Με αφορμή τον βίο του Αγίου Συμεών, αναδεικνύεται η παράδοξη ασκητική πορεία ανθρώπων που απέκρυψαν τις αρετές τους, υπερβαίνοντας την ανθρώπινη κρίση με απόλυτη αυταπάρνηση και αγάπη
Από τον ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΝΝΗ
«Μηδεὶς ἑαυτὸν ἐξαπατάτω· εἴ τις δοκεῖ σοφὸς εἶναι ἐν ὑμῖν ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ, μωρὸς γενέσθω, ἵνα γένηται σοφός. ἡ γὰρ σοφία τοῦ κόσμου τούτου μωρία παρὰ τῷ Θεῷ ἐστι». (Α΄Κορ. γ΄, 18-19)
Η πλέον «ακραία» (συμβατικός ο όρος, μη ευρισκομένου πιο δόκιμου) μορφή ασκήσεως στην παράδοση της Εκκλησίας, είναι η δια Χριστόν Σαλότης.
Μοναχοί (επί το πλείστον), άνδρες και γυναίκες, που είχαν φτάσει στην υψηλότερη βαθμίδα της αρετής και τελειότητος -όσο είναι εφικτό κατ’ άνθρωπον- προσποιούντο τους τρελούς και έκαναν πράγματα που στα μάτια των ανθρώπων φαίνονταν παράλογα και κάποτε και ανήθικα. Πίσω όμως από την αλλόκοτη αυτή συμπεριφορά, έκρυβαν την αγιότητά, την πίστη, την απάθεια και τα άλλα Χαρίσματά τους. Και την πραγματική τους αρετή, την γνώριζε ο Θεός μόνον και οι πνευματικοί τους.
Ο π. Ανδρέας Αγαθοκλέους σε σχετικό άρθρο, είχε ορθότατα επισημάνει ότι, επειδή η «διά Χριστόν σαλότητα» και η πραγματική σαλότητα φαίνονται εξωτερικά όμοιες, μπορούν να τις διακρίνουν μόνον άνθρωποι που έχουν θείο φωτισμό. Διότι η «διά Χριστόν σαλότητα» είναι χάρισμα του αγίου Πνεύματος και μόνο με τη φώτισή Του κατανοείται η παρουσία της Χάριτος του Θεού μέσα από τα λόγια και τα έργα του σαλού.
Σαλούς δια Χριστόν συναντούμε από τους πρώτους αιώνες της επικρατήσεως του Χριστιανισμού. Ήδη τον 4ο μ. Χ. αιώνα, υπάρχει στο Γεροντικό η διήγηση της Αγίας Ισιδώρας της δια Χριστόν Σαλής, της οποίας το πνευματικό ύψος κατάλαβε μόνον ο όσιος Πιτυρούν με τον Φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και την φανέρωσε στης συμμονάστριές της, οι οποίες ως τότε την θεωρούσαν τρελή και την απαξίωναν εντελώς.
Το φαινόμενο αυτό, ή, ορθότερα, η ακραία αυτή μορφή ασκητικού αγώνα, συνέχισε να υπάρχει σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας της Εκκλησίας συναντάται και ως τις μέρες μας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, η Αγία Ξένη η δια Χριστόν σαλή που έζησε στη Ρωσία, η (επίσης Ρωσίδα) Οσία Παρασκευή, που έζησε ως τις αρχές του 20ου αιώνα, οι αγιασμένοι εκείνοι Γέροντες που περιγράφει ο Όσιος Παΐσιος στο βιβλίο του «Ἁγιορεῖται Πατέρες καὶ Ἁγιορείτικα», ως τον σύγχρονό μας παπα-Φώτη τον Λαυριώτη, που έζησε στη Λέσβο και κοιμήθηκε το 2010.
Θεωρούμε ότι η καλύτερη περιγραφή ως προς το τι συνίσταται ο αγώνας των δια Χριστόν Σαλών, είναι τα λόγια του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου: «Ξέρετε τί έκαναν οι δια Χριστόν Σαλοί; Ξέφευγαν πρώτα από την υποκρισία του κόσμου και έμπαιναν μετά στον χώρο της ευαγγελικής αλήθειας. Αλλά, και αυτό δεν τους έφτανε· γι’ αυτό προχωρούσαν στην αγία υποκρισία για την αγάπη του Χριστού. Ύστερα, δεν τους απασχολούσε ό,τι κι αν τους έκαναν, ό,τι κι αν τους έλεγαν οι άλλοι. Χρειάζεται όμως πολύ μεγάλη ταπείνωση για να το κάνεις αυτό…. Οι δια Χριστόν Σαλοί, δεν έχουν μέσα τους κενό, αλλά ξεχείλισμα από το πολύ γέμισμα της αγάπης του Θεού.».
Και, όπως έγραφε ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ, ο Θεός δεν καλεί τους αδύναμους σ’ αυτό τον δρόμο, αλλά διαλέγει εκείνους που είναι ανδρείοι και δυνατοί. Και πράγματι, αν σκεφτεί κανείς ότι η ίδια η προσπάθεια να ζήσει κάποιος κατά Χριστόν θεωρείται αφροσύνη από την πλειοψηφία των κοσμικών ανθρώπων (αν μάλιστα μιλήσουμε για την μοναχική αποταγή, εκεί προσκρούει κανείς ακόμα και σε «ευσεβείς» Χριστιανούς με κοσμικό φρόνημα), μπορεί εύκολα να φανταστεί την αντιμετώπιση μιας τέτοιας ακραίας μορφής ασκήσεως, όταν ο μοναχός που την έκανε ουσιαστικά εξερχόταν (φαινομενικά) από τα μοναχικά και ασκητικά του εξωτερικά σχήματα.
Η Εκκλησία (και ορθώς) κρατούσε επιφυλακτική στάση απέναντι σε φαινόμενα τέτοιου είδους, γιατί υπήρξαν (και πιθανόν υπάρχουν) πολλοί που προσποιούνται σαλότητα για να αποσπάσουν τον έπαινο των ανθρώπων, ή, έστω, να αυτοδικαιωθούν. Όμως οι όντως δια Χριστόν Σαλοί, κινούμενοι πάντα μέσα στον χώρο της Εκκλησίας, είναι οι Άγιοι εκείνοι που τόλμησαν να κάνουν την καθημερινή ζωή τους μια συνεχή μαρτυρία της Βασιλείας του Θεού. Φαινομενικά δείχνουν να απομακρύνονται από την ασκητική βιοτή, επισύροντας την αγανάκτηση του κόσμου με τις ακραία αντισυμβατικές πράξεις τους. Η σαλότητα είναι η υψηλότερη βαθμίδα της ταπεινώσεως, η πλήρης άρνηση του εγώ, η πλήρης αποταγή του κοσμικού φρονήματος, η προσπάθεια για πλήρη ανυποληψία, με την επίδειξη μιας συμπεριφοράς ανόητης, στα όρια της παραφροσύνης. Διότι ο αληθινός σκοπός είναι να ταπεινώσουν και να ατιμάσουν τον εαυτό τους, να μείνει αφανής ο πραγματικός τους αγώνας και η αρετή τους, περιμένοντας μόνο την κρίση του Θεού και μόνον Εκείνος επιτρέπει σε ενάρετους ανθρώπους να διακρίνουν την Αγιότητα που κρύβεται πίσω από μια τέτοια συμπεριφορά.
ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΑΝ ΤΗΝ ΤΥΠΟΛΑΤΡΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ
Και ενώ συχνά οι ενέργειές τους προκαλούν το γέλιο σε όσους τους βλέπουν, οι ίδιοι θρηνούν μέσα τους και συμπάσχουν με την πνευματική νόσο των ανθρώπων, οι οποίοι ενώ νοσούν πνευματικά, είτε δεν αντιλαμβάνονται την κατάστασή τους, είτε την έχουν αποδεχθεί ως φυσιολογική. Και οι Σαλοί Άγιοι, αποκάλυπταν την τυπολατρία και τον ευσεβισμό της εκκλησιαστικής κοινότητας, όπου κι αν εμφώλευε.
Ο αλλόκοτος βίος του Αγίου που καταγόταν από τη Συρία. Προσπάθησε να ξυπνήσει τους πιστούς από τον λήθαργο της χλιαρής πίστης. Το Οσιακό «τέλος» και οι ψαλμωδίες των αγγέλων
Ο Άγιος Συμεών ο δια Χριστόν Σαλός, έζησε τον 6ο μ. Χ, αιώνα και τον βίο του συνέγραψε ο Άγιος Λεόντιος, επίσκοπος Νεαπόλεως της Κύπρου.
Ό Όσιος καταγόταν από την Έδεσα της Συρίας. Πηγαίνοντας κάποτε με τον φίλο του Ιωάννη στα Ιεροσόλυμα, κατά την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, εντυπωσιάστηκαν από το πλήθος των μοναστηριών και αποφάσισαν να ακολουθήσουν τον μοναχικό βίο, στη Μονή του Αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτη.
Είκοσι χρόνια αργότερα ο Συμεών αποφάσισε να επιστρέψει στην Έδεσα, ακολουθώντας το δύσβατο μονοπάτι της δια Χριστόν σαλότητος.
Ο βιογράφος του Όσιος Λεόντιος περιγράφει μερικά περιστατικά που φαίνονται εκκεντρικά:
Κάποια Κυριακή ανέβηκε στον άμβωνα την ώρα της Θ. Λειτουργίας και άρχισε να πετά καρύδια στις γυναίκες και να σβήνει τις καντήλες του ναού. Άλλη φορά, αναποδογύρισε τα τραπέζια των μικροπωλητών οι οποίοι τον ξυλοκόπησαν. Άλλοτε προσέφερε γυμνά τα χέρια του για να τοποθετηθούν αναμμένα κάρβουνα. Κάποια άλλη φορά, μετά από κάποια θαυμαστή θεραπεία που επετέλεσε, για να μην προλάβουν να τον δοξάσουν οι άνθρωποι, «επιτέθηκε» σε μια παντρεμένη γυναίκα και ο άντρας της τον ξυλοκόπησε άγρια. Και φρόντισε το γεγονός να μαθευτεί σε όλη την Έδεσα. Συχνά συναναστρεφόταν πόρνες και χόρευε μαζί τους στους δρόμους. Ενώ κάποια Μεγάλη Πέμπτη έκανε ότι τρώει κρέας (ενώ ήταν αυστηρότατος νηστευτής).
Στην πραγματικότητα ήταν ένας χαρισματούχος Άγιος, προικισμένος με τα Χαρίσματα των ιάσεων, της προοράσεως και της διοράσεως, των δακρύων και της καθαρής προσευχής. Ωστόσο επέλεξε τον δρόμο της σαλότητος, διασύροντας τον εαυτό του και αποφεύγοντας την τιμή των συμπολιτών του. Ήθελε να τον θεωρούν ημιπαράφρονα μοναχό και όχι Άγιο, όπως ήταν πράγματι, για να τους ξυπνήσει από τον λήθαργο της χλιαρής πίστεως και του ηθικιστικού ευσεβισμού και να τους δείξει το αληθινό πνεύμα της Εκκλησίας, που είναι η υπέρβαση του νόμου στη ζωή της Βασιλείας του Θεού. Ο ίδιος, που ήταν ήδη από τη ζωή αυτή μέλος της, αν και συναναστρεφόταν με πόρνες και αμαρτωλούς, όχι μόνον «οὐδαμῶς ὑπό τούτων ἐμολύνετο», αλλά επιπλέον κέρδιζε την αγάπη, τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη των ταλαίπωρων αυτών ανθρώπων και έσωζε τις πόρνες, οδηγώντας τες σε νόμιμο γάμο με συζύγους ή ακόμη και στον μοναχισμό. Πληροφορήθηκε τον θάνατό του και ενημέρωσε σχετικά τον Ιωάννη, τον πνευματικό του αδελφό. Αποσύρθηκε σε καλύβα για να μην ταφεί με τιμές και εκεί παρέδωσε το πνεύμα, «μόνος, μόνῳ Θεῷ».
Όσοι τον ήξεραν και δεν τον είχαν δει δυο μέρες, πήγαν και τον βρήκαν νεκρό και τον μετέφεραν στα χέρια για να τον θάψουν, χωρίς ψαλμωδίες, χωρίς θυμίαμα και κεριά. Πέρασαν έξω από το σπίτι ενός Εβραίου υαλουργού, που ο Άγιος τον είχε κάνει Χριστιανό. Εκείνος, άκουγε ψαλμωδίες που χείλη ανθρώπων δεν μπορούν να ψάλλουν, από αμέτρητο πλήθος. Έσκυψε από το παράθυρο να δει την λαμπρή εκείνη εξόδια ακολουθία και είδε μόνο δυο ανθρώπους να κουβαλούν το σώμα του Οσίου. Και είπε με συγκίνηση: «Μακάριος είσαι Σαλέ. Δεν έχεις ανθρώπους να σου ψάλλουν, αλλά έχεις ουράνιες δυνάμεις να σε τιμούν με ύμνους».
Η Εκκλησία τιμά την μνήμη των Οσίων Ιωάννου και Συμεών του δια Χριστόν Σαλού στις 21 Ιουλίου.
Εγκωμιάζοντας ο σύγχρονός μας μεγάλος Όσιος Παΐσιος τους δια Χριστόν Σαλούς, θα γράψει: «Μακάριοι, όσοι κατόρθωσαν να ζουν στην αφάνεια και απέκτησαν μεγάλες αρετές και δεν απέκτησαν ούτε και μικρό όνομα. Μακάριοι, όσοι κατόρθωσαν να κάνουν τον παλαβό και, με αυτόν τον τρόπο, προφύλαξαν τον πνευματικό τους πλούτο. Μακάριοι, και τρις μακάριοι, είναι εκείνοι οι πολύ γνωστικοί που κάνουν τον τρελό για την αγάπη του Χριστού και κοροϊδεύουν όλη την ματαιότητα του κόσμου, που η δια Χριστόν αυτή τους τρέλα και σαλότητα αξίζει περισσότερο απ’ όλη την γνώση και την σοφία των σοφών όλου του κόσμου τούτου».
Η ΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΧΑΡΙΤΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ
Και πράγματι, ο αλλόκοτος βίος και η πολιτεία των δια Χριστόν Σαλών, επιβεβαιώνουν ότι, όσο υπάρχει κόσμος και Εκκλησία, θα συνυπάρχει και η δυνατότητα του αγιασμού πέραν πάσης ηθικιστικής και ευσεβιστικής προσεγγίσεως στην βίωση της Χάριτος του Θεού.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
