Έναν και πλέον αιώνα μετά την αφαίρεσή τους, 48 εκκλησιαστικά κειμήλια επιστρέφουν στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της συμφωνίας Ελλάδας και Βουλγαρίας για την αμοιβαία παράδοση ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού.
Σήμερα, Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στις 10:30, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, υπεγράφησαν τα σχετικά πρωτόκολλα παράδοσης και παραλαβής, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου ομολόγου του, Ρούμεν Ράντεφ.
Η διαδικασία έρχεται σε συνέχεια του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν στις 29 Σεπτεμβρίου οι υπουργοί Πολιτισμού των δύο χωρών, Λίνα Μενδώνη και Εφτίμ Μιλόσεφ, έπειτα από πολυετείς διαπραγματεύσεις.
Τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και έκτοτε φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας στη Σόφια. Προέρχονται από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Τα 48 κειμήλια θα παραμείνουν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 και στη συνέχεια θα παραδοθούν οριστικά στις Μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες είχαν αφαιρεθεί.
Από την ελληνική πλευρά θα παραδοθούν στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ (997-1014), καθώς και το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Τα ευρήματα είχαν έρθει στο φως το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο.
Η συμφωνία, πάντως, δεν κλείνει το ζήτημα των ιστορικών αντικειμένων μεταξύ των δύο χωρών. Ελλάδα και Βουλγαρία έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και πιθανή ένταξη σε επόμενη συμφωνία και άλλων αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος.
Ιερά Σύνοδος: «Να είναι μόνον η καλή αρχή»
Την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την επιστροφή των 48 κειμηλίων εξέφρασε η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, κάνοντας λόγο για το αποτέλεσμα πολυετών και επίπονων διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα το Μνημόνιο Κατανόησης να αποτελέσει «μόνον την καλή αρχή» και να ακολουθήσουν πρόσθετες συμφωνίες για την επιστροφή και άλλων εκκλησιαστικών κειμηλίων που αφαιρέθηκαν από ναούς, μονές και άλλους χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης.
Θερμά συγχαρητήρια απηύθυνε στους Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης κ. Θεολόγο και Δράμας κ. Δωρόθεο για τις επίμονες προσπάθειές τους, ενώ με ιδιαίτερη συγκίνηση μνημόνευσε τον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο, τον οποίο χαρακτήρισε «αρχιτέκτονα και πρωτεργάτη» του εγχειρήματος.
Μητροπολίτης Δράμας: Επιφυλάξεις για την επιστροφή των υπόλοιπων κειμηλίων
Τις επιφυλάξεις του για τη συμφωνία έχει εκφράσει, ωστόσο, ο Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος με επιστολή του προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, εστιάζοντας κυρίως στην προοπτική επιστροφής των υπόλοιπων εκκλησιαστικών θησαυρών.
Όπως επισημαίνει, μόνο από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης έχουν αφαιρεθεί, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται, 800 κειμήλια και 430 χειρόγραφα, ενώ η παρούσα συμφωνία αφορά 48 κειμήλια και δεν περιλαμβάνει χειρόγραφα ή παλαίτυπα βιβλία.
Ο Μητροπολίτης Δράμας σημειώνει ακόμη ότι, παρότι ενημερώθηκε πως η συγκεκριμένη συμφωνία αποτελεί την πρώτη φάση μιας ευρύτερης διαδικασίας, παραμένει επιφυλακτικός. Εκφράζει ιδιαίτερα την ανησυχία ότι η παράδοση των οστών που αποδίδονται στον Τσάρο Σαμουήλ ενδέχεται, κατά την εκτίμησή του, να περιορίσει τη μελλοντική διαπραγματευτική δυνατότητα της ελληνικής πλευράς για τα κειμήλια που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Βουλγαρία.
Μητρόπολη Ξάνθης: Διεκδικεί την επιστροφή ακόμη 50 κειμηλίων
Στο ζήτημα έχει παρέμβει και η Ιερά Μητρόπολη Ξάνθης και Περιθεωρίου, η οποία ζητά την επιστροφή 50 κειμηλίων, μεταξύ των οποίων χειρόγραφα και παλαίτυπα, από τις Ιερές Μονές Παναγίας Καλαμούς και Παναγίας Αρχαγγελιώτισσας.
Σύμφωνα με τη Μητρόπολη, τα αντικείμενα αφαιρέθηκαν κατά την περίοδο 1916-1919, ενώ η διεκδίκηση της επιστροφής τους διαρκεί περίπου 30 χρόνια. Ο Μητροπολίτης Ξάνθης κ. Παντελεήμων έχει απευθυνθεί τόσο στην υπουργό Πολιτισμού όσο και στον υπουργό Εξωτερικών, ζητώντας να αναληφθούν πρωτοβουλίες για τον επαναπατρισμό τους.
Η Μητρόπολη εκφράζει τη δυσαρέσκειά της επειδή οι δικές της διεκδικήσεις δεν συμπεριλήφθηκαν στην παρούσα συμφωνία και υπογραμμίζει ότι διαθέτει πλήρη κατάλογο των συγκεκριμένων κειμηλίων, ο οποίος είχε συνταχθεί το 1905 από τον τότε Αρχιδιάκονο Χρυσόστομο Χατζησταύρου, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος.
Μητρόπολη Σερρών: «Από σήμερα ξεκινά ακόμη πιο δυνατά ο κοινός αγώνας»
Από την πλευρά της, η Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης χαιρέτισε τη συμφωνία, χαρακτηρίζοντας την επιστροφή των κειμηλίων ιδιαίτερα σημαντική τόσο για την τοπική Εκκλησία και τον λαό των Σερρών όσο και για ολόκληρο το έθνος.
Παράλληλα, εξέφρασε την προσδοκία η επιστροφή των 48 κειμηλίων να αποτελέσει την απαρχή για τον επαναπατρισμό και των υπόλοιπων εκκλησιαστικών θησαυρών στον τόπο όπου δημιουργήθηκαν, φυλάχθηκαν και τιμήθηκαν επί αιώνες.
«Από σήμερα ξεκινά ακόμη πιο δυνατά ο κοινός αγώνας!», τονίζει χαρακτηριστικά η Μητρόπολη, η οποία προετοιμάζεται, μαζί με τις τοπικές αρχές και τον λαό των Σερρών, για την υποδοχή των κειμηλίων που επιστρέφουν ύστερα από 109 χρόνια.
Στη Σόφια η επίσημη υποδοχή των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ
Στη Βουλγαρία προετοιμάζεται η επίσημη υποδοχή των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ότι ανήκουν στον Τσάρο Σαμουήλ.
Σύμφωνα με το βουλγαρικό πρακτορείο BTA, στη Σόφια έχει ήδη φτάσει η σαρκοφάγος στην οποία πρόκειται να τοποθετηθούν τα λείψανα μετά την παράδοσή τους από την ελληνική πλευρά. Μετά την επιστροφή τους στη Βουλγαρία, προβλέπεται η επίσημη υποδοχή τους με κρατική τελετή στη Σόφια, παρουσία εκπροσώπων της πολιτικής και εκκλησιαστικής ηγεσίας της χώρας.
Η βουλγαρική πλευρά αποδίδει ιδιαίτερη συμβολική και ιστορική σημασία στην επιστροφή των λειψάνων, τα οποία είχαν εντοπιστεί το 1965 κατά τις ανασκαφές του καθηγητή Νικολάου Μουτσόπουλου στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Φώτο: ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ/ ΜΟΤΙΟΝ ΤΕΑΜ
