Από τον ΓΙΑΝΝΗ ΖΑΝΝΗ*
«Τόν εἶδαν, τόνε νιώσανε καί δέν τόνε ξεχάνουν
γιατί παντοῦ σημάδεψε τ’ ἀστραποπέρασμά του»
Κωστής Παλαμάς
Δύσκολα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι η σημερινή εικόνα της πατρίδας μας είναι από τις καλύτερες στη μακραίωνη Ιστορία της. Ομως, πριν από χίλια χρόνια, οι Βυζαντινοί μας πρόγονοι ήταν πολίτες μιας αυτοκρατορίας που ήταν η αδιαμφισβήτητη υπερδύναμη στη Μεσόγειο και την Ευρώπη.
Στις 15 Δεκεμβρίου του 1025 έφευγε από τη ζωή αυτή ένας από τους μεγαλύτερους αυτοκράτορες της ρωμαίικης χριστιανικής μας αυτοκρατορίας. Ο Βασίλειος Β΄ ο Πορφυρογέννητος. Εμεινε γνωστός με την προσωνυμία «Βουλγαροκτόνος», αλλά εκτιμούμε ότι θα αδικούσαμε την ιστορική βαρύτητα του μεγάλου αυτού ηγέτη, αν περιορίζαμε το έργο του μονάχα στον πόλεμο κατά των Βουλγάρων.
Ο Βασίλειος ήταν ο πρωτότοκος γιος του Ρωμανού Β΄ και της Θεοφανούς. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 958, όταν ο πατέρας του ήταν ήδη στον θρόνο, διαδεχθείς τον πατέρα του Κωνσταντίνο Ζ΄. Είναι η περίοδος της Μακεδονικής Δυναστείας, της πιο ένδοξης της Βυζαντινής περιόδου. Μιας δυναστείας από την οποία δεν έλειψαν οι μεγάλοι αυτοκράτορες, είτε οι εξ αίματος είτε οι εξ αγχιστείας ή επιτροπείας του θρόνου: Βασίλειος Α΄ Μακεδών, Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός, Ρωμανός Α΄ ο Λεκαπηνός, Νικηφόρος Φωκάς, Ιωάννης Τσιμισκής είναι μόνον κάποια από τα ονόματα εκείνων που λάμπρυναν τον θρόνο και το κράτος της Ρωμανίας.
Ο Βασίλειος ήταν μόλις 4 ετών όταν στέφθηκε από τον βασιλιά πατέρα του συναυτοκράτορας, μαζί με τον αδελφό του Κωνσταντίνο. Ωστόσο δύο χρόνια αργότερα ο Ρωμανός πέθανε και η σύζυγός του Θεοφανώ, αδυνατώντας να καλύψει το κενό εξουσίας, αναγκάστηκε να προσφύγει στη βοήθεια, αρχικά του ευνούχου Ιωσήφ Βρίγγα και στη συνέχεια του στρατηγού Νικηφόρου Φωκά, τον οποίον παντρεύτηκε. Ο Νικηφόρος ανέλαβε τα ηνία του κράτους ως συναυτοκράτορας και εξ ονόματος των ανήλικων πορφυρογέννητων διαδόχων.
Το 969 ο Νικηφόρος Φωκάς δολοφονείται και στον θρόνο ανέρχεται ο Ιωάννης Τσιμισκής, και αυτός εξ ονόματος των διαδόχων. Μετά τον θάνατο του Τσιμισκή ο 18χρονος πλέον Βασίλειος ανακηρύσσεται αυτοκράτορας. Και τότε, ο νεαρός πρίγκιπας βρέθηκε αντιμέτωπος με μια σκληρή πραγματικότητα, καθώς η αριστοκρατία, οι «Δυνατοί» νόμισαν ότι πλέον η νόμιμη δυναστεία δεν μπορούσε πια να ασκήσει παρά μόνο διακοσμητικό ρόλο και προσπάθησαν με κάθε τρόπο να επεκτείνουν τα προνόμιά τους σε βάρος των μικροκαλλιεργητών και της κεντρικής διοίκησης.
Ο Βασίλειος βρέθηκε άμεσα αντιμέτωπος με στασιαστικά κινήματα της στρατιωτικής αυτοκρατορίας: Ο Βάρδας Σκληρός και ο Βάρδας Φωκάς στασίασαν αλληλοδιαδόχως κατά του νεαρού διαδόχου και σώθηκε χάρη στη βοήθεια του ευνούχου Βασιλείου, ετεροθαλούς αδελφού του παππού του. Αργότερα τον παραμέρισε κι αυτόν, και από το 985 ο Βασίλειος μένει μόνος στα ηνία του κράτους.
Οι εμφύλιες στάσεις έδωσαν τη δυνατότητα στους εξωτερικούς εχθρούς να σφετεριστούν και πάλι την κυριαρχία του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους. Στον Βορρά ξεσπά η στάση των Κομητόπουλων, των γιων δηλαδή του κόμη Νικολάου, διοικητή της επαρχίας της Μακεδονίας. Ενας εξ αυτών, ο Σαμουήλ, θα γίνει ιδρυτής ενός ισχυρού βουλγαρικού κράτους που θα απλωθεί από τον Αίμο ως τη Θεσσαλία. Στην Ανατολή, το Χαλιφάτο των Φατμιδών θα ανακτήσει τον έλεγχο της Εδεσσας, στην Ιταλία εισβάλλουν οι Γερμανοί, στην Καλαβρία εφορμούν οι Αραβες, ενώ ο Βάρδας Φωκάς στασιάζει ξανά, συσπειρώνοντας γύρω του τη στρατιωτική αριστοκρατία της Μ. Ασίας, στις επιδιώξεις της οποίας στεκόταν εμπόδιο η πολιτική του Βασιλείου.
Με τη στήριξη των Ρώσων, οι στασιαστές του Φωκά ηττώνται και ο ίδιος πεθαίνει. Αντάλλαγμα στη ρωσική στήριξη ήταν ο γάμος της Αννας, νεότερης αδελφής του Βασιλείου, με τον ηγεμόνα του Κιέβου Βλαδίμηρο, ένα συνοικέσιο που οδήγησε στον εκχριστιανισμό των Ρώσων. Το μεγαλύτερο σλαβικό έθνος βρέθηκε έτσι υπό την πνευματική κηδεμονία της Κωνσταντινουπόλεως.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
