Σφοδρή κριτική στον Πατριάρχη Μόσχας κ. Κύριλλο άσκησε ο Αρχιεπίσκοπος Φινλανδίας κ. Ηλίας, με αφορμή το πρόσφατο κήρυγμά του για τον Άγιο Σεραφείμ του Σαρώφ, υποστηρίζοντας ότι η «Εκκλησία δεν μπορεί ΄να ευλογεί ένα όπλο μαζικής καταστροφής».
Σε δημόσια δήλωσή του, ο Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Φινλανδίας αντιπαραβάλλει τη ζωή του Αγίου Σεραφείμ, αφιερωμένη στην προσευχή και την ειρήνη, με τη μετατροπή της περιοχής του Σαρώφ σε κέντρο ανάπτυξης του πρώτου σοβιετικού πυρηνικού όπλου.
Αναλυτικότερα, αναφερόμενος στο κήρυγμα του Πατριάρχη Κυρίλλου, το οποίο εκφωνήθηκε την 1η Αυγούστου στη Μονή Αγίας Τριάδος – Αγίου Σεραφείμ στο Ντιβέγεβο, ο Αρχιεπίσκοπος Ηλίας σημειώνει ότι ο Πατριάρχης υποστήριξε πως δεν ήταν τυχαίο ότι η σοβιετική ατομική βόμβα αναπτύχθηκε στον τόπο όπου προσευχόταν ο Άγιος Σεραφείμ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι πρεσβείες του Αγίου συνέβαλαν στη δημιουργία του ρωσικού πυρηνικού προγράμματος.
Ο Αρχιεπίσκοπος απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την ερμηνεία, λέγοντας ότι «αυτό που εξέφρασε ο Πατριάρχης δεν είναι θεολογία· είναι μια πολιτική ατζέντα». Όπως επισημαίνει, «είναι βαθιά ανησυχητικό να συνδέει το όνομα του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ με την ευλογία ενός όπλου μαζικής καταστροφής.».
Επικαλούμενος τα λόγια του Αγίου Σεραφείμ, «Απόκτησε πνεύμα ειρήνης και χιλιάδες γύρω σου θα σωθούν», ο Αρχιεπίσκοπος Ηλίας αντιπαραβάλλει το μήνυμα του Αγίου με την καταστροφική δύναμη των πυρηνικών όπλων, επισημαίνοντας ότι μία και μόνο πυρηνική κεφαλή μπορεί να αφανίσει χιλιάδες ανθρώπους.
Παράλληλα, υπενθυμίζει την ιστορία της Μονής του Σαρώφ κατά τη σοβιετική περίοδο, μετά το κλείσιμό της το 1927, οι μοναχοί διώχθηκαν και εκτελέστηκαν, τα λείψανα του Αγίου Σεραφείμ βεβηλώθηκαν και η μονή μετατράπηκε διαδοχικά σε καταφύγιο αστέγων παιδιών, στρατόπεδο κράτησης και τελικά στο μυστικό πυρηνικό ερευνητικό κέντρο Αρζαμάς-16, όπου αναπτύχθηκε η πρώτη σοβιετική ατομική βόμβα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, «το όπλο δεν ήρθε στο Σαρώφ εξαιτίας της αγιότητας του τόπου. Ήρθε εκεί επειδή πρώτα είχε εξαλειφθεί η αγιότητά του.» «Τώρα ο Πατριάρχης Κύριλλος αφήνει να εννοηθεί ότι ένας θεσμός που ανεγέρθηκε πάνω στους τάφους των ίδιων των μοναχών της Εκκλησίας αποτελεί καρπό των προσευχών τους. Οι νεομάρτυρες παρουσιάζονται έτσι ως εγγυητές του έργου των διωκτών και των δημίων τους.», πρόσθεσε.
Ο Αρχιεπίσκοπος Ηλίας επισημαίνει ακόμη ότι, «όταν ο Πατριάρχης Κύριλλος μιλά για τον Θεό με τη γλώσσα της πολιτικής, δεν κηρύττει πλέον το μήνυμα του Ευαγγελίου. Διακηρύσσει μια κρατική ιδεολογία.». Υπενθυμίζει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία προσεύχεται σε κάθε Θεία Λειτουργία «υπέρ της του κόσμου ειρήνης» και όχι για τη νίκη οποιουδήποτε στρατού.
«Δεν υπάρχει ορθόδοξο πυρηνικό όπλο», τονίζει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι, ενώ τα κράτη μπορούν να συζητούν ζητήματα στρατιωτικής πολιτικής, αποστολή της Εκκλησίας δεν είναι να ευλογεί όπλα ικανά να προκαλέσουν μαζική καταστροφή.
Διαβάστε ολόκληρο το μήνυμα του Αρχιεπισκόπου Φινλανδίας:
Ένας άγιος δεν μπορεί να στρατολογηθεί
Στο δάσος του Σαρώφ έχουν γίνει δύο εντελώς διαφορετικά έργα. Στις αρχές του 19ου αιώνα ζούσε εκεί ένας ερημίτης, ονόματι Σεραφείμ: ένας άνθρωπος που κατοικούσε μόνος του σε μια καλύβα πίσω από το μοναστήρι, τάιζε μια αρκούδα από το χέρι του και δεχόταν κάθε άνθρωπο που έβρισκε τον δρόμο προς την πόρτα του. Έγινε ο πιο αγαπητός άγιος της Ρωσίας. Εκατό χρόνια αργότερα, στο ίδιο αυτό δάσος και εν μέρει μέσα στα ίδια κτίρια, κατασκευάστηκε το πρώτο πυρηνικό όπλο της Σοβιετικής Ένωσης.
Την 1η Αυγούστου 2026 αυτά τα δύο συνδέθηκαν μεταξύ τους.
Η ομιλία του Πατριάρχη Μόσχας Κυρίλλου στη Μονή Ντιβέγεβο, κατά την εορτή του Αγίου Σεραφείμ, εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Ο Πατριάρχης υποστήριξε ότι δεν ήταν τυχαίο πως το σοβιετικό πυρηνικό όπλο αναπτύχθηκε ακριβώς στον τόπο όπου προσευχόταν ο Άγιος. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το όπλο αυτό δημιουργήθηκε, εν μέρει, χάρη στις προσευχές του Αγίου Σεραφείμ. Ανάμεσα στους παρευρισκομένους βρίσκονταν κορυφαίοι αξιωματούχοι που είναι υπεύθυνοι για τα ρωσικά προγράμματα πυρηνικής ενέργειας και πυρηνικών όπλων. Στο τέλος του κηρύγματός του, ο Πατριάρχης προσευχήθηκε για την προστασία της Ρωσίας, του Ορθόδοξου Προέδρου της και των ενόπλων δυνάμεών της.
Αυτό που εξέφρασε ο Πατριάρχης δεν είναι θεολογία· είναι μια πολιτική ατζέντα. είναι βαθιά ανησυχητικό να συνδέει το όνομα του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ με την ευλογία ενός όπλου μαζικής καταστροφής.
Τα πιο γνωστά λόγια του Αγίου Σεραφείμ είναι: «Απόκτησε πνεύμα ειρήνης και χιλιάδες γύρω σου θα σωθούν». Το πυρηνικό όπλο αποτελεί την ακριβώς αντίθετη εικόνα αυτής της φράσης. Μία μόνο πυρηνική κεφαλή και χιλιάδες άνθρωποι γύρω σου καταστρέφονται. Ανάμεσα στα δύο δεν υπάρχει περιθώριο διαφορετικής ερμηνείας.
Η Μονή του Σαρώφ έχει μια αιματηρή ιστορία κατά τη σοβιετική περίοδο. Έκλεισε το 1927. Οι μοναχοί έπεσαν θύματα των μπολσεβικικών διωγμών και πολλοί εκτελέστηκαν. Τα λείψανα του Αγίου Σεραφείμ βεβηλώθηκαν και απομακρύνθηκαν. Τα άδεια κελιά χρησιμοποιήθηκαν αρχικά για τη στέγαση άστεγων παιδιών από όλη τη χώρα, στη συνέχεια το μοναστήρι μετατράπηκε σε στρατόπεδο κράτησης και, τελικά, το 1946, ιδρύθηκε εκεί ινστιτούτο σχεδιασμού πυρηνικών όπλων. Το απομονωμένο δάσος προσφερόταν για δοκιμές χωρίς να γίνονται αντιληπτές, ενώ τα κτίρια υπήρχαν ήδη.
Το ίδιο το Σαρώφ διαγράφηκε από τους χάρτες. Στη θέση του εμφανίστηκε το όνομα Αρζαμάς-16 – μια περιφραγμένη πόλη που επισήμως δεν υπήρχε και στην οποία κανείς δεν μπορούσε να εισέλθει χωρίς ειδική άδεια. Εκεί κατασκευάστηκε η πρώτη σοβιετική ατομική βόμβα και εκεί εξακολουθούν να αναπτύσσονται μέχρι σήμερα τα πυρηνικά όπλα της Ρωσίας.
Το όπλο δεν ήρθε στο Σαρώφ εξαιτίας της αγιότητας του τόπου. Ήρθε εκεί επειδή πρώτα είχε εξαλειφθεί η αγιότητά του.
Τώρα ο Πατριάρχης Κύριλλος αφήνει να εννοηθεί ότι ένας θεσμός που ανεγέρθηκε πάνω στους τάφους των ίδιων των μοναχών της Εκκλησίας αποτελεί καρπό των προσευχών τους. Οι νεομάρτυρες παρουσιάζονται έτσι ως εγγυητές του έργου των διωκτών και των δημίων τους.
Όταν ο Πατριάρχης Κύριλλος μιλά για τον Θεό με τη γλώσσα της πολιτικής, δεν κηρύττει πλέον το μήνυμα του Ευαγγελίου. Διακηρύσσει μια κρατική ιδεολογία.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία, σε κάθε Θεία Λειτουργία, προσεύχεται «υπέρ της του κόσμου ειρήνης» και όχι για τη νίκη των όπλων οποιασδήποτε χώρας.
Δεν υπάρχει ορθόδοξο πυρηνικό όπλο. Το κράτος μπορεί να συζητά για τα όπλα και τη χρήση τους. Δεν είναι όμως έργο της Εκκλησίας να ευλογεί ένα όπλο μαζικής καταστροφής.
Ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ δεν είναι άγιος μόνο της Ρωσίας· είναι άγιος ολόκληρης της Εκκλησίας. Η μνήμη του τιμάται και στις ακολουθίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Φινλανδίας και οι εικόνες του βρίσκονται στους ναούς μας. Είναι ένας άγιος ιδιαίτερα αγαπητός στους πιστούς της Εκκλησίας μας.
Ο Άγιος Σεραφείμ χαιρετούσε κάθε άνθρωπο που συναντούσε με τα λόγια: «Χριστός Ανέστη, χαρά μου». Τους πάντες. Ακόμη και τους ληστές που τον χτύπησαν με τσεκούρι και τον άφησαν κυρτωμένο για το υπόλοιπο της ζωής του. Ο Άγιος παρακάλεσε τον δικαστή να μην τους τιμωρήσει. Η ταπείνωση του Αγίου Σεραφείμ και η λυγισμένη από τα τραύματα πλάτη του αποτελούν την αληθινή κληρονομιά της Ρωσικής Εκκλησίας. Όχι το Αρζαμάς-16.
Ένας άγιος δεν μπορεί να στρατολογηθεί. Το όνομά του μπορεί να χρησιμοποιηθεί, η εικόνα του μπορεί να κρεμαστεί στον τοίχο ενός πυραυλικού σιλό και μπορεί να εκφωνηθεί ένας λόγος κατά την εορτή του. Είμαι όμως βέβαιος ότι ο ίδιος δεν θα συναινούσε ποτέ σε κάτι τέτοιο.
† Ηλίας
Αρχιεπίσκοπος Ελσίνκι και πάσης Φινλανδίας
