέως, υἱοῦ τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, καὶ Κυρίλλου Ἀρχιεπισκόπου Ἱεροσολύμων».
Και στον στίχο:
«Σταυροῦ παγέντος, ἡγιάσθη γῆ πάλαι.
Καὶ νῦν φανέντος, ἡγιάσθη καὶ πόλος.
Ἑβδομάτῃ Σταυροῖο τύπος πόλῳ ἀμφετανύθη».
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
