Με την ευκαιρία της επισκέψεως στην Χίο του Αρχιεπισκόπου Αμερικής κ. Ελπιδοφόρου κατόπιν προσκλήσεως Χίων ομογενών ο Μητροπολίτης Χίου κ. Μάρκος του ζήτησε να ομιλήσει στο πλαίσιο της μορφωτικής διακονίας ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΙΛΗΤΑΡΙΟΝ στην Βιβλιοθήκη ΑΓ ΑΓΑΠΗΤΟΣ το απόγευμα της Δευτέρας 18 Αυγούστου 2025.
Στο πολυπληθές ακροατήριο ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής ανέπτυξε το θέμα: “Η Βιβλιοθήκη της Θεολογικής Σχολής Χάλκης”.
Ο Αρχιεπίσκοπος τόνισε: «Θα προσπαθήσω να σας ταξιδέψω στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και να σας καταστήσω κοινωνούς των προσπαθειών περί της αναδιοργανώσεως της βιβλιοθήκης, ώστε να φυλάξουμε την έγγραφη παρακαταθήκη των Πατέρων μας και να την παραδώσουμε αρτίως στις επόμενες γενεές».
Ιστορικό πλαίσιο
- Η Σχολή ιδρύθηκε το 1844 από τον Πατριάρχη Γερμανό Δ΄ και λειτούργησε ως «εν υπεραιωνόβιον φυτώριον Θεολογικής Επιστήμης».
- Ανεδείκνυε στελέχη που μετέδιδαν το «πνεύμα της οικουμενικότητας» χωρίς απομάκρυνση από την Ορθόδοξη και Ελληνική Παράδοση.
- Η Σχολή έκλεισε το 1971, βάσει τουρκικού νόμου, αλλά οραματίζεται την επαναλειτουργία της.
Η Βιβλιοθήκη
- Θεωρείται η δεύτερη πατριαρχική βιβλιοθήκη (από τον 16ο αιώνα).
- Αριθμεί περί τις 70.000 τόμους με σπάνιες εκδόσεις, χειρόγραφα και περιοδικά.
- Έχουν ήδη ξεκινήσει προγράμματα ψηφιοποίησης και καταλογογράφησης με συνεργασία της Βιβλιοθήκης της Βουλής και ευρωπαικών πανεπιστημίων, καθώς και με φοιτητές μέσω του Erasmus.
«Ως Θεολογική Σχολή της Χάλκης θεωρούμε καθήκον και ηθικό χρέος όλων μας… να συνδράμουμε με κάθε τρόπο στη διάσωση του πολιτισμικού θησαυρού μας».
Εργασίες ανακαίνισης
- Χάρη στην χορηγία του Θανάση Μαρτίνου, η Σχολή ανακαινίζεται ριζικά, με μονόκλινα δωμάτια, συνεδριακό κέντρο, τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και σεβασμό στον ιστορικό χαρακτήρα.
- Αναβιώνει ο μοναστικός χαρακτήρας, ενώ η Μονή Αγίας Τριάδος εμπλουτίζεται με νέους θεματικούς κήπους και δραστηριότητες ανοικτές στο κοινό.
Όραμα
Τέλος, ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρει: «Η Βιβλιοθήκη δημιουργήθηκε ως βιβλιοθήκη Μονής και εξελίχθηκε σε βιβλιοθήκη Θεολογικής Σχολής. Η εμπειρία της πνευματικής ζωής σε μοναστικό περιβάλλον και η επιστημονική κατάρτιση ποτέ δεν αντιφάσκουν, αλλά συμπληρώνουν η μια την άλλη».
Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία του Αρχιεπισκόπου παρακάτω:
Τὸ θεωρῶ μεγάλη τιμὴ καὶ χαρὰ νὰ συμμετέχω στὴ μεγάλη σειρὰ τῶν σημαντικῶν λογίων εἰσηγητῶν ποὺ ἔχουν περάσει ἀπὸ τὸν χῶρο αὐτό, μὲ πρῶτο τὴν Α. Θ. Παναγιότητα τὸν Οἰκουμενικό μας Πατριάρχη κ. κ. Βαρθολομαῖο, γιὰ αὐτὸ καὶ θέλω νὰ εὐχαριστήσω θερμὰ τὸν Σεβασμιώτατο καὶ προσφιλέστατο ἀδελφὸ ἐν Χριστῷ Μητροπολίτη Χίου, Ψαρῶν καὶ Οἰνουσῶν κ. Μᾶρκο, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνη νὰ μὲ καλέσει.
«῏Ω πόλις, Πόλις, πόλεων πασῶν ὀφθαλμέ,
ἄκουσμα παγκόσμιον,
θέαμα ὑπερκόσμιον,
ἐκκλησιῶν γαλουχὲ…»
Οἱ παραπάνω στίχοι τοῦ Νικήτα Χωνιάτη δὲ θὰ μποροῦσαν παρὰ νὰ ἀποδώσουν μὲ τὸν καλύτερο τρόπο τὰ χαρίσματα αὐτῆς τῆς ὑπέροχης πόλης, τῆς Πόλης τῆς καρδιᾶς μας, τῆς Κωνσταντινούπολης.
Κωνσταντινούπολη. Σταυροδρόμι πολιτισμῶν. Ἐκεῖ, ὅπου τὸ χθὲς σμίγει μὲ τὸ σήμερα. Ἁπλωμένη σὲ ἀνατολὴ καὶ δύση, εἶναι ἀπὸ τὶς λίγες πόλεις στὸν κόσμο, ὅπου τὸ παρελθὸν ἀποτυπώνεται μὲ ὅλο του τὸ σφρῖγος. Τὸ παιχνίδισμα τῆς μνήμης, θρεμμένης ἀπὸ ἀναγνώσματα καὶ χάρτες παλιούς, ἔρχεται γιὰ νὰ γίνει πραγματικότητα. Ἐδῶ ἡ μνήμη βρίσκει γῆ καλὴ νὰ καρπίσει. Προικισμένη μὲ ἱστορία αἰώνων, μὲ μνημεῖα, μὲ ἔργα τέχνης ἀναλλοίωτα στὸ χρόνο, δὲν εἶναι ἔκπληξη ὅτι ἡ Πόλη μαγνητίζει, μαγεύει τὸν ἐπισκέπτη της ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμή.
Στὸ ἄκουσμα τοῦ ὀνόματός της, ὁ νοῦς σου ταξιδεύει στὸ ἔνδοξο καὶ λαμπρὸ Βυζάντιο, στὰ χρόνια τοῦ Μ. Κωνσταντίνου καὶ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, στὴν Ἁγιὰ Σοφιά, ἀλλὰ καὶ στὸ Πατριαρχεῖο, στὴν Ἱερὰ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης καὶ φυσικὰ στὴ Βιβλιοθήκη της, ποὺ εἶναι καὶ τὸ θέμα μας.
Θὰ προσπαθήσω λοιπὸν νὰ σᾶς ταξιδέψω στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης καὶ νὰ σᾶς καταστήσω κοινωνοὺς τῶν προσπαθειῶν περὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς βιβλιοθήκης, ὥστε νὰ φυλάξουμε τὴν ἔγγραφη παρακαταθήκη τῶν Πατέρων μας καὶ νὰ τὴν παραδώσουμε ἀρτίως στὶς ἑπόμενες γενεές.
Ἀτενίζοντας κανεὶς τὴ θάλασσα τοῦ Μαρμαρᾶ καὶ τὸ σύμπλεγμα τῶν Πριγκιποννήσων, διακρίνει καὶ συνάμα θαυμάζει τὴ Χάλκη καὶ τὸ πανέμορφο κτήριο τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς. Ἕνα κτήριο ποὺ ὑποδηλώνει τὴν ἱστορικότητά του, καὶ τὸ ὁποῖο ὀρθώνεται ἐπιβλητικὰ στὸ λόφο τῆς ἐλπίδος, περιμένοντας καρτερικὰ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου ποὺ θὰ σηματοδοτήσει τὴν ἐπαναλειτουργία της, παύοντας ἐπιτέλους τὴ ἀναίτια ἐπὶ 45 περίπου ἔτη ἤδη «σιωπή» της.
Ἱστορία τῆς Σχολῆς
Ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης ἱδρύθηκε τὸ 1844 ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Γερμανὸ Δ’ καὶ δεχόταν φοιτητὲς ὅχι μόνο γηγενεῖς ἕλληνες ἀλλὰ καὶ χριστιανοὺς ἀπὸ ὅλο τὸν κόσμο. Τὸ 1971 ἡ Σχολὴ ἔκλεισε βάσει τουρκικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἀπαγόρευσε τὴ λειτουργία ἰδιωτικῶν ἀνωτάτων ἐκπαιδευτικῶν ἰδρυμάτων.
Ἡ Ἱερὰ Θεολογικὴ Σχολὴ ἀποτελοῦσε, ἀποτελεῖ καὶ θὰ συνεχίζει νὰ ἀποτελεῖ στοὺς αἰῶνες, τὸ κλέος καὶ τὸ καύχημα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου. «Ἡ χαρᾶ καὶ τὸ σέμνωμα τοῦ Κέντρου τῆς Ὀρθοδοξίας». Ἡ προσφορὰ τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς στὴ μεταλαμπάδευση τῆς ἐκκλησιαστικῆς παιδείας καὶ στὴν προσφορὰ ἀξίων καὶ χαρισματικῶν στελεχῶν καὶ προσωπικοτήτων τόσο πρὸς τὴν Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία, ὅσο καὶ πρὸς τὸ Γένος μας, ὑπῆρξε σημαντική. «Ἓν ὑπεραιωνόβιον φυτώριον Θεολογικῆς Ἐπιστήμης», τὴν ἔχει χαρακτηρίσει ὁ ἀείμνηστος καὶ λογιώτατος ἀπόφοιτός της Μητροπολίτης Πέργης κυρὸς Εὐάγγελος Γαλάνης.
Ἦταν ἡ Σχολὴ ποὺ μετέδιδε στοὺς φοιτητὲς καὶ ἀποφοίτους της τὸ πνεῦμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ποὺ εἶναι τὸ πνεῦμα τὸ παραδοσιακό, τὸ πνεῦμα τῆς Ὀρθοδοξίας ἀλλὰ μὲ ἕνα τρόπο ποὺ ὅλα αὐτὰ μποροῦν νὰ γίνουν εὔληπτα ἀπὸ ὅλη τὴν Οἰκουμένη, δηλαδὴ τὸ πνεῦμα τῆς οἰκουμενικότητας χωρὶς νὰ παρεκκλίνει ἀπὸ τὶς ἀρχὲς οὔτε τῆς ὀρθοδοξίας, οὔτε τοῦ ἑλληνισμοῦ, οὔτε νὰ ἀλλοιώνει καὶ τὴν παράδοση τῶν πατέρων.
Αὐτὸ τὸ μίγμα τὸ σπάνιο, τὸ δύσκολο, τὸ ὁποῖο εἶναι κι ἕνα ἀπόσταγμα ἐμπειρίας καὶ προσπάθειας αἰώνων καὶ συνύπαρξης μὲ τὸ ἀλλοεθνὲς στοιχεῖο ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνες, αὐτὸ λοιπὸν ὅλο ἦταν αὐτὸ ποὺ δίδασκε καὶ μετέδιδε ἡ Σχολὴ αὐτὴ στοὺς ἀποφοίτους. Μία ἀπὸ τὶς σπουδαιότερες Θεολογικὲς Σχολὲς τοῦ Ὀρθόδοξου κόσμου, πάντα πρόθυμη καὶ ταγμένη στὴν ὑπηρεσία τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν γραμμάτων.
Ἡ Βιβλιοθήκη
Ἡ βιβλιοθήκη τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης εἶναι ἡ δεύτερη πατριαρχικὴ βιβλιοθήκη ἀπὸ τὸ 1844 κ. ἑ. (ἀλλὰ καὶ πιὸ πρίν). Ὀνομάζεται: «Βιβλιοθήκη τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐν τῇ κατὰ Χάλκην Ἱερᾷ Πατριαρχικῇ Σταυροπηγιακῇ Μονῇ τῆς Ἁγίας Τριάδος».
Ἡ ἱστορία της φθάνει στοὺς βυζαντινοὺς χρόνους, στὸν Θεόδωρο Στουδίτη, τὸν ἱερὸ Φώτιο καὶ τὴν Αἰκατερίνη Κομνηνή.
Κύριος ὀργανωτὴς καὶ (πιθανῶς) θεμελιωτὴς τῆς βιβλιοθήκης ἦταν ὁ Πατριάρχης Μητροφάνης Γ´ (1565-1572, 1579-1580), ὁ ὁποῖος τῆς δώρισε 300 χειρόγραφα, πολλὰ ἀπὸ τὰ ὁποῖα σώζονται σήμερα στὴν αἴθουσα τῆς Πατριαρχικῆς Βιβλιοθήκης στὸ Φανάρι. Στὴ συνέχεια, ἡ βιβλιοθήκη ἄρχισε νὰ ἐμπλουτίζεται μὲ διάφορες ἐκδόσεις ἀπὸ δωρεὲς ἢ ἀγορές. Κύριος δωρητὴς ὑπῆρξε πάντοτε τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, στὸ ὁποῖο καὶ ἀνήκει ἡ βιβλιοθήκη.
Πρὶν ἀπὸ τὴ λειτουργία τῆς Σχολῆς, ἡ βιβλιοθήκη τῆς μονῆς ἦταν ἐγκατεστημένη σὲ ἰδιαίτερο δωμάτιο. Μετὰ τὴν ἵδρυση τῆς Σχολῆς ὁ Πατριάρχης Γερμανὸς Δ´ ἔκτισε μὲ δικά του ἔξοδα διόροφο λιθόκτιστο κτίριο κατὰ τὴ δεύτερη πατριαρχία του (1852-1853), τὸ ὁποῖο λειτούργησε ἕως τὸν σεισμὸ τοῦ 1894. Στὰ σχέδια ἀνοικοδόμησης τῆς Σχολῆς μὲ ἔξοδα τοῦ Παύλου Στεφάνοβικ δὲν συμπεριλήφθηκε ἰδιαίτερο κτίριο βιβλιοθήκης. Τὰ βιβλία ἀπὸ τὸ 1886 ἕως τὸ 1927 ἦταν τοποθετημένα στὴ μεγάλη αἴθουσα στὴν νοτιοδυτικὴ πλευρὰ τοῦ πάνω πατώματος τῆς Σχολῆς. Ἀπὸ τὸ ἔτος 1927 βρίσκονται στὴ σημερινή τους θέση στὸ ὑπόγειο τμῆμα τῆς βόρειας πλευρᾶς τῆς Σχολῆς.
Ἕνα ὁλόκληρο τμῆμα τῆς βιβλιοθήκης κατασκευάστηκε τὸ ἔτος 1960 καὶ πλουτίσθηκε μὲ τὰ κατάλληλα ἐξαρτήματα, μὲ αἴθουσα περιοδικῶν, ἀναγνωστήριο καὶ γραφεῖο τοῦ βιβλιοφύλακα μὲ δαπάνη τοῦ Κυριάκου Παμούκογλου, ἄρχοντα ὀρφανοτρόφου τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας.
Δωρητὲς καὶ εὐεργέτες τῆς βιβλιοθήκης ὑπῆρξαν, ἐκτὸς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τῶν ἄλλων προαναφερθέντων, κυρίως οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Σχολῆς, πατριάρχες, ἱεράρχες καὶ ὑπόλοιποι κληρικοί, οἱ καθηγητές της, διάφοροι ὁμογενεῖς φιλάνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δώρισαν στὴ βιβλιοθήκη εἴτε σειρὲς εἴτε καὶ ὁλόκληρες τὶς προσωπικές τους βιβλιοθῆκες. Ἐπίσης, οἱ ἀδελφὲς ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, ἄλλες χριστιανικὲς Ἐκκλησίες καὶ ἱδρύματα ἐκκλησιαστικὰ καὶ ἐπιστημονικά, καὶ ἄλλα ἄτομα.
Τελευταῖα μεταφέρθηκαν στὴ βιβλιοθήκη ὁλόκληρες οἱ προσωπικὲς βιβλιοθῆκες τοῦ Πατριάρχου Μαξίμου Ε´, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Θυατείρων Γερμανοῦ Στρηνοπούλου, τοῦ Μητροπολίτου Σάρδεων Μαξίμου Χριστοπούλου, τοῦ Μητροπολίτου Σταυρουπόλεως Μαξίμου Ρεπανέλλη, τοῦ καθηγητοῦ Ἰωάννου Παναγιωτίδου (μέρος αὐτῆς), τοῦ Βλαδιμήρου Μιρμίρογλου καὶ ἄλλων.
Ὑλικὸ βιβλιοθήκης καὶ συνεργασίες
Στὴ βιβλιοθήκη τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης κυριαρχοῦν βιβλία ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας καὶ θεολογίας ἀλλὰ καὶ ἔργα φιλοσοφίας, νομικῆς καὶ ῥητορικῆς, ἀρχαιολογίας, γεωγραφίας, μουσικῆς καὶ λογοτεχνίας. Σπάνια εἶναι ἡ συλλογὴ σλαβόφωνων ἔργων τῆς βιβλιοθήκης. Στὸ βιβλιακὸ ὑλικὸ προστίθενται 930 τίτλοι περιοδικῶν, 447 ἑλληνικοί καὶ 483 ξενόγλωσσοι. Τὸ πλούσιο ξενόγλωσσο ὑλικὸ τῆς βιβλιοθήκης εἶναι πολύτιμο. Ἀνάλογα μὲ τὶς σπουδές τους, τὰ ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντά τους καὶ τὶς χῶρες ὅπου σπούδασαν, οἱ δωρητὲς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης κληροδότησαν στὴ βιβλιοθήκη τόμους σὲ πάμπολλα γνωστικὰ ἀντικείμενα καὶ γλῶσσες, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁποίων ἀνέρχεται περίπου στοὺς 70.000. Ἀξίζει νὰ τονισθεῖ πὼς στὴ βιβλιοθήκη ὑπάρχουν:
500 μοναδικοὶ τίτλοι
Ἑλληνικὰ βιβλία ἀπὸ τὸν 18οαἰ. μέχρι σήμερα.
Ξενόγλωσσα (ἀγγλικά, ἀραβικά, ἀρμένικα, γαλλικά, γερμανικὰ σὲ γοτθικὸ καὶ λατινικὸ ἀλφάβητο, ἑβραικά, κυριλλικὰ καὶ τουρκικά.
Καραμανλίδικες ἐκδόσεις
Μουσικὲς ἐκδόσεις
Ἀνάτυπα καὶ φυλλάδια
Χάρτες
Καὶ ἄλλα ἀταύτιστα χρονολογικὰ ἐξαιτίας ἔλλειψης σελίδας τίτλου ἢ ἐσωτερικῆς ἀναφορᾶς (σπαράγματα, ἀκέφαλα, κολοβά).
Παρ᾽ ὅλα αὐτά, ἡ Βιβλιοθήκη χρειάζεται ὑποστήριξη ὥστε νὰ συνεχισθεῖ τὸ ἔργο της ὅσον ἀφορὰ τὴν καταλογράφηση τῶν τόμων, τὴν ψηφιοποίηση καὶ συντήρηση τοῦ ὑλικοῦ.Ὡς Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης θεωροῦμε καθῆκον καὶ ἠθικὸ χρέος ὅλων μας ὡς Ἑλλήνων ἀλλὰ καὶ ὡς συνεχιστῶν τῆς βυζαντινῆς κληρονομιᾶς μας, νὰ συνδράμουμε μὲ κάθε τρόπο στὸ σημαντικὸ αὐτὸ ἔργο τῆς διάσωσης τοῦ πολιτισμικοῦ θησαυροῦ μας, τοποθετώντας ὁ καθένας ἀπὸ ἐμᾶς τὸ δικό του λιθαράκι, ὥστε νὰ μὴ χαθεῖ ὁ πλοῦτος αὐτός, τὸν ὁποῖο θέλουμε νὰ τὸν παραδώσουμε ἀρτίως στὶς ἑπόμενες γενεές.
Ἡ Βιβλιοθήκη εἶναι τὸ ἐργαστήριο κάθε ἐκπαιδευτικοῦ Ἱδρύματος, τὸ ὁποῖο πρέπει νὰ εἶναι ἄρτια ἐξοπλισμένο καὶ ὑποδειγματικὰ ὀργανωμένο μὲ τὶς σύγχρονες προδιαγραφές. Τὸ ὁποῖο πρακτικὰ σημαίνει ὄχι μόνο πλήρη μηχανοργάνωση καὶ καταγραφὴ τοῦ καταλόγου της, ἀλλὰ καὶ σύνδεση μέσῳ τοῦ διαδικτύου μὲ Βιβλιοθῆκες ἄλλων Πανεπιστημίων. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴ σύγχρονη φιλοσοφία στὴν ὀργάνωση Βιβλιοθηκῶν καὶ Πανεπιστημίων, ἀφοῦ κανένα Πανεπιστήμιο δὲν μπορεῖ πλέον μόνο του νὰ συγκεντρώνει τὸ σύνολο τῆς διεθνοῦς βιβλιογραφίας.
Ἤδη, μὲ τὴν χορηγία τοῦ ΟΠΑΠ, εἴμαστε σὲ θέση νὰ σᾶς ἀνακοινώσουμε ὅτι ξεκίνησε καὶ ὁσονούπω ὁλοκληρώνεται ἡ ἠλεκτρονικὴ καταλογογράφηση τῆς κεντρικῆς βιβλιοθήκης καθὼς καὶ τῶν δύο μεγάλων ἀποθηκῶν ἀκαταλογογράφητων βιβλίων, ποὺ βρέθηκαν μετὰ τὴν ἀνάληψη τῶν καθηκόντων μου τὸ ἔτος 2011. Ἔχουν ψηφιοποιηθεῖ ἤδη οἱ ἐναίσιμες διατριβὲς τῶν ἀποφοίτων τῆς σχολῆς (τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ γιὰ ἐμᾶς σημαντικὸ μέρος τοῦ ἀρχεῖου μας), τὰ θεολογικὰ περιοδικὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μας (Ἐκκλησιαστικὴ Ἀλήθεια, Ἀπόστολος Ἀνδρέας, Ὀρθοδοξία καὶ Νέος Ποιμήν) καθὼς καὶ ἄλλα ἐπιστημονικὰ περιοδικὰ καὶ σειρές.
Ἡ βιβλιοθήκη τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ἄρχισε νὰ ἀναδιοργανώνεται ἀπὸ τὸ ἔτος 2011 ἔχοντας συνάψει Μνημόνια συνεργασίας τὴν Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, στελέχη τῆς ὁποίας ἔρχονται στὴ Χάλκη ἀνὰ τακτὰ χρονικὰ διαστήματα καὶ ἐπιβλέπουν τὴν καταλογογράφηση καὶ ταξινόμηση. Μὲ τὴν ὁλοκλήρωση τῆς φάσης αὐτῆς, θὰ ξεκινήσει πολὺ σύντομα καὶ ἡ πλήρης ψηφιοποίηση ὅλης τῆς βιβλιοθήκης. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι θὰ μπορεῖ κανεὶς μέσω τοῦ διαδικτύου ὄχι μόνο νὰ ἀναζητᾶ τὸ βιβλίο ποὺ ἐπιθυμεῖ, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸ ξεφυλλίζει ἠλεκτρονικὰ στὴν ὀθόνη τοῦ σπιτιοῦ ἢ τοῦ γραφείου του.
Τὸ ἑπόμενο μεγάλο στοίχημα σὲ σχέση μὲ τὴ βιβλιοθήκη μας εἶναι ἡ συντήρηση τῶν βιβλίων. Γιὰ τὸ θέμα αὐτὸ ὑπεγράφη MOU (Memorandum of Understanding) μὲ τὴν κρατικὴ βιβλιοθήκη τοῦ Μονάχου (Staatsbibliothek), ἡ ὁποία διαθέτει πλούσια τεχνογνωσία γιὰ τὸ θέμα αὐτό. Γιὰ νὰ γίνει αὐτὸ πραγματικότητα, ἐκπονήθηκε συγκεκριμένη μελέτη μὲ τὴν Ἀνωτάτη Ἐκκλησιαστικὴ Ἀκαδημία τῆς Θεσσαλονίκης, στὴν ὁποία λειτουργοῦσε ὑποδειγματικὸ Τμῆμα Συντήρησης ἔργων τέχνης.
Μὲ ὅλη αὐτὴ τὴν προεργασία, ἔχουμε διασφαλίσει τὴν ὕπαρξη καὶ λειτουργία μιᾶς σύγχρονης βιβλιοθήκης, ἄρτια ὀργανωμένης καὶ ἕτοιμης νὰ ὑποδεχθεῖ τοὺς μελλοντικοὺς φοιτητὲς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης.
Ἐπιτρέψτε μου ἐδῶ καὶ μία ὑποσημείωση: στὸ ἔργο τῆς ἠλεκτρονικῆς καταλογογράφησης καὶ ψηφιοποίησης ἐργάζονται φοιτητὲς καὶ φοιτήτριες ἐξ Ἑλλάδος κυρίως, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ μισθοδοτοῦνται μέσω τοῦ προγράμματος Erasmus Placement τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως, κατόπιν συμφωνιῶν ποὺ ἔχουμε ὑπογράψει μὲ Πανεπιστήμια τῆς Ἑλλάδος, ὅπως εἶναι τὸ Ἰόνιο, τὸ Πάντειο, τὸ Οἰκονομικὸ τοῦ Πειραιᾶ, τὸ Χαροκόπειο, ἡ Ἀνωτάτη Ἐκκλησιαστικὴ Ἀκαδημία Θεσσαλονίκης, τὸ Πανεπιστήμιο Κύπρου κλπ. Εἶμαι στὴν εὐχάριστη θέση νὰ σᾶς ἀνακοινώσω ὅτι σήμερα ἡ κλειστὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης ἐκδίδει πιστοποιητικὰ Erasmus, τὰ ὁποῖα γίνονται δεκτὰ ἀπὸ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση. Ἀπὸ τὸ 2012 καὶ μέχρι σήμερα ἔχουν ἐργασθεῖ στὴ βιβλιοθήκη μας ὀγδόντα καὶ πλέον φοιτητὲς καὶ φοιτήτριες. Ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχουν ἀρκετοὶ ἄνθρωποι, κάθε ἡλικίας, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ ἐπιθυμοῦν νὰ μείνουν στὴ Μονὴ καὶ νὰ ἐργασθοῦν ὡς ἐθελοντὲς στὴ Βιβλιοθήκη ἢ ὅπου ἀλλοῦ τοὺς ἐπιτρέπουν τὰ ἐνδιαφέροντα καὶ οἱ ἱκανότητες καὶ γνώσεις τους: στὸν κῆπο, στὴν κουζίνα, στὰ πρόβατα κλπ.
Ἡ ριζικὴ ἀνακαίνηση τοῦ κτιριακοῦ συγκροτήματος, ποὺ ἔχει ἤδη ξεκινήσει ἀπὸ πέρυσι, μὲ τὴν σπουδαῖα χορηγία τοῦ Θανάση Μαρτίνου, ἑνὸς ἀπίστευτης γενναιοδωρίας Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος θὰ λάβει θέση στὴν ἑλληνικὴ ἱστορία μεταξὺ τῶν Μεγάλων Ἐθνικῶν Εὐεργετῶν.
Ἡ ἀνακαίνιση τοῦ κτιρίου ἔχει πολλὲς παραμέτρους:
α) Τὴν διαμόρφωση μονόκλινων δωματίων γιὰ φοιτητὲς καὶ διδάσκοντες.
β) Τὴν ριζικὴ ἀνακαίνηση τοῦ κτιρίου ἀπὸ ἀπόψεως ἠλεκτρομηχανολογικῶν ἐγκαταστάσεων.
γ) Τὸν ἐκσυγχρονισμὸ τῶν ἐνδοεπικοινωνιῶν καὶ τὴν σύνδεση μὲ τὸ διαδίκτυο.
δ) Τὴν δημιουργία ἑνὸς Συνεδριακοῦ Κέντρου μεγάλης χωρητικότητος, ἐξοπλισμένου πλήρως, γιὰ τὶς ἐκδηλώσεις καὶ τὰ Διεθνῆ Συνέδρια, τὰ ὁποῖα θὰ διοργανώνει ἢ καὶ θὰ φιλοξενεῖ ἡ Σχολή.
Ἀσφαλῶς, ὅλα τὰ ἀνωτέρω γίνονται μὲ τὴν ἐπιστράτευση Ἀρχιτεκτόνων διεθνοῦς κύρους καὶ ἐγνωσμένης ἐμπειρίας στὸ χῶρο, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθεῖ ὁ πλήρης σεβασμὸς τοῦ ἱστορικοῦ χαρακτῆρα τοῦ κτιρίου καὶ τοῦ περιβάλλοντα χώρου. Οἱ ἐργασίες γίνονται μὲ ὅλα τὰ σύγχρονα μέσα ποὺ προσφέρει ἡ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ ἡ τεχνολογία γενικώτερα, ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπεται σὲ τίποτε ἀπὸ ἕνα ἄριστα ἐξοπλισμένο καὶ ὀργανωμένο ἐκπαιδευτικὸ ἵδρυμα τῆς ἐποχῆς μας.
Ἡ σχετικὴ μελέτη ἔχει ἐκπονηθεῖ ἀπὸ τὸ Ἀριστοτέλειο Πανεπιστήμιο τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἔχει ἐκδοθεῖ σὲ ἕνα ὡραῖο τόμο, μὲ τὴ χορηγία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος.
Ἐνῶ λοιπόν ἀγωνιζόμαστε γιὰ τὴν ἐπαναλειτουργία τῆς Σχολῆς, δὲν καθόμαστε μὲ σταυρωμένα τὰ χέρια. Πέραν τῶν ὅσων ἀνέφερα, ἀποφασίσαμε νὰ ἀναβιώσουμε καὶ στὴν πράξη τὸν μοναστικὸ χαρακτῆρα τοῦ χώρου. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Πατριαρχικὴ καὶ Σταυροπηγιακὴ Μονὴ τῆς Ἁγίας Τριάδος ἱδρύθηκε τὸν 9ο αἰώνα ἀπὸ τὸν ἀνυπέρβλητο Πατριάρχη Μέγα Φώτιο, σπουδαῖο πατέρα καὶ ἅγιο τῆς Ἐκκλησίας μας. Μέσα στὴ Μονὴ αὐτὴ τὸ ἔτος 1844 ὁ ὁραματιστὴς Πατριάρχης Γερμανὸς Δ᾽ ἵδρυσε τὴ Θεολογικὴ Σχολή, ἡ ὁποία λειτούργησε ἕως τὸ 1971. Ἀπὸ τότε, παραμένει ὡς Μονή, μὲ ἁπλῶς καὶ μόνο ἕναν Ἡγουμένο. Μὲ τὴν ἄδεια καὶ τὴν εὐλογία τοῦ Πατριάρχη μας, ξεκινήσαμε μία προσπάθεια νὰ ἐπανδρώσουμε τὴ Μονὴ μὲ πραγματικὴ ἀδελφότητα. Καὶ ὁ Θεὸς εὐλόγησε τὴν προσπάθειά μας.
Καὶ ἐφόσον δὲν ἄνοιξε ἀκόμη ἡ Σχολή, σκεφτήκαμε νὰ τὴν ἀνοίξουμε ἐμεῖς. Καὶ τὴν ἀνοίξαμε σὲ κάθε εἴδους δραστηριότητες. Ἀρχίσαμε νὰ φιλοξενοῦμε ἐπιστημονικὰ συνέδρια, ἀκαδημαϊκὲς συναντήσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις, ἐκθέσεις ἔργων τέχνης, συναυλίες παραδοσιακῆς καὶ ἔντεχνης μουσικῆς καὶ ἄλλα πολλά. Καὶ κυρίως, ἀνοίξαμε τὴ Μονὴ στὸν κόσμο: εἶναι χῶρος ἐπισκέψιμος γιὰ ὅλο τὸν κόσμο. Μπορεῖ κανεὶς νὰ περιηγηθεῖ στοὺς κήπους καὶ στὶς αἴθουσες, νὰ προσκυνήσει τὸ καθολικὸ τῆς Μονῆς ἢ νὰ μελετήσει στὴ Βιβλιοθήκη μας.
Γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἱστορία της, ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Χάλκης ἄρχισε νὰ κάνει ἐκδόσεις.
Ἐκτὸς ἀπὸ τὰ βιβλία, ἔχουμε ἐκδόσει ἕνα διπλὸ ἄλμπουμ βυζαντινῆς μουσικῆς μὲ ἐκτενὲς εἰσαγωγικὸ βιβλιάριο, μὲ τίτλο ῾Φωνὲς τῆς Χάλκης᾽, ὅπου ψάλλουν οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Σχολῆς μὲ τὸ γνωστὸ πατριαρχικὸ ὕφος.
Τέλος, ἐκδόσαμε ἕνα dvd μὲ μία ταινία γιὰ τὸ μέλλον τῆς Χάλκης, ὅπως τὸ ὁραματιζόμαστε.
Οἱ ἐκδόσεις μας θὰ συνεχιστοῦν καὶ εἴμαστε ἀνοιχτοὶ σὲ προτάσεις καὶ σὲ συνεργασίες.
Ἡ νέα ἀδελφότητα τῆς Σχολῆς, ὡς μαθητὲς καὶ πνευματικὰ τέκνα τοῦ ῾πράσινου᾽ Πατριάρχη μας, ἀγαποῦν ἰδιαίτερα τὴ φύση καὶ τὸ περιβᾶλλον. Ὅπως γνωρίζετε, ὁ περιβάλλων χῶρος τῆς Σχολῆς εἶναι εἰδυλλιακὸς καὶ καταπράσινος. Ἰδιαίτερα ὁ ἄμεσος κῆπος τοῦ κτιριακοῦ συγκροτήματος, τὸν ὁποῖο φύτευσε καὶ θεμελίωσε ὁ ἀείμνηστος Μητροπολίτης Πριγκηποννήσων Δωρόθεος. Γιὰ τὴν ἀξιοποίηση, ἀναβάθμιση καὶ τὸν ἐπανασχεδιασμὸ τοῦ κήπου αὐτοῦ συνέβαλαν εἰδικοὶ στὴν ἀρχιτεκτονικὴ τοπίου οἱ ὁποῖοι ἔχουν διακριθεῖ διεθνῶς στὸν τομέα αὐτό. Πράγματι, συγκρότησε ἡ ἴδια μία πολὺ ἀξιόλογη ὁμάδα, ἡ ὁποία ἐργάστηκε στὴ Χάλκη ἐπὶ τόπου γιὰ ἀρκετὸ καιρὸ καὶ μᾶς ὑπέβαλε μία ὑπέροχη μελέτη. Ἔτσι, σήμερα στὴ Χάλκη ἔχουμε:
1. Τὸν κῆπο τῆς Ἁγίας Γραφῆς, μὲ ὅλα τὰ φυτὰ ποὺ ἀναφέρονται στὴν Βίβλο.
2. Τὸν κῆπο τῶν ἀρετῶν, μὲ ὅλα τὰ φυτὰ ποὺ συμβολίζουν συγκεκριμένες χριστιανικὲς ἀρετές.
3. Τὴν βυζαντινὴ διαδρομή, μὲ φυτὰ ποὺ περιγράφονται στὸν βυζαντινὸ ῾κλαρκιανὸ κώδικα᾽ ποὺ βρέθηκε στὴν Ἀγγλία.
4. Τοὺς θεματικοὺς κήπους μὲ βάση τὶς ἀρχιτεκτονικὲς τάσεις κηποτεχνίας τῶν χωρῶν Βραζιλία, Ἱσπανία, Ἰταλία, Γαλλία, Ἀγγλία καὶ Κίνα, καί
5. Τὸν κῆπο ἀφιερωμένο στὸν ἀείμνηστο Μητροπολίτη Δωρόθεο ποὺ προανέφερα μὲ μία προτομή, τὴν ὁποία φιλοτεχνήσαμε σὲ λευκὸ μάρμαρο στὴν Ἑλλάδα.
Στὸν κῆπο κυκλοφοροῦν ἐλεύθερα λευκὰ καὶ πολύχρωμα παγώνια, ἐνῶ ταυτόχρονα ὑπάρχει καὶ ἕνα μικρὸ κοπάδι ἀπὸ αἰγοπρόβατα, καθὼς καὶ ἄλλα ζῶα.
Ἄφησα γιὰ τὸ τέλος τὸ πιὸ σημαντικό: τὴν πνευματικὴ μέριμνα καὶ καθοδήγηση τῶν φοιτητῶν.
Ὅλα τὰ παραπάνω ἀσφαλῶς εἶναι ἀπαραίτητα, ἀλλὰ μπορεῖ κανεὶς νὰ τὰ βρεῖ καὶ ἀλλοῦ. Αὐτὸ ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ βρεῖ κανεὶς ἀλλοῦ, εἶναι αὐτὸ ποὺ ἔκανε πάντα ἰδιαίτερη τὴ Σχολή μας, αὐτὸ ποὺ τὴν ἔκανε νὰ ξεχωρίζει.
Αὐτὸ εἶναι ὁ μοναστικὸς χαρακτῆρας τῆς καθημερινότητας ἀλλὰ καὶ τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῶν ἱεροσπουδαστῶν. Οἱ φοιτητὲς θὰ ζοῦν ὡς δόκιμοι ἀδελφοὶ τῆς Μονῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ φοιτοῦν καὶ στὴ Θεολογικὴ Σχολή. Οἱ καθημερινὲς ἀκολουθίες, ἡ συμμετοχὴ στὸ ἀναλόγιο, ἡ διακονία στὸ Ἱερὸ Βῆμα, ἡ ἐξάσκηση στὸν Ἄμβωνα, ἡ κοινὴ τράπεζα μὲ τὰ ἀναγνώσματα, θὰ συνθέτουν, ὅπως ἀκριβῶς καὶ στὸ παρελθόν, τὴν πνευματικὴ καθημερινότητα ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ γαλουχοῦνται τὰ μελλοντικὰ στελέχη τῆς Ἐκκλησίας, ὑπὸ τὴν σκέπη καὶ προστασία τῆς Παναγίας Παυσολύπης.
Ἡ συχνὴ παρουσία τοῦ Πατριάρχου, τῶν Ἱεραρχῶν τοῦ Θρόνου καὶ τῶν καθηγητῶν, ἡ ἐκ τοῦ σύνεγγυς παρακολούθηση τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς καὶ δράσης τοῦ Πατριαρχείου μας, θὰ ἐξοικειώσει τοὺς φοιτητὲς μὲ τὴν καθημερινότητα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς Μητρὸς Ἐκκλησίας.
Θὰ μάθουν οἱ φοιτητές μας νὰ συνδιαλέγονται μὲ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καλῆς θελήσεως, κάθε χριστιανικοῦ δόγματος, κάθε θρησκείας καὶ κάθε ἐθνικῆς καταγωγῆς. Γιὰ νὰ τὸ ἐπιτύχουν ὅμως αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ εἶναι καλὰ καταρτισμένοι στὴν Ὀρθόδοξη Θεολογία καὶ πνευματικότητα. Διότι ἐὰν κάποιος θελήσει νὰ εἰσέλθει σὲ διάλογο μὲ τὸν «ἄλλο», ὅποιος κι ἂν εἶναι αὐτός, καὶ δὲν εἶναι καλὰ καταρτισμένος καὶ συνειδητοποιημένος στὴ δική του θεολογία, στὸ δικό του πολιτισμὸ καὶ στὴ δική του γλῶσσα, τότε δύο εἶναι δυνατὰ νὰ συμβοῦν: εἴτε θὰ πάθει σύγχυση λόγῳ ἀδυναμίας νὰ ἀνταποκριθεῖ στὸν διάλογο, εἴτε τὴν ἀδυναμία του αὐτὴ θὰ τὴν κάνει ἰδεολογία καὶ θὰ καταντήσει ὑπερσυντηρητικός, ἐθνικιστής, ἀντιδραστικός, καὶ ὁπωσδήποτε περιθωριακός. Ὅταν, ὅμως, ὑπάρχει ἰσχυρὴ ἡ αὐτοσυνειδησία καὶ ἡ κατάρτιση κάποιου στὴν ὀρθόδοξη θεολογία καὶ πνευματικότητα, τότε ὁ διάλογος μὲ τὸν «ἕτερο» εἶναι ἀφορμὴ ἐμπλουτισμοῦ, ὀρθοδόξου μαρτυρίας καὶ ἔμπρακτης ἐπίδειξης τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης πρὸς πάντες.
Ἀγαπητοί μου, προσπάθησα νὰ σᾶς παρουσιάσω τὴ Βιβλιοθήκη τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης γενικώτερα μέσα στὸ πλαίσιο τῆς ἴδιας τῆς Σχολῆς, διότι δὲν θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ παρουσιάσει τὴ Βιβλιοθήκη ἀποκεκομμένα ἀπὸ τὸ ἵδρυμα γιὰ τὸ ὁποῖο δημιουργήθηκε.
Ἡ Βιβλιοθήκη δημιουργήθηκε ὡς βιβλιοθήκη Μονῆς καὶ ἐξελίχθηκε σὲ βιβλιοθήκη Θεολογικῆς Σχολῆς. Ἡ ἐξέλιξη αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως φυσιολογικὴ καὶ οὐδέποτε δυσχέραινε τὴ σύσταση καὶ τὴ συνοχὴ ἢ τὴν ὀργάνωσή της, ἀφοῦ παραδοσιακὰ ἡ ἐμπειρία τῆς πνευματικῆς ζωῆς σὲ ἕνα μοναστικὸ περιβάλλον καὶ ἡ ἀνάγκη ἐπιστημονικῆς καταρτίσεως, οὐδέποτε ἀποτέλεσαν καταστάσεις συγκρουόμενες, τόσο στὴν ὀρθόδοξη θεολογία ὅσο καὶ στὴν πνευματικὴ ζωὴ τῶν χριστιανῶν μας καὶ τῶν ἐκκολαπτομένων κληρικῶν μας.
Εὐχαριστῶ γιὰ τὴν προσοχή σας.
Πηγή και φωτό: Μητρόπολη Χίου
