Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ*
Η Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου γιορτάζει τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ένα γεγονός που αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο για την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης. Στο πλαίσιο των εορτασμών η «Ορθόδοξη Αλήθεια» παρουσιάζει ένα εκτενές αφιέρωμα στους ναούς της πόλης και της γύρω περιοχής. Ξεκινώντας από τον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος, του οποίου τα θυρανοίξια τελέστηκαν στις 4 Δεκεμβρίου 2025 και αφού είχαν προηγηθεί οι εργασίες για την ανακαίνισή του.
Ο καινούργιος ναός ανεγέρθηκε το 1900 και στην ίδια θέση, όπου εκεί έστεκε παλαιότερος ναός. Ο ναός του Αγίου Σπυρίδωνα εκτός του ότι είναι ο πολιούχος της πόλης, αποτελεί και ξεχωριστό τόπο λατρείας. Σε εκείνον είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι Μεσολογγίτες -άνδρες και γυναίκες- και αφού έλαβαν τη θεία κοινωνία και αδελφοποιήθηκαν, ετοιμάστηκαν για την ηρωϊκή έξοδο. Πρόκειται για σταυροειδή βασιλική με τρούλο και με δύο πλινθόκτιστα καμπαναριά τοποθετημένα σε δύο τετραγωνικούς πύργους. Εξαιρετικής ομορφιάς είναι το τέμπλο, το οποίο αρθρώνεται σε τρείς ζώνες. Παρατηρώντας τα στοιχεία της διακόσμησης διακρίνουμε πάνω σε αυτό μικρούς κίονες και φυτικά μοτίβα στα θωράκια της βάσης.
Το βλέμμα των πιστών αποσπούν βεβαίως και οι δεσποτικές εικόνες με τα αργυρά πουκάμισα, οι Αρχάγγελοι, οι εικόνες των Αποστόλων, ο Μυστικός Δείπνος, η τριγωνική επίστεψη και ο σταυρός που βρίσκεται στη τρίτη ζώνη. Εντός του ναού έχει τοποθετηθεί περίλαμπρο προσκυνητάρι, στο οποίο έχει φιλοτεχνηθεί η εικόνα του μαρτυρίου του πρωτομάρτυρα Αγίου Στεφάνου.
Η ΠΟΜΠΗ
Τις ημέρες που κορυφώνονται οι εορτασμοί για να τιμηθεί η Έξοδος, από το ναό του Αγίου Σπυρίδωνα ξεκινά η πομπή, η οποία αφού περάσει μέσα από τους δρόμους της πόλης κατευθύνεται προς τον Κήπο των Ηρώων. Ο ναός του Αγίου Σπυρίδωνα θα φιλοξενήσει την ιερή εικόνα του «Αξιον Εστί», η οποία θα μεταφερθεί εκεί ειδικά για τους εορτασμούς της Εξόδου και θα παραμείνει από τις 30 Απριλίου έως τις 9 Μαΐου.
ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ: ΕΔΩ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΗΚΕ Η ΗΡΩΙΚΗ ΕΞΟΔΟΣ
Εξω από τον Κήπο των Ηρώων στο Μεσολόγγι υπάρχει ο μικρός ναός της Αγίας Παρασκευής ή αλλιώς της Παρασκευούλας, όπως την αποκαλούν συχνά οι ντόπιοι. Σύμφωνα με την παράδοση ο ναός κτίστηκε πολλά χρόνια πριν από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Στον περίβολο του ναού συνήλθε η προσωρινή διοικούσα επιτροπή των αγωνιστών της πόλης -αποτελούμενη από οπλαρχηγούς και προεστούς- η οποία αποφάσισε την ηρωϊκή Έξοδο. Μετά τα δραματικά γεγονότα της Εξόδου, στις 10 Απριλίου 1826, η εκκλησία καταστράφηκε από τους Τούρκους. Στις 2 Μαΐου 1829 κτίστηκε πάνω στα χαλάσματα της παλαιάς καινούργιος ναός, ωστόσο σε εκείνο το εκκλησάκι δεν τελούνταν θείες λειτουργίες ή άλλα μυστήρια, επειδή ο χώρος εντός του ναού ήταν μικρός. Το 1850 οι κάτοικοι της περιοχής αφού συγκέντρωσαν τα απαραίτητα χρήματα έκτισαν μεγαλύτερο ναό σε οικόπεδο, το οποίο παραχώρησαν κάποιες οικογένειες Μεσολογγιτών. Το οικόπεδο αυτό ήταν γεμάτο από αγριελιές και πλατάνια, ενώ από κάποιο σημείο ανέβλυζε νερό. Αφού καθαρίσθηκε ο χώρος κτίσθηκε αρχικά ξύλινος ναός προς τιμήν της Αγίας Παρασκευής, της Παναγίας και του Αγίου Νικολάου. Για αυτό τον λόγο μάλιστα το εσωτερικό του ναού κοσμούν εικόνες της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Νικολάου. Ο ξύλινος ναός διατηρήθηκε μέχρι το 1859. Τη χρονιά εκείνη κτίστηκε με την συνεισφορά από τους πρωτομάστορες Κρικελλιώτες ο μεγάλος Ναός της Αγίας Παρασκευής με την ένθερμη υποστήριξη του αρχιμανδρίτη Γεράσιμου Ζαλογγίτη.
ΟΙ ΕΙΚΟΝΕΣ
Με την ιστορία του εν λόγω ναού συνδέεται και το εξής περιστατικό: Τη χρονιά του 1885 ένας στρατιώτης, που υπηρετούσε στο 6ο Σύνταγμα Πεζικού με έδρα το Μεσολόγγι, είδε στον ύπνο του ότι μπροστά στο μικρό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής και μέσα στο χώμα βρίσκονταν εικόνες Αγίων. Την άλλη ημέρα, με διαταγή του διοικητή του λόχου μια ομάδα στρατιωτών προχώρησαν στην ανασκαφή και έφεραν στην επιφάνεια τέσσερις εικόνες -μια από αυτές ήταν της Αγίας Παρασκευής. Όλες οι ανευρεθείσες εικόνες τοποθετήθηκαν αργότερα στο εσωτερικό του ναού της Αγίας Παρασκευής, ενώ δίπλα στο ναό έχει στηθεί πέτρινο μνημείο στο οποίο αναγράφεται η απόφαση για την Έξοδο.
Η ΠΕΤΡΟΚΤΙΣΤΗ ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΔΑ ΣΤΟ ΝΗΣΑΚΙ ΤΗΣ ΚΛΕΙΣΟΒΑΣ
Στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου υπάρχει το νησάκι της Κλείσοβας, η έκταση του οποίου δεν ξεπερνά το ένα στρέμμα. Πάνω σε αυτό στέκει ακλόνητο από τα καιρικά φαινόμενα και τη φθορά του χρόνου το πετρόκτιστο και μονόκλιτο εκκλησάκι της Αγίας Τριάδος με κεραμοσκέπαστη στέγη και ένα μικρό κωδωνοστάσιο. Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης ο χώρος αυτός αποτέλεσε προμαχώνα αντίστασης κατά των Τούρκων. Για τον λόγο αυτό κάθε χρόνο στο εκκλησάκι τελείται δοξολογία και αμέσως μετά γίνεται η αναπαράσταση της Μάχης της Κλείσοβας, που έγινε ανήμερα της 25ης Μαρτίου 1826. Πάνω σε αυτό ήταν οχυρωμένοι 131 αγωνιστές που με τη συνδρομή τεσσάρων κανονιών πολέμησαν με αυτοθυσία 15 ημέρες πριν από την Εξοδο και κατάφεραν να αποκρούσουν τον στρατό των Τουρκοαιγυπτίων. Το πότε ακριβώς οικοδομήθηκε η Αγία Τριάδα δεν γνωρίζουμε, ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διασωθεί ο ναός θα πρέπει να υπήρχε ήδη από τα μέσα του 17ου αιώνα. Ο ονομαστός στην εποχή του τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπί κατά την επίσκεψή του στο Μεσολόγγι το 1667 αναφερόμενος σε αυτό το εκκλησάκι είχε παρατηρήσει ότι καταμεσής του νησιού «υπήρχε μια κατεστραμμένη εκκλησία (σ.σ η Αγία Τριάδα) που η οροφή της ήταν ψηλή όσο και η αψίδα του Χοσρόη στη Βαγδάτη…». Εργασίες ανακαίνισης του ναού διεξήχθησαν το 1846, ενώ σε κοντινή απόσταση από το ναό έχει στηθεί μια επιτύμβια στήλη στη μνήμη των πεσόντων αγωνιστών.
Ο ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ ΑΓΙΟΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑΣ
Στο δυτικό τμήμα της λιμνοθάλασσας επίσης βρίσκεται και το νησάκι του Αγίου Σώστη όπου πάνω σε αυτό βρίσκεται το ομώνυμο εκκλησάκι, το οποίο κτίσθηκε το 1860-σύμφωνα με κτητορική επιγραφή -προς τιμήν του εν λόγω αγίου και αποτελεί τον προστάτη- άγιο της λιμνοθάλασσας. Σε αυτόν προστρέχουν καθημερινά οι ψαράδες για να προσευχηθούν και ν΄ ανάψουν ένα κεράκι. Σε αυτό το νησάκι υποδέχτηκαν οι Μεσολογγίτες τον Λόρδο Μπάιρον τον Ιανουάριο του 1824, ενώ δύο χρόνια αργότερα εκεί διεξήχθη ναυμαχία μεταξύ του ελληνικού και του τουρκικού στόλου. Το εκκλησάκι εορτάζει στις 7 Σεπτεμβρίου και τόσο ανήμερα αλλά και την παραμονή συρρέουν με βάρκες πολλοί επισκέπτες.
Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΑ-ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ
Λαμπρό δείγμα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και σημείο αναφοράς για την κωμόπολη του Αιτωλικού στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου αποτελεί ο Ι. Ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Ο ναός των Ταξιαρχών κτίστηκε αρχικά το 1610 και αποτελεί από τότε ενοριακό ναό και πολιούχο της πόλης του Αιτωλικού. Ο σημερινός ναός των Ταξιαρχών είναι αρχιτεκτονικού ρυθμού σταυροειδούς μετά τρούλου. Σύμφωνα με την εντοιχισμένη πλάκα που έχει τοποθετηθεί πάνω στο εσωτερικό του ναού, αυτός οικοδομήθηκε εξολοκλήρου πάνω στο παλαιότερο ναό το 1929 από Ηπειρώτες μαστόρους, ενώ για την ανέγερσή του χρησιμοποιήθηκε λαξευτή πέτρα. Εσωτερικά του ναού υψώνεται ο τρούλος πάνω σε οκταγωνική βάση και στηριγμένος σε τέσσερις πεσσούς.
ΚΕΙΜΗΛΙΑ
Ο ναός διαθέτει σπουδαία ιερά κειμήλια που προέρχονται από τον 18ο και τον 19ο αιώνα όπως είναι π.χ η εικόνα των Ταξιαρχών και το φημισμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο-αντιπροσωπευτικό δείγμα της τέχνης της ξυλογλυπτικής. Το Τέμπλο χωρίζεται σε ζώνες. Πάνω από τα θωράκια τοποθετούνται κιονοστήρικτα πλαίσια για τις μεγάλες εικόνες. Πιο πάνω υπάρχουν σε ζώνες, ξυλόγλυπτες διακοσμήσεις και δυο σειρές εικονιδίων, το Δωδεκάορτο και τα Αποστολικά. Ολόκληρο το Τέμπλο στέφεται από τα «λυπητερά», τους δράκοντες δηλαδή και τη Σταύρωση του Χριστού.
Στον όμορφο και διακοσμημένο με φυτά περίβολο του ναού των Ταξιαρχών βρίσκεται ο τάφος της Κυρά-Βασιλικής, της γυναίκας δηλαδή του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Το 1823 κατά την διάρκεια των βομβαρδισμών του Μεσολογγίου από τους Τούρκους, μια οβίδα που έπεσε στο εσωτερικό του ναού ήταν η αιτία για να ανοίξει μια βαθιά τρύπα από την οποία άρχισε να αναβλύζει μεγάλη ποσότητα νερού. Όλοι μίλησαν για ένα θαύμα των Ταξιαρχών, δεδομένου ότι αυτό συνέβη σε μια περίοδο κατά την οποία ο λαός του Μεσολογγίου υπέφερε από την έλλειψη νερού.
Ο ΟΝΟΜΑΣΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ
Ονομαστός είναι και ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που κοσμεί και αυτός το όμορφο νησάκι του Αιτωλικού. Στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά, όπως επίσης και ο Επιτάφιος που είναι έργο του 15ου αιώνα. Ο εν λόγω ναός διαθέτει ένα υπέροχο ξυλόγλυπτο τέμπλο με πλούσια σκαλίσματα και μοναδικά σχέδια, το οποίο κατασκευάστηκε το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Μεγάλης ιστορικής αξίας είναι και ο περίφημος χρυσοκέντητος επιτάφιος, που αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα κειμήλια όλων των ναών της πατρίδας μας. Πρόκειται για εξαιρετικό δείγμα της τέχνης της Κωνσταντινούπολης -δώρο του αυτοκράτορα Άγγελου Κομνηνού στο ναό. Ο παλαιός ναός υπέστη σοβαρές ζημιές λόγω σεισμού το 1965 και ξανακτίστηκε από την αρχή. Είναι επίσης συνδεδεμένος και με ένα χαρακτηριστικό συμβάν από τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, αφού εκεί την 1η Απριλίου 1824 διεξήχθη η δίκη- παρωδία σε βάρος του Γεώργιου Καραϊσκάκη.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
